De Amerikaans-Israëlische oorlog tegen Iran is drie weken bezig, en nu al is de impact ervan op het milieu groot. Sinds de eerste luchtaanvallen zijn al meer dan vierhonderd milieu-incidenten gemeld. Miljoenen mensen worden mogelijk blootgesteld aan giftige stoffen.
In de nacht van 7 op 8 maart slaan Israëlische bommen in raffinaderijen en oliedepots aan de randen van Teheran. Aan de horizon tekenen zich gigantische zwarte rookpluimen af. Kort daarna regent het in de Iraanse hoofdstad, waardoor de straten een zwarte gloed krijgen: de neerslag is vermengd met olie en roetdeeltjes uit de brandende installaties.
Iraanse hulporganisaties en autoriteiten riepen inwoners na de aanval op om niet naar buiten te gaan. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en het VN-milieuprogramma waarschuwden voor gezondheidsproblemen door de slechte luchtkwaliteit, zoals huidirritatie en ademhalingsproblemen.
Blootstelling aan giftige lucht kan het risico op een beroerte verhogen bij mensen met onderliggende aandoeningen, zegt neurowetenschapper Hui Chen tegen het wetenschappelijke tijdschrift Nature. Ook baby's en kleine kinderen zijn kwetsbaar. In de video hieronder leer je er meer over.
De milieu-impact op Iran is allereerst merkbaar aan de zwarte regen. Behalve de lucht kunnen ook de bodem en het grondwater ernstig vervuild raken met giftige stoffen zoals koolmonoxide, zwaveldioxide, fijnstof en zware metalen, en dat terwijl het waterbeheer in Iran al jaren onder flinke druk staat.
Olielekken en branden behoren volgens experts tot de meest voorkomende vormen van milieuschade in oorlogen. Meestal liggen doelen buiten stedelijk gebied. Uniek aan deze oorlog is dat meerdere faciliteiten die werden geraakt, aan de randen van Teheran liggen.
Daardoor worden negen miljoen mensen mogelijk blootgesteld aan giftige stoffen. Dat effect wordt ook nog eens versterkt doordat de dichtbevolkte stad in een vallei ligt: de vervuiling blijft als een deken over de stad hangen.
De schade aan het milieu verspreidt zich in de regio als een olievlek. Iran voert aanvallen uit op de energie-infrastructuur van buurlanden. De Perzische Golf, die meerdere landen met elkaar verbindt, loopt een groot risico op een milieuramp zoals een olielek na een gezonken of aangevallen tanker. De olietankers die in de Golf varen, vervoeren samen miljarden liters olie.
De Golf is een ondiepe zee met een kwetsbaar ecosysteem. Greenpeace waarschuwt dat de koraalriffen, mangrovebossen en zeegrasvelden belangrijke leefgebieden zijn voor talloze soorten. De geblokkeerde Straat van Hormuz, die al weken het nieuws domineert, is een belangrijke migratieroute voor zeedieren.
"De afgelopen drie weken zijn daar minstens twintig aanvallen op schepen geweest", zegt Doug Weir van het Conflict and Environment Observatory (CEOBS). Zijn organisatie gebruikt satellietbeelden en openbare bronnen zoals sociale media om milieuschade door conflicten in kaart te brengen. Van grote olielekken lijkt nog geen sprake te zijn.
Maar zonder onderzoek ter plaatse is de precieze schade moeilijk vast te stellen, vertelt Weir. In Iran wordt het internet geregeld afgesloten en is er weinig openbare data beschikbaar. "Sommige satellietbeelden hebben bijvoorbeeld een vertraging van bijna twee weken", vertelt de onderzoeker.
Hieronder zie je de gerapporteerde milieu-impact in de regio tot 10 maart. De organisatie telt inmiddels meer dan vierhonderd incidenten met mogelijke milieuschade in de regio.
De milieu-impact van een conflict is een ondergeschoven kindje, ziet Weir. Vaak wordt gedacht: waarom hebben we het over het milieu als er dagelijks mensen sterven door oorlogsgeweld?
Maar het milieu zou geen bijzaak moeten zijn, benadrukt de onderzoeker. Mensen zijn namelijk afhankelijk van hun omgeving. "Om te ademen, te drinken, te eten en te leven", zegt Weir. "Het zijn twee kanten van hetzelfde verhaal: het beschermen van het milieu is essentieel voor het beschermen van burgers."
Het beschadigen van het milieu kan bovendien in sommige gevallen worden gezien als een schending van het internationaal recht, stelt hij. Het Statuut van Rome, de juridische basis van het Internationaal Strafhof, bepaalt dat aanvallen die ernstige milieuschade veroorzaken als oorlogsmisdaad kunnen gelden.
Daar is tot nu toe nog nooit iemand voor veroordeeld. In de praktijk is het heel ingewikkeld om zoiets juridisch hard te maken, zeggen experts in het internationaal recht tegen NU.nl. Dat komt door de hoge bewijslast: er moet worden aangetoond dat de schade bewust is aangericht en buitensporig was.
Tot nu toe is schade aan het milieu vaker collateral damage dan een doel op zich, denkt onderzoeker Lennard De Klerk. Hij is een pionier in het monitoren van de CO2-voetafdruk van oorlog, onder meer door zijn studies naar Oekraïne en Gaza.
De Klerk berekent de CO2-uitstoot tijdens gewapende conflicten. Het is nu nog te vroeg om te zeggen wat de klimaatimpact van de oorlog in het Midden-Oosten is. Die zit vooral in het militaire brandstofverbruik: de motoren van straaljagers en marineschepen stoten veel broeikasgassen uit.
In Gaza en Oekraïne zal ook wederopbouw een rol spelen, gezien al het staal en cement dat daarvoor nodig is. Omdat het conflict in het Midden-Oosten (vooralsnog) geen grondoorlog is en vooral energie-installaties het doelwit zijn, speelt dat volgens De Klerk nu minder mee. "In die zin is de verwoesting beperkter." Wel zullen de gevolgen ervan nog lang blijven doorwerken.
Source: Nu.nl economisch