Pensioen in China Chinezen op het platteland krijgen een pensioen van omgerekend maar een paar tientjes, terwijl ouderen in de stad soms wel dertig keer zoveel ontvangen. Over die ongelijkheid is steeds meer discussie.
Boeren maken zich klaar om groente te verkopen bij het busstation in de stad Guiyang.
De Chinese overheid presenteerde afgelopen week het budget voor het komende jaar. Eén getal daarin trok onverwacht veel aandacht. Het Chinese basispensioen stijgt dit jaar met 20 yuan, oftewel 2,50 euro. Dat is wel heel mager, vinden veel Chinezen, voor de gepensioneerde plattelandsbevolking die op dit basispensioen is aangewezen. Voor de meeste stedelingen en voor ambtenaren zijn er aanvullende regelingen. Hoewel de nieuwe overheidsplannen spreken van de noodzaak om „in mensen te investeren”, steekt de lage pensioenstijging schril af bij de aangekondigde miljardeninvesteringen in strategische sectoren en nieuwe technologieën.
„In dit tempo duurt het nog 43 jaar voor het basispensioen op 1.000 yuan per maand ligt”, schreef opiniemaker Peng Yuanwen in een artikel op zijn blog. Dat is een bedrag waarmee gepensioneerde boeren rond zouden kunnen komen. Nu krijgen ze gemiddeld 287 yuan (36 euro), als ze verder voldoen aan de voorwaarden voor het fonds. Stedelingen krijgen 3.700 yuan (466 euro), en voor ambtenaren ligt het pensioen op 9.000 yuan (1.135 euro), ruim dertig keer het basispensioen.
Peng, zelf afkomstig van het platteland, schrijft al jaren over het onderwerp, maar dit laatste kritische artikel zorgde ervoor dat zijn blog op Wechat werd afgesloten door de overheid. Als NRC hem te pakken krijgt aan de telefoon zegt hij „vanwege al het gedoe” helaas geen interview te kunnen geven.
Hoewel harde kritiek wordt gecensureerd, kan de overheid niet om het onderwerp heen. Tijdens het jaarlijkse Volkscongres, dat donderdag eindigde, dienden meer dan tien volksvertegenwoordigers suggesties in om het pensioen te verhogen. In een veel gedeelde video met 700.000 likes schoot één van hen vol, terwijl ze haar voorstel presenteerde in de Grote Hal van het Volk. „Deze boeren hebben toen ze jong waren hun leven gewijd aan de ontwikkeling van het platteland”, zei volksvertegenwoordiger Bi Lixia uit de provincie Hubei. „Nu kunnen ze geen draagstok meer op hun schouders dragen, en hebben ze lichamelijke problemen. Met dit lage pensioen hebben ze het erg moeilijk.”
In de praktijk blijven veel Chinezen die op het platteland ingeschreven staan zo lang doorwerken als dat fysiek gaat, op het land of als migrantenarbeiders in de steden. „Voor ons bestaat er geen pensioen”, vertelt een vijftiger uit de provincie Hebei die op werk staat te wachten bij een kruispunt in Majuqiao, een buitenwijk van Beijing waar fabrieksbazen en andere werkgevers heengaan om loonarbeiders te vinden.
In de vroege ochtend staan er honderden mannen te wachten op dit kruispunt. Veel van hen zien eruit alsof ze niet ver van de pensioensleeftijd van zestig jaar verwijderd zijn, of er al overheen zijn. Het past bij het bredere beeld van een vergrijzende arbeidsbevolking in China, waar op bouwplaatsen en in de bewaking steeds meer ouderen actief zijn. Volgens onderzoek werkt 80 tot 90 procent van de ouderen van plattelandskomaf die daar fysiek nog toe in staat zijn, vooral in de informele sector. Onder stedelingen boven de zestig werkt slechts 4,2 procent door.
De mannen, die al snel door politie en bewakers worden geïnstrueerd niet met de pers te praten, noemen zichzelf ‘arm’ en verwachten weinig verbetering vanuit de politiek. Het maandelijkse pensioenbedrag noemen ze een grap, waarvan je „flesjes water” kan kopen.
Ook de 65-jarige monteur Zhang vertelt per videoverbinding dat hij blijft doorwerken in een fabriek in Wuhan, omdat hij niet kan rondkomen van het pensioen dat hij in zijn thuisplaats Yunmeng ontvangt. Liever neemt hij ook geen geld van zijn zoon aan. Op het nieuws over de lage stijging reageert hij gelaten: „Er wonen nu eenmaal te veel mensen op het Chinese platteland. Het kost het land te veel om dat te verhogen.”
Het is een veelgehoord argument, en begrijpelijk gezien de grote getallen waar het in China om gaat. Het land telt nu zo’n 130 miljoen ouderen van plattelandskomaf, en dat aantal groeit de komende tien jaar hard. Niet voor niets besloot het Volkscongres in 2024 al om de pensioenleeftijd stapsgewijs te verhogen.
Toch denken economen dat investeringen in deze oudere bevolkingsgroep juist precies zijn wat de Chinese economie, die kampt met chronisch lage consumptie, nodig heeft. Het vermogen van ouderen op het platteland om te consumeren is nu minimaal, en ook dat van jongere generaties die hen ondersteunen wordt erdoor beperkt.
Argumenten dat deze groep geen premies heeft betaald kunnen ook van tafel. De plattelandsbevolking heeft aan de staatskas bijgedragen via „de zware last van landbouwbelastingen en onbetaalde arbeid,” schrijft historicus Wang Mingyuan deze week in een analyse in online tijdschrift Fengsheng. Om nog niet te spreken over de geringe compensatie die ze ontvingen voor het land dat ze de afgelopen decennia vaak afstonden aan lokale overheden, en de ondergewaardeerde bijdrage van interne arbeidsmigranten aan China’s verstedelijking. Er is daarom volgens Wang eerder sprake van een historische schuld van de overheid aan deze bevolkingsgroep.
Dat dit toch zo maar zo mondjesmaat gebeurt heeft eerder te maken met de diepe kloof tussen stad en platteland binnen het Chinese overheidssysteem, een overblijfsel van de hiërarchie uit de planeconomie waarin industrialisering de prioriteit had. Ook vreest de overheid, anders dan bij grote investeringen in infrastructuur of industrie, voor de budgettaire gevolgen van sociale uitgaven. Hierdoor worden sociale herverdelingsvraagstukken steeds weer vooruitgeschoven.
Dat de Chinese bevolking inmiddels méér verwacht werd deze week duidelijk. Om het vertrouwen te herwinnen „moet de overheid nu een strategie ontwerpen, met duidelijke doelstellingen, net als het dat voor industriële ontwikkeling doet”, schrijft Wang.
Met medewerking van Wanqing Chen
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen