is hoofdredacteur en commentator van de Volkskrant
In een energiecrisis is het beter om eerst te onderzoeken hoe het energieverbruik drastisch naar beneden kan.
Bij de eerste serieuze oliecrisis in 1973 hield de toenmalige premier, Joop den Uyl, een vijftien minuten durende toespraak om de bevolking op te roepen tot zuinigheid en te waarschuwen voor schaarste. ‘Er zal eenvoudig minder te verdelen zijn.’ De benzine ging op de bon en Nederland kreeg de eerste autoloze zondagen.
Zo’n toespraak lijkt in de huidige tijd ondenkbaar. Bij elke forse stijging van de energieprijzen klinkt direct de roep om compensatie.
Premier Rob Jetten houdt zich voorlopig terecht op de vlakte, maar de vraag is hoelang hij het volhoudt. Nu steeds duidelijker wordt dat de Verenigde Staten geen duidelijk plan hebben, geen duidelijk einddoel, dreigt een eindeloze oorlog, een lange blokkade van de Straat van Hormuz en daarmee langdurig hoge olie- en gasprijzen. Een nieuwe energiecrisis dus, precies vier jaar na de vorige, die volgde op de Russische inval in Oekraïne.
In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.
Te vaak wordt op dergelijke momenten te veel naar de korte termijn gekeken. De accijnzen op benzine worden direct verlaagd, de gasprijs gemaximeerd. Overheden moeten dat nu weer doen, bepleitte Europese Commissievoorzitter Ursula von der Leyen woensdag in het Europees Parlement. ‘Huishoudens en bedrijven staan onder druk, we moeten hulp bieden.’
Daarbij wordt vergeten dat de hoge energieprijzen een doel hebben. De prijzen stijgen om een nieuw evenwicht tussen vraag en aanbod te bewerkstelligen. Als consumenten en bedrijven compensatie krijgen, zullen ze net zo veel energie blijven verbruiken en duwen ze de energieprijzen omhoog.
De eerste reflex zou dus moeten zijn: een oproep om minder energie te verbruiken, in de geest van Den Uyl.
Elke energiecrisis maakt opnieuw duidelijk wat Nederland en Europa op langere termijn te doen staat. De wereld is zo instabiel geworden dat Europa veel zelfvoorzienender moet worden en veel minder afhankelijk van andere wereldmachten.
Europa wil daarbij weer zwaarder gaan inzetten op kernenergie. Zowel Von der Leyen als de Duitse bondskanselier Friedrich Merz noemde het deze week een fout om kerncentrales te sluiten, zoals Duitsland deed in reactie op de kernramp in het Japanse Fukushima. In Nederland kijken sommige politici ook direct naar achteren en laten hun oog begerig vallen op de Groningse gasvoorraden.
Beter is het om eerst te onderzoeken hoe het energieverbruik drastisch kan worden verminderd. Europa is hierin al op de goede weg, maar er is nog veel te halen. Nederland en Europa zouden een deltaplan woningisolatie kunnen afkondigen. De elektrificatie moet ook op volle kracht worden doorgezet. Wie elektrisch rijdt, lijdt minder onder de oorlog in het Midden-Oosten dan een ouderwetse benzine- of dieselrijder.
Jetten, die zich voorheen trots tooide met de titel ‘klimaatdrammer’, moet misschien ‘eigen-energiedrammer’ worden. Windmolens en zonnepanelen zijn nodig om het klimaat te redden, maar ook om te voorkomen dat de energieprijs nog vaker naar astronomische hoogten kan stijgen. Met dat tweede argument erbij zou hij iedereen mee moeten kunnen krijgen.
En als het kabinet de lokroep om te compenseren dan toch niet kan weerstaan, dan kiest het hopelijk niet voor generieke maatregelen zoals een verlaging van de accijnzen of het maximeren van de gasprijs. Alleen Nederlanders met lage inkomens en weinig mogelijkheden om energie te besparen, verdienen compensatie. Alle anderen moeten Uyliaans worden toegesproken.
Source: Volkskrant