Woensdag 18 maart zijn er weer gemeenteraadsverkiezingen. Meer dan 14 miljoen Nederlanders mogen kiezen wie hen op gemeenteniveau vertegenwoordigt. In dit blog volgt NRC de laatste ontwikkelingen.
Bij de gemeenteraadsverkiezingen van volgende week zullen lokale partijen naar verwachting opnieuw als grootste uit de bus komen. Dat concludeert onderzoeksbureau Ipsos I&O in een woensdag uitgekomen peiling onder tweeduizend Nederlanders.
In een representatieve steekproef kwamen de lokale partijen gezamenlijk uit op 34,5 procent van alle stemmen door heel Nederland, een groei van 3,4 procentpunt ten opzichte van de vorige verkiezingen. Daarmee lijkt de opmars van partijen die slechts in één gemeente meedoen, die al sinds eind vorige eeuw zichtbaar is, door te zetten.
De lokale partij wint volgens de onderzoekers mede terrein doordat partijen op de uiterst rechtse flank lokaal minder goed vertegenwoordigd zijn. Zo staat de PVV in niet meer dan veertig van de 342 gemeenten op de kieslijst. Bij BBB zijn dat er 29, JA21 is op slechts zeven plaatsen verkiesbaar.
Kiezers van deze partijen zijn genoodzaakt een alternatief te zoeken en komen onder meer uit bij lokale partijen, die vaak een rechtsere signatuur hebben. Onderzoek van politicoloog Simon Otjes liet in 2021 zien dat de meeste lokalo’s, die vaak beweren niet links of rechts te zijn, deel uitmaken van dezelfde centrumrechtse politieke familie.
Uit de peiling van Ipsos blijkt de achterban van lokale partijen over het algemeen een stuk ouder is dan de gemiddelde kiezer. Ouderen gaan vaker naar de stembus.
GroenLinks-PvdA komt in de peiling als grootste landelijke partij uit de bus: 14,8 procent zegt op de fusiepartij te gaan stemmen, nog eens 2.5 procent spreekt een voorkeur uit voor deze partij. Een vergelijkbare score als in 2022, toen GroenLinks en PvdA in de meeste gemeenten nog apart meededen en gezamenlijk 17,8 procent van de stemmen haalden.
De VVD (11,4 procent), D66 (8,7 procent) en CDA (8,6 procent) volgen op gepaste afstand. Ook Forum voor Democratie, dat de uiterst rechtse beweging verder hoopt uit te bouwen en in ruim twee keer zoveel gemeenten meedoet als vier jaar geleden, lijkt significant beter te gaan scoren dan in 2022 (van 1,1 naar 3,8 procent).
Belangrijke kanttekeningen bij de voorspellingen zijn er wel: zo zegt een kwart van de respondenten nog geen voorkeurspartij te hebben.
Hierbij gaat het relatief vaak om kiezers van D66, de partij die bij de Tweede Kamerverkiezingen de grootste werd en nu adverteert met de oproep om op 18 maart „weer D66” te stemmen. Drie op tien kiezers die nu voor D66 zouden opteren als er landelijke verkiezingen zouden zijn, weten nog niet wat te stemmen.
De gemeenteraadsverkiezingen laten zich sowieso lastiger voorspellen dan de landelijke stembusgang. Zo werd het CDA vorige keren onderschat vanwege de trouwe achterban.
Een verkiezingsbord in Almelo.