De Algemene Rekenkamer concludeert in een nieuw rapport dat de strenge witwasaanpak door Nederlandse banken veel geld kost, burgers en bedrijven zwaar belast en vermoedelijk tot discriminatie leidt, terwijl onduidelijk is of de maatregelen daadwerkelijk werken. Banken, toezichthouder De Nederlandsche Bank (DNB), de Financial Intelligence Unit (FIU) en de ministers van Justitie en Financiën krijgen allemaal kritiek op hun rol in de huidige werkwijze.
Banken zijn verplicht om ongebruikelijke transacties te melden bij de FIU en staan daarbij onder zware druk van DNB. De afgelopen jaren kregen vrijwel alle grote banken te maken met forse ingrepen, waaronder honderden miljoenen euro’s aan boetes voor ING en ABN Amro en langdurige verbetertrajecten voor andere instellingen. Inmiddels werken er zo’n 13.000 mensen op anti-witwasafdelingen bij banken, goed voor naar schatting 1,6 miljard euro aan jaarlijkse kosten.
Volgens de Rekenkamer leidt deze inzet tot meer dan een half miljoen meldingen per jaar, maar is onbekend hoeveel van die signalen daadwerkelijk tot het opsporen van witwassen hebben geleid. De nadruk ligt volgens het rapport te veel op aantallen meldingen en te weinig op kwaliteit en risico. DNB stuurt banken aan tot zeer strikte, niet-risicogebaseerde controles en controleert zelf niet of haar eigen toezicht effectief is, stelt de Rekenkamer.
Ook de FIU krijgt stevige kritiek omdat de dienst onvoldoende zicht heeft op de kwaliteit van de meldingen en de eigen administratie niet op orde heeft. Zo is niet duidelijk welke meldingen nooit zijn beoordeeld. Tegelijkertijd heeft de politiek sinds 2019 drie verbeterprogramma’s gelanceerd voor de witwasaanpak, maar van die trajecten is volgens de Rekenkamer “onduidelijk wat de resultaten zijn”.
De gevolgen van het beleid zijn volgens het rapport aanzienlijk voor burgers en organisaties, vooral voor mensen met een buitenlands klinkende achternaam. Zij worden vaker gecontroleerd en er zijn aanwijzingen voor discriminatie, al is niet vast te stellen in hoeverre risicolijsten voor landen dit volledig verklaren. Moskeeën en migrantenkerken melden dat zij extra vaak te maken hebben met vragen, onverwachte rekeningafsluitingen en problemen bij het openen van rekeningen, vooral rond de ramadan bij contante stortingen van collectegeld. De beslissingen zijn vaak direct, onverwacht en onomkeerbaar. Ze kunnen ook niet worden aangevochten.
De Rekenkamer pleit ervoor dat DNB en FIU zich veel meer gaan richten op de kwaliteit van meldingen en moderne analysetechnieken inzetten om de effecten van het beleid beter in beeld te krijgen. De ministers van Justitie en Financiën moeten nog dit jaar aan de Tweede Kamer uitleggen hoe de witwasbestrijding concreet risicogericht kan worden ingericht, zodat gerichter kan worden opgetreden. DNB laat in een eerste reactie weten met de aanbevelingen van de Rekenkamer aan de slag te gaan.
Pinnen bij de geldmaat (Afbeelding: Grok AI / FOK.nl)
Source: Fok frontpage