De oorlog in Iran is nu twee weken bezig. Dat die volgens internationaal recht niet door de beugel kan, wordt alom geconstateerd. Was de aanval dan op zijn minst verstandig, met het oog op de toekomst van Iran?
schrijft vanuit Istanbul over Turkije, Iran, Israël en de Palestijnse gebieden.
De derde week van de Iranoorlog is ingegaan. Hoe staat die ervoor? Het ligt er maar aan wie je het vraagt. Volgens de leiders van de twee aanvallende staten, president Donald Trump en premier Benjamin Netanyahu, gaat het geweldig. Het militair potentieel van Iran is grotendeels vernield, zeggen ze, Iran zou zelfs geen marine meer hebben. ‘Iran is zo goed als vernietigd’, schreef Trump donderdag op Truth Social.
Wie de blik wijder werpt, krijgt een ander beeld. In Libanon – toch ook onderdeel van het oorlogstheater – is de humanitaire ellende ongekend. De Golfstaten zijn ten einde raad. De Iraanse raketten en drones maken een eind aan hun status als veilige haven voor investeerders en toeristen, het afsluiten door Iran van de Straat van Hormuz raakt hun olie-inkomsten.
De wereld deelt in de pijn. De olie- en gasprijzen schieten omhoog, de onrust daarover straalt uit naar de hele wereldeconomie. Inflatie dreigt, met alle consequenties van dien.
Dan de toestand in Iran zelf. Door de beperkte informatie is moeilijk vast te stellen welke schade de duizenden Amerikaanse en Israëlische bombardementen aanrichten, maar duidelijk is dat die niet beperkt blijft tot de door Trump en Netanyahu bejubelde voltreffers op militaire en strategische doelen.
De impact op het leven van de burgers moet groot zijn. Tot nu zijn (volgens de Iraanse autoriteiten) bijna 1.500 mensen omgekomen en de VN-vluchtelingenorganisatie Unhcr meldt dat 3,2 miljoen mensen ontheemd zijn geraakt. Veel mensen, aldus de correspondent in Teheran van zender France 24, ontdekken pas dat ze al jaren pal naast een gebouw van de veiligheidsdiensten hebben gewoond als dat getroffen wordt door een bom.
Ali Vaez, als expert van de International Crisis Group (ICG) een van de beste Iran-analisten, hoorde van zijn familie in Iran dat wat nu gaande is het beste omschreven kan worden als tapijtbombardementen. ‘En dan wonen ze nog in Shiraz, een stad met weinig militaire doelwitten’, zegt hij in een ICG-podcast. Vermoedelijk heeft de aanvankelijke vreugde onder Iraanse burgers over de dood van ayatollah Ali Khamenei inmiddels plaatsgemaakt voor andersoortige emoties.
Een ander slachtoffer is de internationale rechtsorde. Die bestaat niet meer, zei EU-commissievoorzitter Ursula von der Leyen deze week, althans: Europa kan er niet langer op vertrouwen. Zelfs premier Giorgia Meloni, een ideologische bondgenoot van Trump, had het in de Italiaanse senaat ongekend fel over ‘eenzijdige interventies die de grenzen van het internationaal recht overschrijden’.
Als echter juridische legitimiteit niet de enige of ultieme maatstaf is, moet operatie Epic Fury op andere criteria worden beoordeeld. Was het verstandig? Wat zijn vooralsnog de gevolgen? En leidt het uiteindelijk ergens toe?
De gevolgen tot nu toe zijn hierboven samengevat. Als de door menigeen gedroomde formule ‘Epic Fury = volksopstand = val van het regime = democratie in Iran’ spoedig werkelijkheid wordt is dat geweldig, en zal alle kritiek met terugwerkende kracht verstommen. Maar het ziet er niet naar uit dat het zo zal gaan, dus kan de eindbalans pas over een paar maanden worden opgemaakt.
Of nog later. Dat de invasie van Irak in 2003 uitdraaide op een totaal fiasco, bleek pas na een paar jaar – een bloedige burgeroorlog en een groeispurt van het internationale moslimterrorisme verder. Afghanistan kon pas na twintig jaar als ‘mislukt’ worden afgevinkt. Vietnam ook na twintig jaar.
Richard Pape van de Universiteit van Chicago rakelt die geschiedenissen op in een interessante beschouwing in Foreign Affairs met de titel ‘Waarom escalatie gunstig is voor Iran’. Waar de VS en Israël tegenaan botsen, zegt hij, is Irans strategie van ‘horizontale escalatie’. De strijd wordt door het Iraanse regime uitgesmeerd in de breedte (Golfregio, wereldeconomie) en in de tijd.
De gevleugelde uitspraak van de Taliban in Afghanistan was: ‘De Amerikanen hebben de klok, wij hebben de tijd.’ In de Iranoorlog is dat niet anders, onder andere omdat Trump zijn kiezers thuis niet kan misnoegen met een langdurige stijging van de benzineprijs. ‘Tijd’ is op zich een slagveld geworden in de Iranoorlog.
Voor de Israëliërs geldt dat minder, zoals ze zelf in hun retoriek ook duidelijk maken: Netanyahu wil nog wel even doorgaan, zo geeft hij te kennen. Sowieso is Netanyahu’s inzet een andere dan die van Trump. Israël heeft in deze oorlog maar één belang: het belang van Israël. Als dat parallel loopt met het belang van de Iraanse bevolking, prachtig. Zo niet, het zij zo.
‘Als we een burgeroorlog in Iran kunnen krijgen, prima’, zegt Iranexpert Danny Citrinowicz van het Instituut voor Nationale Veiligheidsstudies in Tel Aviv tegen de Financial Times. ‘De toekomst of de stabiliteit van Iran kan Israël geen bal schelen.’ Het enige dat telt is ‘de totale vernietiging van het regime’.
Krijgshaftige taal is ook te horen bij wat met de benoeming van Mojtaba Khamenei tot opperste leider inmiddels gerust een militaire dictatuur genoemd kan worden, het regime in Teheran. Dat gaf vrijdag een huiveringwekkende boodschap af. Mochten er nieuwe protesten komen, zo waarschuwde de Revolutionaire Garde op televisie, dan zal de reactie ‘nog vernietigender zijn dan die van 8 januari’. Een volksopstand wordt lastig, als demonstreren betekent: neergemaaid worden met machinegeweren.
Dus was Epic Fury verstandig? Zal het ergens toe leiden? De tijd zal het leren.
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant