Miljoenen mensen in het Midden-Oosten zijn vluchteling in eigen land sinds de losgebarsten oorlog rond Iran. Deskundigen zien hoe de conflicten in de regio opstapelen en elkaar versterken. Zo vluchten tienduizenden Syriërs terug naar het land dat ze ooit uit angst verlieten.
Een schrijnend voorbeeld is een Libanese vrouw die vier dagen na haar bevalling via een keizersnede met haar baby op de stoep lag in Beiroet. Ze kon haar operatiewonden niet goed verzorgen, vertelt woordvoerder Deniz Dönmez van hulporganisatie CARE.
Andere hulpverleners van de organisatie zien hoe Libanese families buiten op beton slapen, zonder bescherming tegen kou of regen. Sommige ouders verbranden afval op straat om hun kinderen warm te houden. In een week tijd zijn al 816.000 mensen op de vlucht geslagen voor Israëlische aanvallen. Dat is zoveel als de inwoners van Den Haag en Eindhoven bij elkaar.
De snelheid en de schaal waarop het geweld in Libanon escaleert zien we niet vaak, vertelt Dönmez. Hulporganisaties als VN-organisatie UNHCR, Artsen zonder Grenzen en War Child schalen daar snel op. Maar ze zetten zich ook schrap voor meer vluchtelingen in het hele Midden-Oosten.
Het Midden-Oosten telde vóór de Amerikaanse en Israëlische aanval op Iran al zeker 25 miljoen vluchtelingen. Sinds de oorlog zijn alleen al in Iran 3,2 miljoen mensen ontheemd. De meesten trekken niet de grenzen over, maar zijn vooralsnog vluchteling in eigen land, zegt een UNHCR-woordvoerder tegen NU.nl.
Vier grote conflicten in de regio zorgen voor grote vluchtelingenstromen. De recentste conflicten zijn de aanvallen op Iran en de Israëlische aanval op Hezbollah. Daarnaast zitten veel Syriërs na de val van het Al Assad-regime nog steeds in omringende landen als Turkije, Jordanië en Irak. Syrië is nog steeds instabiel en kent veel armoede.
En dan is er nog Afghanistan. Miljoenen Afghanen vluchtten sinds 2021 voor de Taliban en onlangs voor de aangewakkerde oorlog met Pakistan. De meesten staken de grens naar Iran over.
Op deze kaart van de UNHCR staat het aantal vluchtelingen en ontheemden in 2025. De UNHCR probeert de cijfers bij te houden, maar de ontwikkelingen gaan snel. Bovenop deze bestaande cijfers komen nu de ontheemden in Iran (3,2 miljoen), Libanon (816.000) en Afghanistan (115.000). Vanuit Libanon zijn al 92.000 mensen naar Syrië gevlucht. Dat zijn voornamelijk Syrische vluchtelingen.
Hulporganisaties richten zich sinds een week vol op Libanon. Israël lanceerde een offensief tegen het door Iran gesteunde Hezbollah nadat de militie op 2 maart het vuur had geopend. Dat deed Hezbollah om de moord op de Iraanse ayatollah Ali Khamenei te wreken. Israël nam een deel van Libanon in en gaf evacuatiebevelen af voor Zuid-Libanon, Beiroet en de oostelijke Bekavallei.
De stroom Libanezen die huis en haard heeft verlaten is volgens hulporganisaties groter dan bij de Israëlische aanvallen in 2024. War Child benadrukt dat één op de tien kinderen op de vlucht is. Er zijn al meer dan zeshonderd doden en vijftienhonderd gewonden gevallen.
Door het geweld in Libanon trekken dus vooral Syrische vluchtelingen terug naar hun thuisland. Maar dat land likt nog steeds haar wonden na de dictatuur van Bashir Al Assad, vertelt Bram Frouws van Mixed Migration Centre.
"In Syrië vinden nog steeds gevechten plaats. Ook in het noorden, waar veel ontheemden zijn", zegt Frouws. Syriërs keren langzaamaan terug naar een land dat daar nog niet klaar voor is. "Het is er nog erg onveilig. Daar komen deze vluchtelingen en terugkeerders bij."
Frouws waarschuwt dat terugkeer naar het land van herkomst nooit te vroeg op gang moet komen, omdat het tot nieuwe problemen kan leiden. "Terugkerende Syriërs die we spraken zijn blij en trots dat ze hun land kunnen heropbouwen. Maar ze kunnen moeilijk hulp bieden aan nieuwe vluchtelingen."
Verder naar het oosten op de kaart ligt het belangrijkste land in kwestie: Iran. Daarvan zijn weinig cijfers bekend, omdat Iran is afgesloten van het internet.
Van de 3,2 miljoen vluchtelingen blijven de meesten vooralsnog in Iran. Bewoners van grote steden zoeken hun heil bij familie en vrienden in de dunnerbevolkte gebieden, terwijl hun woonplaats wordt aangevallen.
De UNHCR waakt ook voor de veiligheid van de miljoenen Afghaanse vluchtelingen in Iran. Door de spanningen zijn naar schatting 115.000 Afghanen thuisloos in eigen land. Ze zijn overigens niet altijd welkom in Iran. Vorig jaar zette Iran meer dan een miljoen Afghanen uit naar hun thuisland.
Deskundigen zijn terughoudend of dit een nieuwe vluchtelingenstroom naar Europa betekent. Europese beleidsmakers zullen zich dat wel afvragen, stelt Frouws. Die massale stroom komt meestal pas na jaren van instabiliteit en burgeroorlog. "Dat zag je ook in Syrië. Mensen trokken eerst weg van de steden, na een paar jaar gingen ze massaal de grens over."
Midden-Oostenkenner Peter Malcontent waarschuwt voor nóg een mogelijke vluchtelingenstroom in de regio. "Als de kolonisten op de Westelijke Jordaanoever zo doorgaan met hun agressie, kan dat op termijn een grote vluchtelingenstroom op gang brengen. Palestijnen moeten toch ergens wonen. Het is nog voorbarig, maar die zouden dan massaal naar Jordanië trekken."
Het hangt van de Amerikaanse president Donald Trump af hoelang de oorlog met Iran duurt, zegt Midden-Oostenexpert Paul Aarts. "De Iraniërs geven voorlopig niet op." Trump zei woensdag dat de oorlog snel stopt, "omdat er bijna niets meer aan te vallen valt". Maar hij staat bekend om zijn onvoorspelbaarheid.
Let wel, zegt Aarts: de Israëlische premier Benjamin Netanyahu kan gewoon doorgaan. "Uit niets is gebleken dat hij zich laat tegenhouden door Trump."
Source: Nu.nl algemeen