Een bankrekening is haast onmisbaar, maar de kosten voor de klant daarvoor stijgen elk jaar. Daarbovenop brengen banken steeds vaker kosten in rekening voor bijvoorbeeld geldopnames of stortingen, terwijl ze zelf grote winsten maken met geld van klanten. Hoe terecht is dat?
In de afgelopen dertig jaar is het aantal bankfilialen sterk afgenomen en zijn veel diensten gedigitaliseerd. Je zou verwachten dat bankieren daardoor goedkoper wordt.
Maar de kosten voor klanten stijgen al jaren op rij en doorgaans harder dan het inflatiepercentage. Zoals je in het kader hieronder kunt zien, lopen de prijsverhogingen die sinds begin 2025 zijn doorgevoerd uiteen van 7,8 procent bij Rabobank tot maar liefst 25 procent bij ASN Bank.
Die prijsstijgingen wringen, omdat een betaalrekening voor vrijwel iedereen noodzakelijk is. "Zonder bankrekening kun je niet deelnemen aan het economisch verkeer", zegt bestuursadviseur en voormalig hoogleraar economie Kees Cools.
Toch is het niet zo dat bankieren simpelweg goedkoper is geworden. Het systeem achter betalingen is volgens hoogleraar Tom Loonen van de Vrije Universiteit Amsterdam complexer en duurder dan vroeger. Veiligheid en controle spelen daarbij een steeds grotere rol.
Maar de belangrijkste reden voor de grote kostenstijging bij banken zijn de controles tegen witwassen, legt Loonen uit. "Banken moeten klanten en transacties uitgebreid controleren, vaak nog handmatig. Dat is een heel duur proces."
Na eerdere witwasschandalen en hoge boetes zijn banken volgens Loonen fors gaan investeren in controle en toezicht. Dat betekent meer personeel, nieuwe systemen en voortdurende controles van transacties.
Eerder verdienden banken nog geld aan bijvoorbeeld valutatransacties of rentevoordeel door trage overboekingen. Daaruit betaalden ze een deel van de kosten van het betalingsverkeer. Die inkomsten zijn volgens Loonen de afgelopen jaren weggevallen doordat het geld na een overboeking meteen op de andere rekening staat. Ook zijn er alternatieven voor het wisselen van valuta.
Het betalingsverkeer heeft volgens hoogleraar Bert Scholtens van de Rijksuniversiteit Groningen kenmerken van een nutsvoorziening. Maar in Nederland regelen private banken dat.
"Het betalingssysteem moet net als het bijvoorbeeld het wegennet onderhouden worden", legt Scholtens uit. "De wegen worden betaald uit algemene middelen en motorrijtuigenbelastingen. Maar het betalingssysteem moet volledig door de gebruikers betaald worden."
Vroeger waren de kosten van het betalingsverkeer volgens Scholtens voor klanten niet zichtbaar. Banken betaalden die kosten uit bijvoorbeeld renteopbrengsten en provisies op verzekeringen. Nu zijn de kosten voor klanten duidelijk zichtbaar omdat ze maandelijks worden afgeschreven. Tegelijk ontbreekt volgens de hoogleraar vaak inzicht in hoe banken die kosten precies berekenen.
Volgens de banken zelf is het onvermijdelijk dat klanten meebetalen. "Veel inkomstenbronnen van vroeger zijn verdwenen", stelt ook Berend Jan Beugel van Betaalvereniging Nederland namens de Nederlandse banken. "Zo mogen banken geld niet meer tijdelijk vasthouden bij betalingen en verdienen ze minder aan renteverschillen."
Daartegenover staan volgens Beugel hogere kosten voor regelgeving, IT en infrastructuur. Banken investeren in apps, beveiliging en systemen om fraude en witwassen tegen te gaan.
"De eisen aan banken zijn enorm aangescherpt en dat brengt hoge kosten met zich mee", stelt Beugel. Volgens hem zijn de vaste kosten die klanten betalen vaak niet eens kostendekkend.
Niet iedereen is het daarmee eens. "Banken verdienen flink aan al het geld dat op betaalrekeningen staat, terwijl klanten op die rekeningen geen rente krijgen", zegt voormalig hoogleraar Cools. Vorig jaar stond er bij elkaar opgeteld 109 miljard euro op betaalrekeningen van Nederlandse particulieren, blijkt uit cijfers van De Nederlandse Bank.
"Het geld dat klanten renteloos op hun rekening aanhouden, wordt door banken weer uitgeleend tegen gemiddeld 5 à 6 procent rente", rekent Cools voor. "Op een gemiddelde betaalrekening staat ruim 6.000 euro. Dat levert een bank dus ruim 300 euro per jaar aan rente op. In totaal hebben banken dus ruim 5 miljard euro aan rente-inkomsten."
Van dat bedrag kunnen de kosten van het betalingsverkeer ruimschoots betaald worden, stelt Cools. Dat blijkt volgens hem ook uit een rapport uit 2021 over de kosten van het betalingsverkeer van banken. "Bovendien stijgen de kosten van witwas- en fraudecontroles niet meer en stammen de lagere inkomsten door het niet langer mogen vasthouden van geld bij overschrijvingen uit een verder verleden."
Tegelijk wijst Cools op de historisch hoge winsten van banken en de hoge uitkeringen aan aandeelhouders middels dividenden en de inkoop van eigen aandelen. Daarom begrijpt de voormalig hoogleraar dat prijsverhogingen moeilijk te verteren zijn voor klanten. "Het is niet reëel dat consumenten moeten betalen voor hun bankrekening gezien de aanzienlijke rente-inkomsten die banken met het geld op betaalrekeningen verdienen."
Hoewel er nieuwe, vaak goedkopere en zelfs gratis banken zijn, stappen consumenten nauwelijks over. Dat komt volgens Cools doordat een bankrekening enorm verweven is met het dagelijks leven.
"Automatische incasso's, salaris en vaste lasten lopen allemaal via je bankrekening", zegt Cools. Mensen ervaren overstappen daardoor als ingewikkeld, wat de concurrentie tussen banken beperkt. Daardoor kunnen banken zonder grote gevolgen prijsverhogingen doorvoeren.
Source: Nu.nl economisch