John Lucas | hoofdofficier van justitie Chemische camouflage van drugs, snel veranderende routes en ondergrondse geldstromen: hoofdofficier John Lucas van het Nederlandse landelijk parket dat zich bezighoudt met zware georganiseerde internationale misdaad, bracht dinsdag voor het Italiaanse parlement geen makkelijke boodschap. Maar Nederland een narcostaat? „Ik onderschrijf die term niet.”
John Lucas, hoofdofficier van justitie van het landelijk parket, sprak dinsdag in het Italiaanse parlement.
In de kantoren van de Italiaanse antimaffiacommissie, in het statige parlementsgebouw Montecitorio in Rome, hangt een portret van de magistraten en boezemvrienden Giovanni Falcone en Paolo Borsellino, die in 1992 door de Siciliaanse maffia werden geliquideerd. De vermoorde magistraten worden in Italië als nationale helden geëerd.
„Italië had al veel bloedvergieten achter de rug, in Nederland schrok de publieke opinie wakker bij de moorden op advocaat Derk Wiersum, in 2019, en op misdaadverslaggever Peter R. de Vries, twee jaar later”, zegt John Lucas, hoofdofficier van justitie van het landelijk parket, tijdens een gesprek in Rome. „Dat moment betekende een echte omslag in de opsporing. Justitie en politie in Nederland namen zich toen voor: dit mag nooit het nieuwe normaal worden.” En dat wérd het niet, maakt de hoofdofficier zich sterk. Hij is in Italië op uitnodiging van de antimaffiacommissie, die hem vroeg toelichting te geven bij de Nederlandse aanpak van zware drugscriminaliteit.
„Jazeker, ook wij hebben een hele werkkoffer met instrumenten. Wij kunnen telefoons aftappen en hacken, en de hele groep aanpakken. De aanpak van criminele machtsstructuren richt zich op het hele criminele systeem. We gaan niet alleen achter de topman aan, maar bijvoorbeeld ook achter de geldschieter en andere belangrijke spelers, om het proces te verstoren. Sinds enkele jaren kiezen we voor een offensieve aanpak. En anders dan in Italië, waar elke aangifte moet worden onderzocht, hebben wij een grotere keuzevrijheid in de zaken die wij onderzoeken en vervolgen.”
„Door de grote kraak van versleutelde communicatienetwerken zoals Encrochat en Sky ECC kregen Nederland, België en Frankrijk toegang tot een schat aan informatie over criminele machtsstructuren. Die informatie is met parketten in andere Europese landen gedeeld. Alleen al in Nederland leidde de kraak van Sky ECC tot honderden vervolgingen.”
„Ook het uitleveringsverdrag met de Verenigde Arabische Emiraten, uit 2023, lijkt goed te werken. Meerdere criminelen hebben zich bij ons gemeld met de vraag of ze vrijwillig in Nederland hun berechting kunnen ondergaan. En zeker in Nederland is het aantal liquidaties sterk afgenomen.”
„Dat klopt. Lang dachten we dat we crimineel geld vroeg of laat zouden terugvinden in het legale circuit, maar meer dan 98 procent blijft onopgemerkt. Het belandt nooit in Nederland. Alleen het handelsgeld – bijvoorbeeld om de lopende kosten van drugskoeriers te dragen – gaat in Nederland om. We achterhaalden dat onderwereldfiguren een netwerk van ondergronds bankieren gebruiken, dat draait op cash, op tokens die worden uitgewisseld, en op cryptovaluta, en dat criminelen uit Turkije hierin een belangrijke rol spelen.”
„Criminele drugsnetwerken kunnen inderdaad snel veranderen, maar de sub-netwerken, met geldbrokers [financiële bemiddelaars], blijven wel vaak dezelfde. De onderschepte berichten van Sky ECC waren op een bepaald moment gedateerd, maar ze hielpen ons wel lichtjaren vooruit wat betreft inzicht in criminele structuren. Tegelijk is het waar dat drugsbendes wendbaar zijn. Inmiddels geldt West-Afrika als een snelgroeiende drugshub, en gebruiken smokkelaars chemische camouflage om cocaïne te verbergen in steenkool en in tegellijm zodat de honden het niet ruiken, en drugsonderzeeërs om hun handelswaar te vervoeren. En als wij de havens van Rotterdam en Antwerpen extra beveiligen, zoeken ze toegang tot kleinere havens. Wat vooral zorgen baart, is het gemak waarmee jonge mensen zich laten ronselen om bepaalde vuile klussen op te knappen, zoals explosieven plaatsen, de drugs uithalen in de havens of werken in extractielabs.”
„Ik begrijp die zorg, maar ik onderschrijf die term niet. Het baart mij ook zorgen dat de corruptie stijgt, maar tegelijk hebben we nog steeds een adequaat systeem dat het drugsfenomeen bestrijdt. Wij rechten de rug en gaan aan de slag, en diezelfde houding zie ik bij onze collega’s in België.”
„Ik deel deze economische analyse. De hoeveelheid onderschepte cocaïne in de havens van Rotterdam en Antwerpen is van 2023 op 2024 gehalveerd, terwijl er zeker niet minder is gecontroleerd. We zijn bezorgd dat coke de markt overspoelt. Helaas is het gebruik ervan bij de publieke opinie nog steeds niet taboe. Mensen zeggen tegen elkaar dat je geen plofkip mag eten. Maar over cocaïne snuiven hoor je dat niet – terwijl er bloed kleeft aan elk lijntje coke.”
Lucas aarzelt. „Ik ben geen fan van de ‘war on drugs’ als die tot schendingen van de rechtsstaat leidt. Ik geloof niet dat de inzet van militaire middelen ons helpt om deze oorlog te winnen.”
„Misdaad is van alle tijden, en neemt alleen maar andere verschijningsvormen aan. We moeten altijd spelen om te winnen.”