Zap Na honderden afleveringen van animatieserie ‘The Simpsons’ leek het wel duidelijk hoe duf het werk is in een kerncentrale. Een steengoede documentaire over de ramp in Fukushima zette dat beeld recht.
Scène uit de documentaire 'Fukushima, een kernramp van binnenuit'.
Na een lange avond tv-kijken zap ik rond half twaalf naar Comedy Central om, als toetje, naar een van de inmiddels 805 afleveringen van de Amerikaanse animatieserie The Simpsons te kijken. Terwijl ik allengs wegzak in een vertrouwde meligheid, geboden door prima grappen rond het huwelijk van Marge en Homer Simpson, bedenk ik opeens dat antiheld Homer werkt bij een kerncentrale. Altijd al, sinds het begin van de serie in 1989. Hij is, om precies te zijn, ‘safety inspector’ in de controlekamer van de centrale.
Zonder twijfel gaf bedenker Matt Groening hem dit beroep om te onderstrepen hoe duf het werkende bestaan van deze doorsnee man is.
Kortsluiting! Plots zit ik rechtop in de bank. Want eerder op de avond ben ik gegrepen door een geweldige verteller. Een held, bovendien, al zal hij zichzelf zo niet noemen. Zijn naam is Ikuo Izawa en toen op 11 maart 2011 een gigantische tsunami kwam aanrollen was hij de supervisor van dienst in de controlekamer van de kerncentrale in Fukushima. Zo’n beetje de baan van Homer dus.
Soms moet je een documentaire alleen al zien vanwege de kracht van een verteller. Dit geldt voor de tweedelige documentaire Fukushima, een kernramp van binnenuit (VPRO, NPO2). In een beklemmende mix van archiefbeelden en gesprekken reconstrueert de Britse filmmaker James Jones hoe de ramp zich voltrekt. Eerst vindt er een aardbeving plaats, dan volgt de tsunami en in de dagen die volgen, ontploffen verschillende reactoren. Ze zijn oververhit.
Aardbeving en tsunami zijn natuurfenomenen, de ontploffingen hadden voorkomen kunnen worden, zo blijkt uit de reconstructie. Hoe? Dat wordt duidelijk, maar techniek is niet waar het om draait in deze documentaire. Het gaat om het nemen van beslissingen onder extreme druk. Zo moet Izawa kiezen wie hij ‘naar beneden’ stuurt om de kernreactoren te ‘ontluchten’. Daarbij wordt de ontluchter aan grote hoeveelheden straling blootgesteld. Kiest hij ouderen, die minder jaren leven zullen opofferen? Of juist voor jongeren, die sneller en handiger kunnen opereren, en zo wellicht meer mensen redden?
Vele Homers willen er weg. Izawa doet een beroep op sommige (!) collega’s om bij hem te blijven. Na een derde explosie blijven 69 mensen achter in de centrale. Zij kunnen niet veel: hulp van buiten is cruciaal om een nog veel grotere ramp te voorkomen („Een die het einde van Japan zou betekenen”). Probleem: niemand durft in de buurt van de centrale te komen, vanwege de straling.
Hoe loopt dit af? Het maffe is: je weet dat ze het overleven. Het gaat hier om non-fictie en Izawa praat tegen je, meer dan tien jaar later. En toch wordt het bijzonder spannend, zo spannend dat zelfs de meest verstokte analoge televisiekijkers via npo.nl waarschijnlijk het tweede deel zal opzoeken dat de VPRO pas volgende week op tv brengt.
Het contrast met het kabbelende Vol gas door de modder (BNNVARA, NPO3) lijkt niet groter te kunnen. Maar dat blijkt schijn. Ben je eenmaal gewend aan het lome tempo, dan blijkt ook in de Nederlandse motorcross veel op het spel te staan: niets minder dan het voortbestaan. Heel korte uitleg: zij die niet van motorcross houden (zo’n beetje alle Nederlanders zonder motorfiets) accepteren het lawaai niet meer. En zij hebben de bestuurlijke wind in de rug.
De makers laten in deze vierdelige serie het grote in het kleine zien – geen geringe prestatie. Want de zorgen en strijd van de crossers blijken zinnebeeld van talloze ontwikkelingen en spanningen in de Nederlandse samenleving. Bovendien blijven sommige beelden je bij.
Zoals van de oudere crosser die nestkastjes voor koolmeesjes bevoorraadt. In Hummelo.
„Je weet dat je een achterstand hebt in de discussie over milieu en dergelijke. En als je dan laat zien dat het één best met het ander is te combineren, is dat de enige manier om tegengas te geven.”
De crosser lijkt dat gas geven niet eens bewust in de beeldspraak te hebben gelegd.
Wat moet je deze week kijken? Tips en achtergronden over boeiende films, series en tv-programma’s