Zaterdag gaat Harry Potter en het vervloekte kind in première in Scheveningen. De voorstelling – in het buitenland bejubeld om de illusies en special effects – gaat verder waar de beroemde boekenreeks eindigde. De Volkskrant keek mee achter de schermen.
schrijft voor de Volkskrant over cabaret, stand-upcomedy en musical.
‘Harry, hoe kun jij in vredesnaam werken in deze chaos?’, vraagt de volwassen Hermelien Griffel aan haar collega Harry Potter op het ministerie van Toverkunst. ‘Chaos?’, antwoordt Harry nonchalant, en met een soepele zwaai met zijn toverstaf worden de vele papieren op zijn bureau geordend, waardoor ze ineens keurig op een stapeltje liggen. ‘En wég is de chaos.’
Dit is slechts een van de vele illusies uit Harry Potter en het vervloekte kind, een theatervoorstelling van ruim drie uur, die niet alleen een mooi verhaal vertelt over een vader-zoonrelatie, maar ook boordevol zit met actie, magie en special effects. De voorstelling wordt beschouwd als het achtste deel van J.K. Rowlings wereldberoemde boekenreeks over de bebrilde tovenaarsleerling die door zijn bijzondere afkomst is voorbestemd om het ultieme kwaad te verslaan.
Het script werd in 2016 uitgegeven in boekvorm en werd direct een mondiale bestseller. Maar bij de theatervoorstelling zie je pas echt wat er is bedoeld met de dialogen, als die worden begeleid door non-stopspektakel.
Veelvuldig wordt er gezwaaid met toverstokken en gewapperd met donkere mantels. Personages vliegen door de lucht of verschijnen op onverwachte plekken. Objecten en attributen worden tevoorschijn getoverd en verdwijnen net zo makkelijk weer. Bekende magische methodes van toverschool Zweinstein, zoals de Wisseldrank (door de drank te drinken kan een personage van gedaante veranderen) of de Onzichtbaarheidsmantel (door de mantel te dragen kan iemand zich ongezien voortbewegen) worden live op het toneel uitgevoerd, vlak voor de neuzen van verbaasde toeschouwers.
De meer dan veertig acteurs worden ondersteund door flitsende sets van de allerbeste decorontwerpers, licht- en geluidstechnici. Maar toch moeten zij het grootste deel van de illusies zelf uitvoeren. Niet zo gek dus dat er in de eerste repetitieweek een heuse cursus ‘Introductie tot magie’ op het programma stond.
Actrice Carolina Dijkhuizen, die de volwassen Hermelien Griffel speelt, kijkt met plezier terug op dat moment. ‘Op de eerste repetitiedag leerde magic associate Julian Button ons een simpele goocheltruc: het tevoorschijn toveren van een muntje van achter een oor.
‘Na de uitleg moesten de acteurs die truc zelf uitvoeren voor de groep. Dat voelde voor mij alsof je op je eerste schooldag een spreekbeurt moest houden. Het belangrijkste was dat elke acteur een eigen verhaaltje moest bedenken bij de truc. Want dit is waar de voorstelling over gaat: de trucs zijn volledig ingebed in het verhaal. Er is de illusie, maar net zo belangrijk is wat we vóór en ná de illusies doen.’
‘We hebben in korte tijd een geheel nieuwe discipline moeten leren’, vult acteur Valentijn van Hall, die de rol van de volwassen Harry Potter vertolkt, aan. ‘Harry Potter en het vervloekte kind is geen musical, er wordt niet in gezongen. Er zijn geen liedjes, maar wel zijn er de illusies. Daardoor moeten wij als acteurs alsnog drie disciplines tegelijk uitvoeren: het acteren, de choreografie en de illusies.
‘Om die illusies onder de knie te krijgen moesten we ontzettend veel repeteren. We moesten echt spiergeheugen ontwikkelen. Ik moet bijvoorbeeld mijn mantel op een bepaalde manier van een stoel pakken en omgooien, om daarmee een illusie in gang te zetten. Klinkt simpel, maar ik heb die beweging al héél vaak moeten herhalen.’
Het toneelstuk Harry Potter and the Cursed Child ging in juli 2016 in première in het Palace Theatre, een klassiek oud West End-theater in het centrum van Londen. Het bestond uit twee losse voorstellingen, samen goed voor ruim vijf uur theater. Het stuk werd direct een megasucces, mede dankzij het gouden merk Harry Potter. Dit personage had de hele wereld in zijn ban gekregen met de boekenreeks van schrijver J.K. Rowling, in de zeven delen die werden uitgebracht tussen 1997 en 2007.
In 2016, een tijd waarin er geen nieuwe boeken verschenen en ook de verfilmingen op waren, was het publiek nog altijd hongerig naar nieuwe Potter-verhalen. Die honger kon vervolgens worden gestild in het theater, met een toneelstuk dat perfect aansloot op het slot van de boekenreeks, en waaraan J.K. Rowling persoonlijk meewerkte.
Het stuk speelt zich af negentien jaar na de gebeurtenissen in het zevende en laatste boek Harry Potter en de relieken van de dood. In de epiloog van dat boek werd al vooruitgeblikt op het volwassen leven van Harry. We komen te weten dat hij is getrouwd met Ginny Wemel, en dat zij drie kinderen hebben, James, Albus en Lily, die net zoals hun ouders aan Zweinstein gaan studeren.
In het toneelstuk treffen we de 37-jarige Harry Potter, die werkzaam is bij het ministerie van Toverkunst als hoofd van het departement van Magische Wetshandhaving. De voorstelling begint met een vertrouwd tafereel bij het bijzondere spoor 9 3/4 van het Londense treinstation King’s Cross. Hier zwaaien Harry en zijn vrouw Ginny hun middelste zoon Albus Potter uit. Albus stapt samen met Roos Griffel-Wemel, de dochter van Hermelien Griffel en Ron Wemel, op de trein om te beginnen aan zijn studie aan de toveracademie Zweinstein.
We zien het gezelschap op magische wijze verdwijnen door de stenen muur naar spoor 9 3/4. Tijdens de treinrit belandt Albus in een coupé met Scorpius Malfidus, de zoon van Harry’s vroegere concurrent Draco Malfidus.
Wanneer ze zijn gearriveerd op Zweinstein vindt het bekende ritueel plaats met de Sorteerhoed, die de jonge studenten indeelt bij een van de vier afdelingen van de school. Omdat vader Harry bekendstaat als het uithangbord van afdeling Griffoendor, verwachten docenten en leerlingen dat zoon Albus daar ook zal worden ingedeeld. Tot ieders verbazing wordt hij geplaatst bij Zwadderich, samen met Scorpius.
Deze gebeurtenissen worden op het toneel verteld in een overdonderende montage van korte scènes, begeleid door de sfeerrijke muziek van componist Imogen Heap. We zien korte episodes van Albus in zijn eerste drie studiejaren aan Zweinstein. Hiermee weet het stuk meteen enkele belangrijke plotlijnen te introduceren.
Zo worden er geruchten verspreid dat Voldemort, de ‘Heer van het Duister’ die door Harry Potter werd gedood aan het slot van de boekenreeks, een kind zou hebben. Dat kind bevindt zich mogelijk onder de nieuwe lichting studenten van Zweinstein. Albus en zijn nieuwe vrienden gaan op zoek naar de Tijdverdrijver, een object waarmee terug in de tijd kan worden gereisd. Met de Tijdverdrijver kunnen tragedies uit het verleden ongedaan worden gemaakt, maar het herbergt ook risico’s, want het kan ervoor zorgen dat Voldemort terugkeert.
Ondertussen ontspint zich een intieme vriendschap tussen Albus en Scorpius, twee jongens die wegens hun beladen achternamen eerder geacht werden om elkaars tegenstrever te worden.
Het maakproces van deze voorstelling begon in 2013 bij de vooraanstaande West End-producent Sonia Friedman. Zij ging in gesprek met J.K. Rowling over de mogelijkheid om Harry Potter naar het theater te brengen. Eén ding wisten de vrouwen zeker: het moest geen bewerking van de boeken worden, maar een geheel nieuw verhaal.
Een slimme zet van Friedman was om Rowling te koppelen aan de gelauwerde regisseur John Tiffany (bekend van de musical Once en toneelstuk Let the Right One In) en aan toneelschrijver Jack Thorne, die geroemd wordt om zijn ontroerende en geestige stukken over de belevingswereld van jongeren en ouder-kindrelaties. Inmiddels is Thorne ook bekend van zijn veelbesproken serie Adolescence (2025), over puberjongen Jamie die wordt beschuldigd van de moord op een klasgenoot.
In nauwe samenwerking schreven Rowling, Thorne en Tiffany een script met als uitgangspunt de vraag: hoe zou Harry Potter, met zijn veelbewogen jeugd en de littekens die hij opliep, het ervan afbrengen als volwassen man en vader?
Naast het ontwikkelen van het script boog regisseur Tiffany zich meteen al over de vraag hoe hij de magische Potter-wereld zou gaan vormgeven op het podium. Voor de eerste workshops in 2015 werd de hulp ingeroepen van de Britse illusionist Jamie Harrison en zijn creatief partner Chris Fisher. Zij hebben samen talloze West End-musicals en toneelstukken van trucs voorzien, en staan bekend als de allerbesten op het terrein van theatermagie.
Fisher ziet toe op de internationale producties van Harry Potter en was om die reden in februari ook in Scheveningen, om de Nederlandse cast te begeleiden. Tussen de repetities door maakt de joviale Brit even tijd voor de Volkskrant.
Vol enthousiasme vertelt Fisher dat hij de dag in 2015 dat hij voor dit project werd gevraagd nooit meer zal vergeten. ‘Jamie belde mij en zei: ‘We gaan de illusies doen voor Harry Potter.’ Ik kon het eerst niet geloven. Meteen was er het besef: Harry Potter speelt zich af in een wereld van magie, dus goede illusies zijn cruciaal voor de voorstelling. En er zijn zulke hoge verwachtingen!
‘Mensen hebben van veel magische momenten, zoals de Wisseldrank (ook bekend onder de Engelse naam Polyjuice potion, red.) waarbij personages van identiteit wisselen, al een duidelijk beeld vanuit de films. Hoe zouden wij dat op onze eigen manier vormgeven in het theater? Dat was meteen een enorme uitdaging.’
Het creatieve team koos er bewust voor om niet te veel te leunen op digitale effecten en projecties. In plaats daarvan wilden zij zo veel mogelijk fysieke, theatrale oplossingen vinden. Attributen zoals koffers, mantels, boeken en klokken gingen hierbij een grote rol spelen. Zo worden de vele koffers in de openingsscène bijvoorbeeld gebruikt om op een eenvoudige wijze een treincoupé uit te beelden.
Deze keuze viel in goede aarde, want Harry Potter and the Cursed Child kreeg in 2016 jubelrecensies van de Britse pers. ‘Zoiets heeft de Britse theaterwereld in geen decennia gezien: een magische show met een sterke emotionele kern’, schreef de recensent van The Telegraph bijvoorbeeld in een vijfsterrenrecensie.
De voorstelling werd met negen prijzen (waaronder ‘beste nieuwe toneelstuk’) in 2017 de grote winnaar van de Britse Olivier Awards. Er was discussie geweest over de keuze een zwarte actrice te casten voor de rol van Hermelien Griffel, maar uiteindelijk was er vooral waardering voor de eigenzinnigheid van de makers.
Er volgden al snel buitenlandse versies in New York, Hamburg, Toronto en Tokio. Fisher begeleidde de magie en illusies voor al deze producties. Hij zegt dat elke versie toch net weer een beetje anders is. Ook voor de Nederlandse versie zijn nieuwigheden toegevoegd: ‘We hebben een grote illusie in de tweede akte toegevoegd die nog vrij nieuw is. En de ronde vorm van de zaal, waarbij het publiek ook van de zijkant naar het podium kijkt, en de afwezigheid van balkons zorgen ervoor dat we de staging soms moeten aanpassen.’
Sinds Harry Potter maakten Harrison en Fisher meer voorstellingen die drijven op special effects, zoals Stranger Things: The First Shadow uit 2023, een theaterversie van de hitserie Stranger Things. Terugblikkend op de afgelopen tien jaar ziet Fisher dat Harry Potter and the Cursed Child een ‘gamechanger’ is geweest.
‘Totdat ik Harry Potter deed waren illusies en magie vaak een extraatje in het theater. Producties waren al bijna af, decors waren ontworpen, en op het laatst werd gedacht: we zouden nog wel een magische truc kunnen gebruiken. Pas op dat moment kwam ik in het spel, ontwierp ik een truc, die dan aan de voorstelling werd toegevoegd.’
‘Maar bij Harry Potter waren Jamie en ik er vanaf het begin bij betrokken. We konden overleggen met de decorontwerper, met de kostuumontwerper, we mochten steeds meepraten bij het ontwikkelen van de scènes. En steeds dachten we: deze illusie kunnen we nog toevoegen, deze truc kan er nog bovenop. En altijd met het verhaal in ons achterhoofd, zodat de trucs niet misplaatst zouden voelen. Die werkwijze zorgde ervoor dat Harry Potter and the Cursed Child de grenzen heeft verlegd van wat je kunt bereiken met illusies in het theater.’
In 2021 werd in New York besloten om de Broadway-versie van Harry Potter and the Cursed Child in te korten, zodat het verhaal niet meer uit twee voorstellingen bestond, maar uit één. Daarmee zou de productie toegankelijker worden voor oner andere toeristen en jongere bezoekers. Deze ingekorte versie sloeg aan en later volgden ook andere landen. In Scheveningen is ook de kortere versie te zien. Zelfs in oerstad Londen is inmiddels aangekondigd dat Harry Potter and the Cursed Child vanaf oktober niet meer uit twee voorstellingen bestaat, maar uit één.
Het inkorten was een lastige opgave. Was dat een pijnlijk moment van kill your darlings voor de illusies van Fisher? ‘Dat viel gelukkig mee. Jamie en ik hebben nauwelijks iets van de magie en illusies hoeven in te leveren. Het stuk ging terug van 5 uur naar 3,5 uur, maar er ging geen magie verloren. We hebben dingen kunnen samenvoegen en anders kunnen rangschikken. Daardoor hebben we nu veel meer ‘magie per minuut’.
‘Het vliegt je allemaal tegemoet en het houdt je voortdurend bezig. Het is echt een non-stoprit, vooral in akte 1 is er héél veel magie. Het is nu de uitdaging om de Nederlandse cast mee te krijgen in dat hoge tempo. Kijk, ik ben al van kinds af aan met magie bezig, dus ik weet hoe alles werkt. Maar de acteurs moeten alles binnen een paar maanden leren.’
Voor de Nederlandse acteurs betekent dat in de praktijk: heel hard oefenen om behendig te worden. Een week voor hun grote première vertellen Carolina Dijkhuizen en Valentijn van Hall tijdens de repetities in Scheveningen dat zij elke dag opnieuw hun trucs repeteren en daarbij regieaanwijzingen krijgen.
Dijkhuizen, oftewel Hermelien Griffel: ‘De illusies moeten niet alleen werken, het moet er ook nog eens heel natuurlijk uitzien. Want wij spelen tovenaars, voor hen zijn dit dingen die zij dagelijks doen. Dat moet er héél gewoon uitzien.’
Van Hall, oftewel Harry Potter: ‘We worden in de voorstelling omringd door grote effecten, en die zijn geweldig. Maar de meeste trucs zijn kleine handelingen die wij als acteurs zelf uitvoeren. Er vliegt een uil voorbij en je tovert de uilenpost tevoorschijn, bijvoorbeeld. Dat soort momenten vind ik ontzettend leuk, want het maakt die wereld concreet. Dit is hoe zij leven.’
Het ging beslist niet vanzelf om deze momenten goed te kunnen spelen, bekent Dijkhuizen: ‘In de eerste repetitieweken zijn we allemaal weleens gefrustreerd geweest en hebben we een slapeloze nacht gehad. Dat ging niet om het leren van tekst of de mise-en-scène, maar om die illusies. Want als het niet werkt, dan zie je het meteen. Daarom hebben we het elke dag gerepeteerd, telkens opnieuw, om het te verfijnen, omdat het tempo nog hoger moet. Met als moeilijkste onderdeel de Wisseldrank, want hoe wissel je zo soepel mogelijk van gedaante?’
Sinds er voor publiek wordt gespeeld is de stemming er wel op vooruitgegaan, zeggen ze. Want pas dan merk je dat de magie werkt. Van Hall: ‘Afgelopen dinsdag hadden we onze eerste try-out voor een uitverkocht theater, en ik had niet verwacht dat er zo veel geluid uit de zaal zou komen. Je hoort de totale verwondering, van ‘huh, hoe kan dat? En niet alleen bij de illusies, maar ook bij de dialogen en het drama. We merken dat het heel erg leeft in de zaal.’
Harry Potter en het vervloekte kind door Stage Entertainment, met een adviesleeftijd vanaf 9 3/4 jaar. Première op 14/3. Van woensdag t/m zondag te zien in het Circustheater Scheveningen, voor onbepaalde tijd.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant