De VS en Israël willen allebei een verzwakt Iran, maar tegelijkertijd hebben ze bij deze oorlog tegengestelde belangen. De eerste barstjes in het bondgenootschap zijn zichtbaar.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Ze schrijft over Israël, het Midden-Oosten en België.
Er zat maar weinig tijd tussen: de verklaring van de Amerikaanse president Donald Trump afgelopen maandag dat de oorlog in Iran ‘zo goed als voorbij is’ en de opmerking van de Israëlische premier Benjamin Netanyahu dat ‘we hun botten breken en nog lang niet klaar zijn’.
Israël en de Verenigde Staten, de twee landen die gezamenlijk de aanval op Iran hebben geopend, kunnen niet vaak genoeg zeggen dat ze onafscheidelijke bondgenoten zijn en hetzelfde doel nastreven – maar ze verschillen wel degelijk van inzicht over het einddoel en de duur van deze oorlog. En de eerste barstjes beginnen zichtbaar te worden.
Neem bijvoorbeeld de aanval van Israël afgelopen zaterdag op dertig oliedepots rond Teheran. Toen deze in brand vlogen, verdween de stad onder gitzwarte roetwolken en zondag viel er zwarte, giftige regen uit de lucht. Het eerste bericht dat de Amerikanen volgens de nieuwssite Axios na de aanval naar Israël stuurden, laat weinig aan de verbeelding over: ‘What the fuck?’ Washington was van tevoren wel geïnformeerd over de aanval, maar blijkbaar niet over de schaal ervan.
Volgens hetzelfde Axios hebben de VS maandag aan Israël gevraagd om geen aanvallen meer uit te voeren op de Iraanse energie-installaties, en zeker niet op de olie-infrastructuur. De impact op de Iraanse bevolking was naar verluidt een van de redenen dat de VS hier fel tegen gekant zijn, en daarnaast zou Trump na de oorlog nog willen samenwerken met de Iraanse oliesector. Hij zou bovendien vrezen dat hiermee vergeldingsaanvallen op de energie-infrastructuur in de Golf worden uitgelokt.
De pijn van deze chaos in het Midden-Oosten wordt ondertussen over de hele wereld gevoeld, want de olieprijzen klommen maandag in een vrijwel rechte lijn omhoog. En de enige die bij deze oorlog daadwerkelijk garen lijkt te spinnen, is Netanyahu.
Uit alle reconstructies die zijn gemaakt over de start van de oorlog (met een hoofdrol voor talloze anonieme bronnen) blijkt dat de Israëlische premier ook de drijvende kracht achter de aanval was. Telkens als hij bij Trump over de vloer kwam (waarbij de situatie in Gaza eigenlijk onderwerp van gesprek moest zijn), bleef Netanyahu hameren op de noodzaak om Iran aan te vallen en het regime omver te werpen.
Terwijl de onderhandelingen met Iran nog bezig waren, zette Israël de VS vervolgens voor het blok en zei dat het Teheran sowieso zou gaan aanvallen – wat met zekerheid zou leiden tot een Iraanse aanval op Amerikaanse militairen. ‘Dus we wisten dat als we niet preventief tegen Iran zouden optreden, we grotere verliezen zouden lijden’, zei de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio.
Een ruime week later begint de samenwerking echter al te haperen, en rept Trump over een ‘spoedig einde’ waar Netanyahu duidelijk maakt nog wel even door te willen gaan. Dat is niet heel verwonderlijk, want ook al willen beide leiders een verzwakt Iran, de belangen van de VS en Israël zijn uiteindelijk heel verschillend.
Zo heeft Trump aan het thuisfront veel meer redenen om zich zorgen te maken dan Netanyahu. In de Verenigde Staten staat volgens de jongste Ipsos-peiling slechts 27 procent van de bevolking achter de aanval op Iran, terwijl 93 procent van de Joodse Israëliërs deze operatie steunt.
Het verschil is niet verrassend: voor Amerikanen is Iran de zoveelste buitenlandse beleidskwestie waar ze of wel of niet over na willen denken, terwijl Israëliërs Iran zien als het ultieme kwaad dat in hun eigen achtertuin verblijft, en eropuit is om hen te vernietigen. Volgens de meeste inwoners gaat diplomatie bovendien niets oplossen, en is oorlog het enige dat werkt.
Netanyahu betaalt in dit verkiezingsjaar dus geen politieke prijs voor de aanval. Sterker nog, de oorlog zou hem zelfs kunnen helpen om herkozen te worden, want zijn populariteit stijgt juist in de peilingen. Er is nog geen definitieve datum geprikt voor de verkiezingen, maar ze staan gepland voor oktober, dus het zou in Netanyahu’s voordeel zijn als de oorlog nog een tijdje langer duurt.
Een voortdurende crisis kan Netanyahu zelfs nog meer voordeel opleveren. Zo kan het bijvoorbeeld zijn corruptieproces bemoeilijken en de aanstelling vertragen van een commissie die moet onderzoeken welke fouten er op veiligheidsgebied zijn gemaakt rond de aanval van Hamas op 7 oktober 2023.
Ondertussen vrezen de Republikeinen juist dat deze crisis hun stemmen kan kosten bij de tussentijdse verkiezingen in de VS, die op 3 november worden gehouden – zeker als de prijzen van brandstof zo hoog blijven. Want juist een lage prijs aan de pomp was de basis van Trumps verhaal dat het leven in de VS zoveel goedkoper is geworden sinds hij president is.
Het valt nog te bezien welke gevolgen deze verschillende belangen uiteindelijk hebben voor de gezamenlijke oorlog. Waar Netanyahu uit is op eigen politiek overleven en militaire macht, zijn een langdurig conflict en voortdurende chaos in de regio het laatste waar Trump en zijn Arabische bondgenoten op zitten te wachten.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant