Nu de benzineprijzen sterk zijn gestegen wordt vanuit verschillende hoeken geroepen om accijnsverlaging. Maar economen vinden zo'n verlaging onverstandig. "Daarmee help je niet per se de mensen die het meest in de knel komen."
Vakbond CNV was er vorige week als een van de eersten bij met een oproep om de accijns op benzine en diesel flink te verlagen. Ook in Den Haag wordt dat geopperd, vooral door radicaal-rechtse partijen. Al haalde een motie in de Tweede Kamer deze week geen meerderheid.
De wens om de hoge prijzen te compenseren is begrijpelijk, zegt onderzoeker Peter Mulder van TNO. "Het doet voor heel veel mensen pijn en er is een groep van zo'n 200.000 huishoudens die echt klem zit met dit soort prijzen."
Die kwetsbare groep heeft een laag inkomen, maar kan niet zonder auto, bleek twee jaar geleden uit onderzoek van Mulder. In deze groep zitten relatief veel eenoudergezinnen en mensen met een uitkering, in gebieden waar het openbaar vervoer geen oplossing biedt.
Een accijnsverlaging kan hen op korte termijn helpen, maar komt ook terecht bij heel veel mensen die de hogere prijzen best kunnen betalen. Bovendien lost het op de langere termijn niets op. "Investeren in het vervoerssysteem van de toekomst is de echte remedie tegen prijsstijgingen, want dat maakt mensen écht weerbaar", zegt Mulder.
Met andere woorden: hoe zorg je ervoor dat mensen een alternatief hebben voor de benzineauto? Voor een deel zit dat in investeringen die zich pas op langere termijn uitbetalen, bijvoorbeeld in beter openbaar vervoer en deelautosystemen.
Maar het kan ook sneller en gericht op de kwetsbaarste gezinnen, zegt Mulder. Voorheen gingen subsidies op elektrische auto's vooral naar mensen met hoge inkomens. "Je kan er ook voor kiezen om die subsidies alleen te steken in mensen met een laag inkomen."
In Frankrijk besloot de overheid bijvoorbeeld een "sociale leaseauto" aan te bieden voor mensen met lage inkomens. Al 100.000 Fransen leasen met subsidie een stekkerwagen voor tussen de 100 en 200 euro per maand.
Voor andere mensen kan een elektrische fiets een oplossing bieden. "Als je 10 kilometer van je werk woont, kan dat ook met een goede elektrische fiets", zegt Mulder. Maar voor arme gezinnen is een e-bike vaak te duur. "Het kost al gauw 2.000 euro. Voor sommigen is dat bijna een maandsalaris."
Accijnskorting is een ongerichte en dure maatregel. Na de Russische inval in Oekraïne in 2022 voerde het kabinet-Rutte IV een verlaging in die ruim meer dan een miljard euro per jaar kostte. Genoeg om naar het Franse voorbeeld honderdduizenden mensen van een goedkope stekkerauto te voorzien.
Tot ergernis van veel economen werd de accijnskorting de afgelopen jaren steeds verlengd, ook toen de olieprijzen weer sterk waren gedaald. Dat voordeel aan de pomp kwam vooral terecht bij rijkere mensen, die gemiddeld meer kilometers maken in grotere auto's.
Dit jaar werd een deel van die accijnskorting alsnog teruggedraaid om een bezuiniging op het openbaar vervoer te voorkomen. Maar in de torenhoge prijzen voor benzine zit eigenlijk nog een korting van ongeveer 19 cent per liter.
Prettig voor de automobilist, maar wel erg duur en ongericht, denkt ook hoogleraar economie Bas Jacobs (VU Amsterdam). "Je helpt daarmee niet per se de mensen die het meest in de knel komen."
De hoge benzineprijs geeft volgens de econoom een sterke prikkel om over te stappen op duurzamere vormen van vervoer. "Dit is ook een kans om die omschakeling te gaan maken en minder afhankelijk te worden van de geopolitieke situatie. We hebben er veel baat bij als we onze afhankelijkheid van buitenlandse olie en gas verminderen."
Als de politiek mensen wil compenseren voor de hogere prijzen, kan dat volgens Jacobs het best via de inkomstenbelasting. Met aanpassingen aan de heffingskortingen of belastingtarieven kan de overheid ervoor zorgen dat vooral mensen met lagere inkomens meer te besteden hebben. Dat is ook het simpelst in de uitvoering. "Voor je het weet ben je allemaal ingewikkelde constructies aan het optuigen."
Jacobs roept op niet te snel aan allerlei knoppen te gaan draaien, omdat er nog veel onzekerheid is over het verloop van de oorlog, en daarmee over de energieprijzen. "Laten we niet te snel in paniek raken."
Source: Nu.nl economisch