Midden-Oosten De Tweede Kamer debatteert vanavond over de inzet van het luchtverdedigings- en commandofregat Evertsen, dat al in de Middellandse Zee ligt, vanwege de oorlog rond Iran. Het fregat is vooral goed uitgerust voor luchtverdediging.
Zr.Ms. Evertsen in de haven van Rotterdam, tijdens de 48ste editie van de Wereldhavendagen, september vorig jaar.
Vorige week dinsdag stoomde de Zr. Ms. Evertsen nog langs Kopenhagen het Kattegat in, een week later heeft het Nederlandse fregat al de westelijke Middellandse Zee bereikt – ruim drieduizend zeemijl (5.500 kilometer) in zeven dagen. Terwijl de Tweede Kamer vanavond debatteert over de inzet van de Evertsen vanwege de oorlog in Iran, is het fregat al in positie.
De pijlsnelle zeereis illustreert het strategische belang van marineschepen, die militaire macht kunnen ontplooien over grote afstanden, zonder al te grote logistieke hindernissen. En indien voorgaande kabinetten de Evertsen van voldoende zware bewapening hadden voorzien, had het fregat vanaf Cyprus een klap kunnen uitdelen tot voorbij Teheran.
Zr. Ms. Evertsen is een van vier luchtverdedigings- en commandofregatten van de Koninklijke Marine (die in totaal zes fregatten telt). Vernoemd naar de grote vaderlandse zeehelden vormen ze de grootste en modernste oorlogsschepen van Nederland. De Zr. Ms. Evertsen draagt de naam van een roemrucht Zeeuws kapiteinsgeslacht waarvan Johan en Cornelis Evertsen (beide gesneuveld in 1666 in verschillende zeeslagen tegen de Engelsen) de meest prominente vertegenwoordigers waren. De schepen zijn gespecialiseerd in luchtverdediging en bieden plaats aan de staf voor de bevelvoering over een vlooteskader.
De Evertsen beschikt over torpedo’s, Harpoon-raketten tegen doelen op zee en een 127 millimeter boordkanon, maar belangrijker zijn de 32 verticale lanceercellen onder het voordek, waarmee luchtdoelraketten kunnen worden afgevuurd. Met de Evolved Sea Sparrow Missile (ESSM) en de Standard Missile 2 kan het debat vijandelijke vliegtuigen en raketten uitschakelen tot op vele tientallen kilometers afstand.
Om dat te doen is het luchtverdedigings- en commandefregat (LCF) uitgerust met verschillende uiterst geavanceerde radarsystemen. De Smart-L lange-afstandsradar, geproduceerd door Thales Nederland (voorheen Hollandse Signaalapparaten) heeft een bereik tot tweeduizend kilometer. Omdat de Smart-L is geïntegreerd met andere radarsystemen met een kortere bandbreedte kan de Evertsen op grote afstand en met grote precisie tientallen luchtdoelen tegelijk volgen. Het fregat kan bovendien real time data van zijn sensoren delen met andere schepen. In de Strike Carrier Group rond vliegdekschip Charles de Gaulle fungeert de Evertsen zo als de ogen en oren van de Franse commandant.
Tests in het verleden hebben uitgewezen dat de Nederlandse fregatten ballistische raketten buiten de atmosfeer van de aarde zouden kunnen neerhalen. De vier LCF’en spelen daarom een belangrijke rol in het NAVO-programma voor Missile Defense, zij het dat de schepen niet beschikken over de raketten om die ballistische raketten zelf neer te schieten. Plannen voor de aanschaf van de (Amerikaanse) Standard Missile 3 werden in 2024 geschrapt vanwege de zeer hoge kosten. Wel werd vorig jaar eindelijk besloten om Tomahawk-kruisvluchtwapens te kopen. De vier Nederlandse LCF’en kunnen straks doelen tot op 1.200 kilometer van de kust aanvallen.
Met de Tomahawks wordt het potentieel van de LCF eindelijk gerealiseerd, maar intussen is Defensie al bezig met het plannen van de toekomst. De huidige LCF’en zullen één op één worden vervangen. In de tussentijd zullen twee van de vier fregatten worden voorzien van nieuwe wapens, zoals een upgrade van de Sea Sparrow-raket tegen laagvliegende doelen. De nieuwe fregatten moeten op termijn ook de capaciteit krijgen om hypersone wapens en snel manoeuvrerende ‘entry vehicles’ van ballistische raketten neer te schieten.
Op korte termijn is er nog een ander probleem. De raketduels tussen Iran en zijn buurlanden hebben laten zien dat de oorlog van de toekomst niet alleen gaat om kwaliteit, maar vooral ook om kwantiteit. De huidige LCF’en kunnen slechts maximaal 40 lanceerbuizen herbergen. In 2024 kondigde toenmalig staatssecretaris Gijs Tuinman (BBB) een oplossing aan: kleine ondersteunende (en op termijn onbemande) ‘multifunctionele vaartuigen’ die zijn volgestouwd met raketten.
De onbemande boten laten zien dat varende drones op zee de toekomst hebben, zoals Oekraïne heeft laten zien in de Zwarte Zee, waar de Russische marine zich inmiddels niet meer durft te vertonen. Maar varende robots hebben nog altijd baat bij een een moederschip met een grote superradar dat de laatste doelinformatie doorgeeft – schepen als de Zr. Ms. Eversten.
Doorzie de wereld van technologie elke week met NRC-redacteuren