Verkiezingen Vijf hoofdredacteuren van regionale kranten geven antwoord op de vraag: wat staat er bij de komende gemeenteraadsverkiezingen op het spel?
Durven gemeenten nog te dromen? Over een nieuw zwembad voor hun inwoners, een nieuwe sportaccommodatie, een nieuw dorpshuis? Niet in Friesland.
Wat speelt er wel? Is het leefbaarheid?
Neem Achtkarspelen. Hier ontstond ophef toen deze gemeente onlangs voorstelde dat sportclubs zelf het onderhoud van hun accommodaties maar moeten regelen. De gemeente zorgt voor de velden, de rest is aan de vereniging. Een onaanvaardbaar risico voor het toch al tanende legioen vrijwilligers, reageerden de clubs. De nieuwe gemeenteraad mag straks de knoop doorhakken.
Zijn het de financiën?
Schijn bedriegt is de titel van het onderzoek dat BDO Accountants begin dit jaar uitbracht. De financiële positie van alle gemeenten in Nederland werd tegen het licht gehouden; het grootste deel van de achttien Friese gemeenten is ‘structureel kwetsbaar’. Begrotingen laten de komende jaren tekorten zien, spaarpotjes verdampen. Oorzaak: het Rijk heeft wel taken overgedragen aan gemeenten, maar niet al het geld.
Is het de woningnood?
Betaalbare huisvesting is ook in de Friese steden en dorpen een van de grootste prioriteiten. Er zijn bijna tienduizend woningen nodig. Ook in de dorpen, waar veel jongeren graag blijven wonen.
Onvrede sluimert overal – en dáárin schuilt uiteindelijk het grootste gevaar van deze verkiezingen.
Populisten zijn ook in Friesland bezig met een stevige opmars. Bij de verkiezingen voor Provinciale Staten (2023) was de BBB de grote winnaar. Bij de Tweede Kamerverkiezingen (2025) werd de PVV in zeven gemeenten de nummer één en in de meeste andere de nummer twee. Nu toont het grootste reclamebord van Friesland, langs de A32 bij Heerenveen, het gezicht van Lidewij de Vos.
De fractievoorzitter van Forum voor Democratie in de Tweede Kamer roept Friezen op te kiezen voor deze partij, die in zes gemeenten meedoet. Het verkiezingsprogramma is overal grotendeels gelijk: geen nieuwe azc’s, geen beleid voor diversiteit of inclusie, geen ‘stikstofdwang’, maar wel Sinterklaas mét Zwarte Piet.
Electoraal succes zou de polarisatie ook naar de raadszaal halen. Dan komen we helemaal niet meer toe aan dat nieuwe zwembad.
Deze gemeenteraadsverkiezingen gaan over: rattenoverlast in Haarlem, een kleine kerncentrale in Opmeer, het fuseren van sportverenigingen in Hippolytushoef en Anna Paulowna, het afschaffen van de hondenbelasting en verhogen van de toeristenbelasting in Velsen, de komst van een nieuwbouwwijk in Hoogkarspel, daklozenoverlast in Alkmaar, hoe om te gaan met de gemeentelijke schuld van een miljard euro in Leiden, huisvesting van 150 asielzoekers in Bloemendaal, het gevecht tegen de vergrijzing in Hollands Kroon en Schagen, een treinstation in Huizen, de toekomst van hertenkampen in Naarden en Bussum, een buslijntje naar het dorp Noordeinde, (te) grote woontorens in Noordwijk, de komst van een evenemententerrein in Zaanstad, de ringweg rond Purmerend, de toekomst van zwembad De Zien in Uitgeest, het ophokken van arbeidsmigranten in Wijk aan Zee, reclame voor expats in Haarlem, het toestaan van een overdekt terras (de beun) op de kermis in Volendam, of boeren een winkel mogen op hun erf in Waterland, de invoering van omstreden parkeervergunningen in Heerhugowaard, nieuwbouw en woonwagens op het landje Blekersveld in Overveen, fusie-opties voor de gemeente Wormerland, veiligheid door cameratoezicht in winkelcentra in Huizen, woningen in de polder in Soest, de autonomie van Zoeterwoude, hoe autoluw wordt Leiden, de toekomst van boerenbedrijven in Koggenland, het dorpshuis in Abbekerk, het zwembad in Wervershoof, de sporthal in Wognum, levendigheid van het centrum in Beverwijk, betalen voor het gebruik van ondergrondse afvalcontainers in Zaanstad, een weide voor zonne-energie bij Stede Broec en slimme lantaarnpalen in Velsen.
En overal: bouwen, bouwen, bouwen, bouwen.
Op 9 maart, ruim een week voor de gemeenteraadsverkiezingen, stemt de gemeenteraad van Enschede voor een deels fatbikevrije binnenstad. Als eerste gemeente in Nederland wil Enschede de overlast van fatbikers aanpakken. Een besluit van de lokale politiek, met flinke gevolgen voor de veelal jonge fatbikerijders.
Gemeenteraden nemen veel meer besluiten die jongeren direct raken. Hoeveel woningen voor jongeren komen erbij in studentenstad Enschede of in een plattelandsgemeente als Dinkelland? Hoe zorgt de gemeente ervoor dat jonge vrouwen ook ‘s nachts veilig naar huis kunnen fietsen? En hoe laat gaan de winkels dicht en tot hoe laat blijft de horeca open?
Toch zijn jongeren maar matig te porren voor de lokale stembusgang. Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2022 bracht slechts 36 procent van de jongeren onder de 25 jaar een stem uit. Ter vergelijk: bij de laatste Tweede Kamerverkiezingen lag dit percentage dubbel zo hoog. Uit onderzoek blijkt dat jongeren lokale politiek als ver weg ervaren. Ze vinden het bovendien ingewikkeld, weten bijvoorbeeld vaak niet wat een gemeente eigenlijk doet.
Daar ligt ook een taak voor de regionale journalistiek. Meer dan andere jaren richten Tubantia zich deze verkiezingen op de jonge Twentenaar en Achterhoeker. Op de platforms waar zij zijn. We leggen uit hoe de lokale politiek werkt. We betrekken jongeren: hoe kijken zij zelf naar hun dorp of stad? Verstand van politiek is daarbij nadrukkelijk geen vereiste. En we maken video’s over hun regionale thema’s, zoals het woningtekort, de aanpak van enge plekken en, inderdaad, het fatbikeverbod. Doel? Laten zien dat de lokale democratie niet ingewikkeld en ver weg is, maar tastbaar en nabij.
Er staat deze verkiezingen veel op het spel voor Nederland. We moeten voorkomen dat de lokale democratie louter een zaak wordt van mensen van middelbare en hoge leeftijd. Door te zorgen dat jonge mensen doordrongen raken van het belang van de gemeenteraad en de waarde van hun lokale stem.
Iedere gemeente heeft haar eigen uitdagingen. Het gaat over leefbaarheid en bereikbaarheid, over wijken die veranderen, dorpen die vergrijzen en binnensteden die onder druk staan. En in vrijwel alle gemeenten spelen dezelfde grote thema’s: woningbouw, de opvang van asielzoekers, huisvesting van statushouders, stikstof, parkeren en bereikbaarheid. Ze zijn niet gemeentelijk bedacht, maar de gevolgen worden lokaal gevoeld.
Dat zie je terug in buurten en straten waar mensen wonen en elkaar dagelijks tegenkomen. Waar gebouwd moet worden, maar de ruimte beperkt is. Waar zorgen, verwachtingen en belangen botsen.
Als je het lokale nieuws volgt, zie je hoe dichtbij deze afwegingen komen. Politici leven zelf in de wijken waar het over gaat. Ze spreken bewoners die boos of bezorgd zijn, zien nieuwkomers hun plek zoeken, en werken tegelijk binnen landelijke regels en afspraken. Dat maakt hun afwegingen niet eenvoudiger.
Wat bij deze verkiezingen op het spel staat, is hoe we omgaan met schaarste aan ruimte, letterlijk én figuurlijk. Met de belangrijke vraag hoeveel ruimte er is voor lokale keuzes, voor uitleg, voor het voeren van het gesprek en het bijstellen van beleid als dat nodig is.
In het landelijke debat ligt de nadruk vaak op tegenstellingen en oplossingen op hoofdlijnen. Lokaal gaat het over het dagelijks zoeken naar evenwicht. Over beslissingen die niet iedereen tevreden stellen, maar wel dichtbij worden genomen, zichtbaar zijn en aanspreekbaar blijven.
De komende gemeenteraadsverkiezingen vormen voor ons een realitycheck. Het opkomstpercentage zal ons met de neus op de feiten drukken. Dat bij de vorige lokale verkiezingen in 2022 landelijk maar iets meer dan de helft van de stemgerechtigden kwam opdagen, baart al zorgen. Maar dat in een van de armste wijken van Nederland het lokale bestuur nauwelijks als relevant wordt gezien, zou alle alarmbellen moeten laten rinkelen.
In Heerlen-Noord, een wijk die op vrijwel alle gezondheidslijstjes dramatisch scoort, bracht vier jaar geleden slechts een handjevol mensen zijn stem uit. Stembureaus met een opkomst van nog geen 20 procent vormen het bewijs van de enorme kloof die is ontstaan tussen mensen voor wie het dagelijks leven een strijd is om te overleven, en de (lokale) politiek die belooft dat het beter wordt.
Als regionale krant maken wij ons zorgen over deze ontwikkeling. Wij zien dat er een parallelle samenleving is ontstaan van mensen die niets meer met de politiek hebben, omdat zij al lang geleden het vertrouwen zijn verloren dat hun problemen worden gehoord, laat staan opgelost. Dat zij niet meer gaan stemmen is even zorgwekkend als verklaarbaar.
Ik vind dat wij dit niet mogen laten gebeuren. Het kan niet zo zijn dat kinderen opgroeien in buurten waar stemmen eerder uitzondering dan regel is.
Daarom zijn wij samen met het Nationaal Programma Heerlen-Noord het project Krant van de buurvrouw gestart. Vier jaar lang proberen wij zoveel mogelijk mensen kennis te laten maken met de waarde van journalistiek. Via lessen op scholen bereiken wij inmiddels honderden kinderen én hun ouders. Zij krijgen een abonnement op onze digitale krant, zodat zij zelf kunnen zien wat er in hun straat en buurt gebeurt.
Vandaag doen wij, met nog iets meer dan twee weken tot de verkiezingen, een nieuwe poging het opkomstpercentage te verhogen. We gaan de straat op en delen tweeduizend gratis verkiezingsabonnementen uit. In de hoop dat iets meer mensen gaan stemmen dan vier jaar geleden.