Umberto Bossi (1941-2026) De Italiaanse separatist Umberto Bossi bleef de wens koesteren dat het welvarende noorden zich zou afscheiden van Zuid-Italië.
Umberto Bossi met Silvio Berlusconi tijdens een partijbijeenkomst in Rome, in 2010.
Matteo Salvini, Infrastructuurminister, vicepremier en partijleider van het rechtse Lega, nam op Facebook geëmotioneerd afscheid van Umberto Bossi. De historische leider en oprichter van de Lega Nord – de voorloper van Salvini’s Lega – overleed donderdag op 84-jarige leeftijd. „Ik was 17 toen ik je ontmoette en je hebt mijn leven veranderd”, schreef de vicepremier. „Nu ben ik 53 en neem ik op Vaderdag [afgelopen donderdag in Italië] afscheid van je, met een traan maar ook met dankbaarheid, trots en de vastberadenheid om nooit op te geven, zoals jij ons leerde. Leider, tot ziens.”
In werkelijkheid was de verstandhouding tussen Salvini en Bossi complex. Bossi was het niet eens met Salvini’s beslissing om de Lega Nord, die sterk inzette op onafhankelijkheid of minstens zelfbestuur voor Noord-Italië, te laten verworden tot een rechts-identitaire partij die zich op kiezers in heel Italië richt. En die zich niet langer tegen Zuid-Italianen maar vooral tegen vluchtelingen en migranten keert.
Bossi stichtte de Lega Nord in 1989, als uitloper van een aantal regionale bewegingen voor meer autonomie in Noord-Italië. Hij introduceerde termen als ‘volk’ en ‘identiteit’ in de politiek, begrippen die tegenwoordig erg bekend zijn maar destijds nog stoffig klonken. Zijn droom om het onbestaande ‘land’ Padania – een naam die hij aan de welvarende Noord-Italiaanse Po-vlakte schonk – af te scheiden en onafhankelijk te maken van de rest van Italië, oogstte bij andere politici in eerste instantie vooral verbazing of hoongelach.
Maar de Lega Nord was een politieke blijver, net als Bossi, die meer dan twintig jaar partijvoorzitter was. In 1994 stapte hij in de eerste regering van politieke nieuwkomer Silvio Berlusconi, toen bij de Italianen vooral bekend als mediamagnaat en voorzitter van de populaire voetbalclub AC Milan. Bij zijn eerste verkiezingsdeelname in het voetbalgekke Italië won Berlusconi meteen.
De mediamagnaat/politicus vormde een heterogene coalitie met zijn eigen rechts-liberale Forza Italia (‘Hup, Italië’ – een voetbalslogan), de separatistische Lega Nord en Alleanza Nazionale (‘Nationale Alliantie’), een partij die toen nog niet formeel afstand had genomen van ideologische verwijzingen naar het fascisme. AN was slechts de nieuwe naam van de neofascistische Movimento Sociale Italiano, die in 1946 door sympathisanten van Mussolini was opgericht. Fratelli d’Italia, de radicaal-rechtse partij van de huidige premier Giorgia Meloni, is weer een opvolger van AN.
Bossi stapte in de coalitie, hoewel hij als overtuigd antifascist Alleanza Nazionale eigenlijk niet vertrouwde. Bovendien haalde AN stemmen op in Zuid-Italië. Na acht maanden trok de Lega Nord de stekker uit de regering, maar in 2001 werden de brokken met Berlusconi gelijmd. Bossi werd minister van Institutionele Hervormingen, en bleef ijveren voor meer autonomie voor het noorden.
Drie jaar later kreeg hij een beroerte, waarna hij nooit meer de oude zou zijn. Toch gaf Bossi – die jarenlang had gefulmineerd over regeringscorruptie in Rome – het stokje als partijvoorzitter pas in 2012 door, toen hij met zijn familie betrokken was geraakt bij een schandaal rond de verduistering van partijgeld. Een jaar later werd Matteo Salvini partijvoorzitter.
Salvini gooide niet alleen het woordje ‘Nord’ overboord, hij voegde ook zijn eigen naam toe aan de partij. ‘Lega per Salvini premier’ (Lega voor Salvini als premier), luidt nog steeds de volledige naam. Hoewel ook Lega Nord al racistische campagnes tegen migranten en Zuid-Italianen voerde, duwde Salvini de partij verder in radicaal-rechtse richting.
De Lega-partij heeft ook een andere kant. In Noord-Italië besturen Lega-kopstukken al jaren welvarende landstreken zoals Veneto (de streek van Venetië), Friuli-Venezia Giulia en Lombardije, met als hoofdplaats Milaan, de economische hoofdstad van het land. In Noord-Italië staat de Lega op lokaal vlak eerder bekend als een rechts-conservatieve partij die zich onder meer op ondernemers richt.
Hoewel de door Bossi zo begeerde onafhankelijkheid er niet zou komen, blijft het noorden de financieel-industriële motor van Italië. Daarnaast slaagde de partij erin een harde aanpak van migratie en anti-migratieretoriek mainstream te maken, in Italië en Europa. En al was de regering-Berlusconi I in de jaren negentig geen lang leven beschoren, de opvolgers van de drie oude coalitiepartijen Forza Italia, Lega Nord en AN vormen vandaag de regering-Meloni.