De kinderopvang wordt de komende jaren fors goedkoper, met als einddoel vrijwel gratis opvang in 2029. Toch lijkt de maatregel voorlopig nauwelijks effect te hebben op het aantal gewerkte uren van ouders. Sinds 2025 heeft het ministerie van Sociale Zaken de kinderopvangtoeslag stapsgewijs verhoogd, beginnend bij lagere inkomens. Gezinnen met twee kinderen kregen vorig jaar tot bijna 1.000 euro extra. Het idee daarachter is dat goedkopere opvang ouders stimuleert om meer te werken. Vooralsnog blijft dat effect uit. Uit cijfers van het ministerie blijkt dat het aantal afgenomen opvanguren in het tweede kwartaal van 2025 zelfs licht is gedaald. Ook lijken wachtlijsten eerder te stabiliseren dan toe te nemen.
Prijsprikkel werkt beperkt
Volgens econoom Thomas van Huizen hebben financiële prikkels minder invloed dan verwacht. Ook Gjalt Jellesma, voorzitter van belangenvereniging BOinK, ziet cultuur als doorslaggevend. In Nederland is het gebruikelijk dat kinderen meerdere dagen per week thuis zijn. Zelfs in goedverdienende kringen, zoals op de Zuidas, brengen ouders hun kinderen vaak niet meer dan drie dagen per week naar de opvang.
Onbekendheid en wantrouwen bij ouders
Een belangrijke factor is dat veel ouders onvoldoende op de hoogte zijn van de veranderingen. Dat stelt Karen Strengers van de Branchevereniging Maatschappelijke Kinderopvang (BMK). Daarnaast speelt wantrouwen een rol. Ouders zijn terughoudend bij het aanvragen van toeslagen, mede door de complexiteit van het systeem. Door stijgende uurprijzen en wisselende vergoedingen is het bovendien lastig om vooraf te berekenen wat werken extra oplevert. Het huidige toeslagenstelsel ligt al langer onder vuur, onder meer vanwege het risico op hoge terugvorderingen. Deze problematiek speelde ook een rol bij het toeslagenschandaal.
Risico’s blijven voorlopig bestaan
In de aanloop naar 2029 krijgen ouders hogere toeslagen, maar dat vergroot ook het risico op terugbetalingen bij fouten. Wie bijvoorbeeld werk verliest en dit niet tijdig doorgeeft, kan met forse terugvorderingen te maken krijgen. Volgens het ministerie neemt dat risico deels af doordat steeds meer inkomensgroepen recht krijgen op een maximale vergoeding van 96 procent. Over de omvang van terugvorderingen in 2025 zijn nog geen cijfers bekend.
Vooral voordeel voor hogere inkomens
De grootste financiële voordelen komen pas in latere fases terecht bij hogere inkomens. Kinderopvangexpert Ed Buitenhek verwacht dat juist deze groep mogelijk later meer gaat werken. Tegelijkertijd is er kritiek vanuit onder meer het Centraal Planbureau (CPB) en het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP). Zij vragen zich af of hogere inkomens daadwerkelijk meer uren gaan maken. Mogelijk verschuift vooral de informele opvang, bijvoorbeeld door grootouders, naar formele kinderopvang. Voor buitenschoolse opvang (bso) kan de maatregel wel effect hebben. Ouders die nu eerder stoppen met werken om kinderen op te halen, zouden sneller gebruik kunnen maken van opvang als die goedkoper wordt.
Bron: Ministerie van sociale zaken en werkgelegenheid
Nieuw systeem vanaf 2029
Het kabinet werkt toe naar een nieuw stelsel waarin kinderopvang vrijwel gratis wordt. Ouders gaan dan nog slechts 4 procent van het uurtarief betalen, ongeacht hun inkomen. De overheid betaalt de rest rechtstreeks aan kinderopvangorganisaties. Daarmee verdwijnt de kinderopvangtoeslag en behoren terugvorderingen tot het verleden, is de bedoeling.
Strengere regels en miljardeninvestering
Om het nieuwe systeem in goede banen te leiden, komt het kabinet met aanvullende regels. Zo moet worden voorkomen dat prijzen sterk stijgen of dat bedrijven buitensporige winsten maken. Kinderopvangorganisaties gaan onder meer vallen onder de Wet normering topinkomens. De invoering van het nieuwe stelsel vraagt een forse investering. De jaarlijkse overheidsuitgaven stijgen van ongeveer 6 miljard euro nu naar circa 9 miljard euro in de toekomst. Oorspronkelijk zou het systeem al in 2027 ingaan, maar dat is met twee jaar uitgesteld. Dat uitstel leverde het kabinet tijdelijk miljarden op.
Zorgen over uitvoering
Hoewel het nieuwe systeem eenvoudiger moet worden, zijn er ook zorgen. Kinderopvangorganisaties moeten nauwkeurig gegevens aanleveren over afgenomen uren. Op dit moment gaat dat nog niet altijd goed: slechts zo’n 60 procent doet dit correct, volgens BOinK. Daarnaast waarschuwen experts dat vertrouwen van ouders niet vanzelf terugkeert. Het kost tijd voordat gezinnen weer zeker zijn van het systeem.
Conclusie
Hoewel de kinderopvang de komende jaren fors goedkoper wordt en uiteindelijk bijna gratis moet zijn, blijft het effect op arbeidsparticipatie voorlopig beperkt. Factoren als cultuur, complexiteit en vertrouwen spelen daarbij een grotere rol dan alleen financiële prikkels.
Beeld ter illustratie (Foto: ChatGPT)
Source: Fok frontpage