Oorlog Iran Sinds er op zondagavond 1 maart een drone op een Britse basis in Cyprus landde, is de veiligheid van het eiland onderwerp van gesprek in Europa. Wat maakt Cyprus zo belangrijk?
De Franse president Emmanuel Macron op de brug van het Franse vliegdekschip de Charles de Gaulle, dat hij bezocht op dezelfde dag als zijn toespraak op Cyprus.
Tijdens een bezoek aan Cyprus beloofde Emmanuel Macron begin deze week opnieuw dat hij het eiland zal verdedigen. „Als Cyprus wordt aangevallen, wordt Europa aangevallen”, zei de Franse president. Frankrijk stuurt daarom onder meer het vliegdekschip Charles de Gaulle naar de Middellandse Zee, Nederland draagt bij aan die missie met het begeleidende fregat Zr. Ms. Evertsen.
De aanleiding voor die missie en het bezoek van Macron is de Shahed-drone die het eiland zondagavond 1 maart raakte en een gat sloeg in een hangar op de Britse militaire basis Akrotiri. Een dag later werden er nog twee drones onderschept.
Er vielen geen gewonden bij de aanvallen, die naar alle waarschijnlijkheid werden uitgevoerd door Hezbollah vanuit Libanon, maar het was genoeg om Cyprus en Europa te laten schrikken, en om de discussie over de Britse militaire bases op het eiland nieuw leven in te blazen. Volgens veel Cyprioten maken die bases het eiland een doelwit. Vorig weekend gingen een paar honderd mensen de straat op om te protesteren, met teksten als ‘Cyprus is not your launchpad’.
Waarom zijn er eigenlijk Britse bases op Cyprus? En wat maakt het eiland – geen NAVO-lid – zo strategisch belangrijk dat Frankrijk er oorlogsschepen naartoe stuurt?
Cyprus werd in 1960 onafhankelijk van het Verenigd Koninkrijk, dat het eiland sinds 1878 had bestuurd. Tijdens de Eerste Wereldoorlog annexeerden de Britten Cyprus formeel, en sinds 1925 werd Cyprus als een kroonkolonie beschouwd. In het verdrag waarin de Cypriotische onafhankelijkheid werd vastgelegd, werd afgesproken dat de Britten twee militaire bases op het eiland mochten houden. Het gaat om de bases Akrotiri in het zuiden en Dhekelia in het oosten, die samen 254 vierkante kilometer beslaan (2,7 procent van het eiland). Akrotiri is de grootste Britse militaire basis buiten de eigen landsgrenzen.
Deze bases vallen onder Britse soevereiniteit en zijn Brits grondgebied; ze horen dus ook niet bij de Europese Unie. Op deze zogenoemde Sovereign Base Areas wonen en werken ongeveer tienduizend Cyprioten – zij werken op de basis zelf of leveren er goederen en diensten aan – en ongeveer 3.800 Britse militairen en hun familieleden.
De bases bevatten onder meer vliegveldinfrastructuur, signaal- en communicatie-installaties en oefenterreinen, en zijn een belangrijk afluisterstation voor de Britse inlichtingendienst GCHQ. Ook heeft het Britse leger er zeker acht Typhoon- en zes F-35-gevechtsvliegtuigen gestationeerd. Deze zijn ingezet om Iraanse drones uit de lucht te schieten, zei een woordvoerder van het Britse ministerie van Defensie tegen de BBC.
Cyprus is de meest oostelijke lidstaat van de Europese Unie. Het eiland ligt in de Middellandse Zee, dicht bij Oost-Europa, Turkije, Noord-Afrika en het Midden-Oosten. De afstand tussen Cyprus en Syrië is hemelsbreed ongeveer honderd kilometer, Egypte ligt op een kleine zeshonderd kilometer afstand. Dat maakt Cyprus belangrijk voor onder meer logistiek, inlichtingen, communicatie en militaire opbouw.
„Onze bases op Cyprus spelen een cruciale rol bij het waarborgen van de veiligheid van Britse burgers en onze bondgenoten in het Middellandse Zeegebied en het Midden-Oosten”, zei een woordvoerder van het Britse ministerie van Defensie tegen de BBC.
Flitsen verschijnen in de lucht boven RAF Akrotiri, in deze schermafbeelding uit een video.
Tijdens de NAVO-missie tegen de Libische leider Moammar Gaddafi, in 2011, fungeerde Akrotiri als het Britse commandocentrum voor de operatie. Vanaf Akrotiri stegen ook vliegtuigen van de Britse luchtmacht op die het door de Verenigde Naties afgegeven vliegverbod moesten handhaven.
In de jaren daarna werden de bases gebruikt voor aanvallen op Syrië en Irak, en in januari en februari 2023 voor Britse luchtaanvallen op Houthi-doelen in Jemen. Recenter voerden de Britten hiervandaan surveillancevluchten uit boven Gaza, in een poging de Israëlische gijzelaars te lokaliseren.
Het is gebruikelijk dat het Verenigd Koninkrijk bondgenoten gebruik laat maken van haar bases – met toestemming. De Britse premier Keir Starmer zei op 1 maart, een dag na het begin van de Israëlische en Amerikaanse aanvallen op Iran, dat hij de Verenigde Staten toestemming had gegeven om de Britse bases te gebruiken voor een beperkt defensief doel.
Na de droneaanval op Cyprus benadrukte hij dat de twee bases op het eiland niet gebruikt waren, en ook niet gebruikt zullen worden, door de Amerikaanse krijgsmacht voor aanvallen op Iran.
De afscheiding bij de Britse basis Akrotiri op Cyprus.
Europaredacteuren praten je bij over de belangrijkste ontwikkelingen in de EU