Wijkagenten in de Zuid-Hollandse gemeente Lansingerland sloegen afgelopen week alarm nadat jongeren op Snapchat beelden hadden gedeeld van willekeurige slachtoffers die werden aangevallen. Dergelijk Snapchat-geweld komt al langer voor, zien experts. Het platform "faciliteert en beloont" het schadelijke gedrag volgens hen.
In een brief aan scholen en ouders waarschuwen de wijkagenten van Lansingerland voor een trend waarbij willekeurige jongeren in een groepchat worden aangewezen, om vervolgens "uit het niets klappen te krijgen of aan de haren te worden getrokken". Deze trend, genaamd 'jumpen', wordt vervolgens gefilmd en gedeeld via Snapchat.
Volgens expertisecentrum Offlimits, dat onder meer jongeren ondersteunt als er ongewenste beelden van hen worden verspreid, is het een nieuwe trend binnen een oud fenomeen. Snapchat-geweld komt al langer en in veel verschillende vormen voor. Zo heeft de politie maandag nog drie verdachten van veertien, vijftien en zestien jaar oud aangehouden omdat ze een andere tiener hadden gedwongen te vechten. Het slachtoffer werd mishandeld en beelden daarvan werden gedeeld via sociale media.
De geweldsvideo's worden via verschillende socialemediakanalen gedeeld, maar Snapchat is met drie miljoen dagelijkse Nederlandse gebruikers een van de meest gebruikte platformen hiervoor. Dat komt volgens socialemediadeskundige Joey Scheufler onder meer door de manier waarop het platform werkt. Zo kunnen foto's en video's die via privéchats worden verstuurd maar één keer worden geopend, waarna ze verdwijnen.
Daarnaast zijn vooral kinderen actief op Snapchat. 56 procent van de gebruikers is tussen de 12 en 27 jaar oud. "Veel ouders en leraren begrijpen het platform niet", zegt Scheufler tegen NU.nl. "Het is echt een blinde vlek. En daar gaat het mis." Jonge gebruikers voelen zich anoniem op Snapchat. "Doordat niemand kan terugkijken wat ze hebben gestuurd, moedigt het bijna aan om er gewelddadige content op te versturen."
Jongeren zijn op zoek naar een plek waar ze dingen met elkaar kunnen delen, zegt mediapedagoog Jacqueline Kleijer. Ook zij zegt dat veel volwassenen weinig weten van Snapchat. Vooral in de eerste fase van de puberteit maakt dat het platform een "superfijne plek" voor jongeren. "Tussen de negen en twaalf jaar gaan kinderen zich afzetten van hun ouders. Dan willen ze hun plek binnen een groep onderzoeken."
Daarnaast worden jongeren online niet gecorrigeerd op grensoverschrijdend gedrag, omdat er niemand is om erop toe te zien. Sterker nog, zegt universitair docent Ontwikkelingspsychologie Loes Pouwels, het gedrag wordt beloond. "Als mensen de video's zien, geeft het direct aanzien en populariteit." Bij Snapchat-geweld gaat het jongeren vooral om het verkrijgen van status, zegt ook Kleijer. "Dat is de dopaminekick."
Dat het agressieve gedrag op die manier loont, vergroot de kans dat de kijker van de video dat gedrag ook gaat vertonen, legt Pouwels uit. Dat komt onder meer doordat de makers van de video's vaak leeftijdsgenoten zijn, die bijvoorbeeld naar dezelfde school of sportclub gaan. "Jongeren kunnen zich makkelijker identificeren met de makers van de beelden. Dan komt het veel dichterbij."
Het gevoel dat jongeren anoniem en zonder consequenties beelden kunnen verspreiden is onterecht, zegt socialemediadeskundige Scheufler. Van beelden die worden gestuurd in besloten groepen kunnen bijvoorbeeld schermopnamen worden gemaakt, waarna die alsnog worden verspreid via andere openbare mediaplatforms.
Daarnaast heeft Snapchat ook een openbare functie, waar je foto's en video's van andere gebruikers kunt zien zonder dat je ze daarvoor hoeft toe te voegen. Dat werkt met een algoritme dat vergelijkbaar is met dat van Instagram of TikTok. "En het nadeel daarvan is dat algoritmes extreme content belonen. Dat wordt meer bekeken en daardoor meer verspreid", zegt Scheufler.
In een schriftelijke reactie aan NU.nl laat Snapchat weten dat openbare video's worden gemodereerd voordat ze via het algoritme worden verspreid. Zo worden video's waarin geweld wordt verheerlijkt verwijderd. "Er wordt zo inderdaad een hoop uitgefilterd", erkent Scheufler. "Maar het lukt nooit om alles eruit te filteren."
Snapchat heeft in principe geen toegang tot beelden en berichten die in privéchats worden verstuurd. Het is daardoor moeilijk om grip te krijgen op het Snapchat-geweld, zegt Scheufler. "De vraag hierbij is natuurlijk of we dat moeten willen. Maar het maakt Snapchat zo wel heel geschikt voor vervelende content."
Doordat de video's snel verdwijnen - ook op de openbare plek van Snapchat - is het moeilijk om de regels voor gewelddadige content te handhaven. Het platform kan content alleen bewaren wanneer er meldingen over zijn binnengekomen. Maar dat doen kinderen minder snel, zegt Scheufler. "Die scrollen snel weer door en dan is het voorbij."
De Korpsleiding van de politie zegt tegen NU.nl dat voornamelijk wijk- en jeugdagenten hier veel mee in aanraking komen, wanneer er onrust ontstaat onder jongeren. "Dan wordt er bijvoorbeeld aangifte gedaan of een melding gemaakt", zegt een woordvoerder. "Dan raakt de politie pas betrokken. Maar het is niet zo dat agenten constant actief zijn op sociale media om te controleren op dit soort berichten."
Daarnaast hebben socialemediabedrijven als Snapchat alleen de verantwoordelijkheid om illegale content van het platform te verwijderen. Dat betekent dat de maker van de content wettelijk gezien altijd hoofdverantwoordelijk blijft. "Daar laten beleidsmakers kansen liggen", zegt mediapedagoog Kleijer. "De verantwoordelijkheid om hier open over te praten met jongeren blijft nu bij leraren, ouders en jeugdwerkers liggen."
Source: Nu.nl algemeen