Taalstrijd Het Nederlands is bezig aan een opmars in België, want Nederlands spreken loont. Maar ook het Engels rukt op. En veel mensen spreken een mengelmoes van drie talen: Nederlands, Frans en Engels.
Op de Prinses Juliana in Brussel wordt zowel het Nederlands als het Vlaams onderwijscurriculum gehanteerd.
Op het schoolplein van basisschool Prinses Juliana in de wijk Etterbeek, nabij de Europese wijk, heerst stilte voor de storm. Nog even en de – voor Brusselse begrippen opvallend veel witte – kinderen komen naar buiten rennen, hun vrije middag tegemoet.
Uit klaslokalen klinken opgetogen stemmen, in het Nederlands. „We volgen hier zowel het Nederlandse als het Vlaamse curriculum”, legt de Nederlandse directeur Anja Kramer uit. Het leerklimaat op de school „overstijgt de verwachting”, oordeelde de Vlaamse onderwijsinspectie in 2025 . In 2022 won de school een prijs voor „meest inspirerende school van Brussel”. „Als school zijn we in trek, Nederlands onderwijs is in trek”, zegt Kramer.
Waar Frans van origine de ‘elitetaal’ in België was, is het Nederlands er al jaren bezig aan een opmars. „Zelfs de Franstalige dominantie van Brussel ligt achter ons”, ziet Willem Bongers-Dek, algemeen directeur van deBuren, het in Brussel gevestigde Vlaams-Nederlands huis voor cultuur en debat. Hij schrijft dat enerzijds toe aan het „brede palet van moedertalen” in Brussel en anderzijds aan de „vervlaamsing van België”, die te maken heeft met een „economische omkering”, waarbij Vlaanderen het rijkere deel van België is geworden. Kort gezegd: Nederlands spreken loont.
De populariteit van het Nederlands wordt onderschreven bij het Huis van het Nederlands, een statig pand op een paar honderd meter van Manneken Pis waar mensen Nederlands kunnen leren. De Canadese Jade Galdo (31) stapt naar buiten. Ze verhuisde voor de liefde naar België en woont ongeveer een jaar in Brussel. „Mijn [Belgische] vriend spreekt Frans en hoewel ik niet uit het Franssprekende deel van Canada kom, leer ik liever Nederlands.”
Op Galdo’s LinkedIn-profiel prijkt een #opentowork-melding. „Vanuit economisch perspectief vind ik de Nederlands-Vlaamse gemeenschap aantrekkelijker”, zegt ze.
In de hal van het Huis van het Nederlands ligt een groot wit vel met de vraag: „Wat is jouw mooiste Nederlandse woord?” Erop staan woorden als „graag”, „lekker” en „knuffelen”. En, met een kwinkslag: „garage”. „We ontvangen hier jaarlijks zo’n achttienduizend Brusselaars die Nederlands willen leren”, zegt Patrick Manghelinckx, algemeen directeur. Dat zijn veel nieuwkomers: „70 procent van de Brusselaars komt van elders: van migranten tot de Europese expatbevolking.”
Een gebruikelijk tafereel op het schoolplein van basisschool Prinses Juliana in Brussel: wachtende ouders die hun kinderen komen ophalen, kinderen met (te) grote rugzakken .
De vervlaamsing van België zet door sinds de Nieuw-Vlaamse Alliantie (N-VA) van premier Bart De Wever vorig jaar haar intrek nam in de Brusselse Wetstraat – de zetel van de nationale regering. In het Waalse onderwijs wordt het Nederlands prominenter. Zo is vanaf september 2027 Nederlands weer verplicht de eerste moderne taal vanaf het derde leerjaar op de basisschool in Wallonië (vergelijkbaar met groep vijf in Nederland) – met uitzondering van enkele gemeenten grenzend aan Duitstalig België. Nu is Nederlands nog een keuzevak, dat veelal het onderspit delft tegenover Engels.
Ook het sociaaleconomisch beleid kan ertoe leiden dat meer mensen Nederlands gaan leren. De regering-De Wever zet het mes in de werkloosheidsuitkeringen van onbepaalde duur. Van zo’n 190.000 Belgen wordt dit jaar de uitkering beëindigd. Als een deel van deze mensen werk gaat zoeken, zal dat mogelijk vooral in het Nederlandstalig deel zijn. Daar is de werkloosheid veel lager dan in Wallonië en zijn de inkomens een stuk hoger.
„Veel werkzoekenden denken in een Vlaams toekomstperspectief. We zien veel migrantenouders die hun kinderen vanuit die gedachte alvast naar Nederlandstalig onderwijs sturen”, merkt Manghelinckx in Brussel.
Het Nederlands ondervindt echter ook concurrentie. „Jongere generaties, zeker in Brussel, lezen en gebruiken verschillende talen door elkaar”, ziet deBuren-directeur Bongers-Dek. Mede ingegeven door de populariteit van rappers als Zwangere Guy – de artiestennaam van Gorik van Oudheusden, afkomstig uit het Brusselse Ukkel, die in zijn songteksten Frans, Nederlands en Engels met elkaar verweeft – zegt Manghelinckx.
Nederlands is in Brussel vaak „de derde taal”, merken ze bij het Huis van het Nederlands. Ná een moedertaal en na het Frans of Engels. „We zien dat veel mensen een mengelmoes spreken”, zegt Manghelinckx.
„Er is veelal een Nederlands basisniveau, maar op academisch niveau schiet dat al snel te kort”, verduidelijkt Manghelinckx. Het past bij de zorgen in Vlaanderen, waar Engels oprukt in de academische wereld, en doorsijpelt in de maatschappij. Volgens Karel Verhoeven, hoofdredacteur van de Vlaamse krant De Standaard, beleeft Vlaanderen een „taalswitch met enorme gevolgen”, zo schreef hij in een hoofdredactioneel commentaar.
„Engels is all over, ook aan de koffiemachine”, stelt hij. Waar het Frans volgens Verhoeven een „hooggestemde ambitieuze cultuurtaal” was, is het „nieuwe Engels” een „loodgieterstaal”. Hij spreekt van „taalverarming”, mede door bezuinigingen van de Vlaamse regering op cultuur en literatuur. De Standaard kwam in december met een tegengeluid en lanceerde een digitale Franstalige editie, omdat [Vlaamse] journalistiek „democratisch relevant” is voor „alle Belgen”.
Toch wint Engels als lingua franca in België onvermijdelijk aan terrein. „Een internationale trend, waaraan niemand ontkomt”, reageert Bongers-Dek. Ook de Nederlandstalige Prinses Julianaschool niet. Daar hangt een boksbal met daarachter op een canvas rode bokshandschoenen met de tekst: „If my mind can conceive it, if my heart can believe it, then I can achieve it”.
„Nederlands onderwijs is in trek”, zegt Anja Kramer, directeur van de Nederlandstalige basisschool in Brussel.