De kinderopvangtoeslag stijgt behoorlijk in aanloop naar de bijna gratis kinderopvang in 2029. Het kabinet verwacht dat ouders daardoor geleidelijk meer gaan werken, maar tot nu toe lijkt die financiële prikkel echter nog nauwelijks effect te hebben.
Het ministerie van Sociale Zaken heeft de toeslag sinds 2025 opgeschroefd, beginnend bij de lagere inkomens. Gezinnen met twee kinderen konden vorig jaar bijna 1.000 euro meer krijgen. Het kabinet hoopt dat ouders meer gaan werken als hun kinderen goedkoper naar de opvang kunnen.
Vanaf 2029 wordt de opvang voor iedereen even goedkoop. Door de toeslag per jaar te verhogen kan "de markt geleidelijk aan wennen aan de te verwachten hogere vraag naar kinderopvang", zegt een woordvoerder tegen NU.nl. Maar de vraag naar opvang neemt nog niet toe.
Het aantal uren dat ouders kinderopvang afnamen zakte in het tweede kwartaal van 2025 voor het eerst in jaren zelfs even in, blijkt uit data van het ministerie van Sociale Zaken. "De wachtlijsten voor kinderopvang lijken eerder af te vlakken", zegt econoom Thomas van Huizen.
"Prijsprikkels werken niet in de kinderopvang", zegt voorzitter Gjalt Jellesma van de Belangenvereniging van Ouders in de Kinderopvang (BOinK). Cultuur is volgens hem veel bepalender in de keuzes die ouders maken. In Nederland is het normaal dat kinderen meerdere dagen per week thuis zijn. "Zelfs op de Zuidas (waar de lonen relatief hoog zijn, red.) brengen ouders hun kinderen maar drie dagen naar de opvang."
"Ouders zijn niet bekend met de hogere toeslagen en de veranderingen per 2029 in de kinderopvang", zegt voorzitter Karen Strengers van de Branchevereniging Maatschappelijke Kinderopvang (BMK). "Daarnaast staan zij vaak argwanend tegenover het aanvragen van kinderopvangtoeslag."
Het is ook ingewikkeld hoeveel ouders er vorig jaar op vooruitgingen. Ook de uurprijzen van de kinderopvang stijgen. "Aan het einde van het jaar weet je pas echt wat je hebt betaald en wat je recht op toeslagen was", zegt Van Huizen. Het vraagt behoorlijk wat rekenvaardigheid om erachter te komen wat een extra dag werken oplevert. In onderstaande grafiek zie je dat de toeslag elk jaar voor meer inkomensgroepen omhooggaat tot 96 procent.
De complexiteit van het stelsel is een van de argumenten om de kinderopvangtoeslag vanaf 2029 af te schaffen. Een andere reden is het risico dat ouders lopen op hoge terugvorderingen. Een giftige cocktail van beide lag samen met institutioneel racisme van de Belastingdienst ten grondslag aan het toeslagenschandaal.
In de jaren naar de bijna gratis kinderopvang toe groeien bepaalde risico's voor ouders. Doordat zij in aanloop naar 2029 hogere toeslagen krijgen, moeten zij ook meer terugbetalen als ze een fout maken. Als ze bijvoorbeeld hun baan verliezen, hebben ze geen recht meer op kinderopvangtoeslag. Als ouders dat vergeten stop te zetten, moeten ze soms veel terugbetalen.
"Tegelijkertijd zijn er steeds meer inkomensgroepen die recht hebben op het maximale vergoedingspercentage van 96 procent", zegt een woordvoerder van het ministerie van Sociale Zaken. "Hierdoor zal het risico op terugvorderingen door inkomensafwijkingen juist afnemen." Het is nog onbekend hoe vaak de Dienst Toeslagen een hoog bedrag terugvorderde in 2025.
Het kan goed dat er een grote groep ouders is die pas de komende jaren in beweging komt, zegt kinderopvangexpert Ed Buitenhek. De hoge inkomensgroepen krijgen pas in de laatste fase een hogere toeslag. Zij gaan er veel meer op vooruit dan de lagere inkomens, voor wie altijd al veel vergoed werd.
Het feit dat de bijna gratis opvang juist goed uitpakt voor goedverdienende ouders, leidde tot veel kritiek van de onderzoekers van het Centraal Planbureau (CPB) en het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP). Verschillende experts vragen zich af of zij echt meer gaan werken. "Het is ook waarschijnlijk dat opa's en oma's minder hoeven op te passen", zegt Van Huizen.
Voor de buitenschoolse opvang (bso) kan een hogere toeslag wel leiden tot een verschuiving op de arbeidsmarkt, denkt Jellesma. "Iemand die tot 14.00 uur werkt om de kinderen uit school te halen, zal sneller de bso inschakelen als het goedkoper wordt." Ouders van de allerkleinsten zijn minder geneigd om een dag meer te werken in plaats van thuis bij hun kind te zijn.
Vanaf 2029 betaalt de overheid rechtstreeks de kosten aan de kinderopvang. Ouders betalen dan 4 procent van het uurtarief dat door de overheid wordt vastgesteld, ongeacht hun inkomen. Zij betalen rechtstreeks aan de kinderopvangorganisatie en hoeven nooit meer iets terug te betalen aan de overheid, is de belofte van het ministerie van Financiën.
"In het nieuwe stelsel vervalt het risico op terugvorderingen, maar het kost tijd voordat ouders weer durven te vertrouwen op kinderopvang", zegt Strengers. De kinderopvangorganisaties moeten onder het nieuwe systeem wel de juiste gegevens leveren aan de overheid, iets waar Jellesma zich grote zorgen om maakt.
Om hoge terugvorderingen te voorkomen moeten kinderopvangorganisaties nu al maandelijks doorgeven hoeveel uren ouders afnemen. "Slechts 60 procent doet dit goed", zegt Jellesma. "Ik vind dat er slecht gekeken is naar de echte reden van het toeslagenschandaal. Er is nog steeds een groep waardeloze gastouderbedrijven die intact blijft."
Source: Nu.nl economisch