Amsterdammers klagen graag over hun stad. Er zouden te weinig betaalbare woningen zijn, in de straten is het stervensdruk, de toeristen nemen de binnenstad over en tegenwoordig ligt het afval opgehoopt naast de (opengebroken) containers en niet erin. De hoofdstad is vaak geen prettige plek dus je zou verwachten dat Mokum bij de aankomende gemeenteraadsverkiezing een stevig tegengeluid zal laten horen. Volgens die logica zouden partijen die forse maatregelen beloven een grote zetelwinst moeten kunnen behalen. Toch gebeurt dat niet, voorspel ik. Op woensdag 18 maart zal GroenLinks weer een van de grootste partijen worden, terwijl idealisten niet bekend staan om hun law and order. Er heerst een electorale paradox.
Een verklaring biedt het vak urban sociology, de sociologie van de stad. En door die bril zien we in Amsterdam een paar opmerkelijke fenomenen die in het stemhokje al lange tijd een doorslaggevende rol spelen. Neem het profiel van de gemiddelde kiezer. De woningen zijn alleen nog betaalbaar voor tweeverdienende bachelors en masters die inmiddels samen met de studenten de meerderheid vormen in de stad. Amsterdam is het epicentrum geworden van universiteiten, musea, hoofdkantoren. Op de bomvolle terrasjes spreekt de ober Engels tegen mensen. Amsterdam doet denken aan Londen, Parijs, Berlijn en zelfs een beetje aan Izmir: veel studenten, internationaal georiënteerd, stemt progressief. De hoogopgeleide Amsterdammer heeft een kosmopolitische blik, maar kijkt nauwelijks naar de lokale politiek en richt zich op internationale ontwikkelingen en ideologische overtuigingen. Gemeenteraadsverkiezingen zijn voor hen een manifestatie van een wereldbeeld, een lifestyle die door GroenLinks uitermate goed wordt onderstreept. De GroenLinksers die ik ken (en dat zijn er veel) maken zich druk om de Amazone, niet om het Oosterpark.
Politieke partijen die zich louter profileren op lokale thema’s zoals veiligheid, afval, wonen en economie maken bij hen geen kans. Daarom doet GroenLinks het zo goed. Hun unique selling points sluiten naadloos aan op het kosmopolitische wereldbeeld van de kennismigrant en de Erasmus-uitwisselingsstudent. Kleine stadse kwesties zijn ver weg als deze elite straks een hokje rood kleurt.
De oppositie helpt helaas niet. Rechts heeft in Amsterdam al jaren moeite met een overtuigend stedelijk verhaal. Zelfs een fatbike-verbod kan voor de VVD niet apart worden ingesteld, want e-bikes zijn heilig voor de achterban. En dat terwijl de terreur op het fietspad steeds erger wordt. Met zulke oppositie verkwanselen de liberalen hun politieke toekomst. En er is een merkwaardige situatie momenteel. De kritiek op het stadsbestuur zwelt aan, maar het electorale alternatief blijft zwak. Partijen als VVD en JA21 zouden een schot voor open doel hebben met een kordaat plan voor de dagelijkse ergernissen waar de gemiddelde Amsterdammer tegenaan loopt.
Laatst zag ik hoezeer de stadspolitiek was losgezongen van de werkelijkheid op straat. In de gemeenteraad werden vragen gesteld nadat een GroenLinks-wethouder in een instagramvideo vanuit de Stopera slogans als ‘Free Palestine’ en ‘Fuck Donald Trump’ riep terwijl ze twee watermeloenen vasthield in een six-sevenbeweging. Oppositiepartijen vroegen zich af of hier een bestuurder sprak of een campagnevoerder. De wethouder verwees naar haar vrijheid van meningsuiting. Je ziet in Amsterdam dat activisme en bestuur heel dichtbij elkaar kunnen liggen. Maar dit reflecteert ook op de paradox waar ik het nu over heb: lokale politici die het over wereldproblemen hebben. En dat terwijl in de stad met een Joodse geschiedenis die zo sterk en zichtbaar is de wethouder zich in deze dagen sterker kan maken tegen antisemitisme in plaats van het verspreiden van een polariserend filmpje.
Dat ook Jesse Klaver uitgerekend deze week op sociale media suggereerde dat bedrijven als Shell grof geld verdienen aan stijgende benzineprijzen, is onbegrijpelijk. Op nationaal niveau zie je ook het activisme in de oppositiebankjes. Maar een wethouder in de Stopera is bestuurder en geen activist. Voor het kiesgedrag in de stad is het van invloed. Het wereldbeeld en de thema’s die daarmee samenhangen verstoren op die wijze de politieke vertaling van het kleine stadse leed. Daarom zal GroenLinks volgende week opnieuw groot worden.