Vermogensbelasting
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
Het moet voor bewindspersonen van CDA en D66 in het net aangetreden kabinet Jetten een ontluisterende ervaring geweest zijn, de afgelopen weken. Op het gebied van buitenlands beleid loopt minister Dilan Yesilgöz (Defensie, VVD) met enige regelmaat haar collega Tom Berendsen (Buitenlandse Zaken, CDA) voor de voeten, want tja, het is oorlog. Minister van Zorg Mirjam Sterk (CDA) zag gisteren een Kamermeerderheid een streep zetten door een vooral door de VVD gewenste bezuiniging op de gehandicaptenzorg en zit direct met een gat op haar begroting. D66’er Hans Vijlbrief (Sociale Zaken) kreeg nog voordat het kabinet goed en wel begonnen was de polder al over zich heen omdat het kabinet, wederom op verzoek van de VVD, het mes zet in de AOW. En ook op het ministerie van Financiën loopt de communicatie tussen de twee Eelco’s niet optimaal.
Minister Eelco Heinen (VVD) passeerde namelijk twee weken geleden zonder inhoudelijke afstemming zijn staatssecretaris Eelco Eerenberg (Fiscaliteit, D66) in het slepende dossier over de vermogensbelasting. Volgens de minister moest de Wet werkelijk rendement box 3, die begin februari na eindeloze debatten door de Tweede Kamer was aangenomen, „terug naar de tekentafel”. Hij had signalen opgevangen uit de samenleving en besloot dat het zo niet langer kon. Er was „iets niet goed gegaan”, aldus Heinen tegen de verzamelde pers.
Uit een reconstructie van NRC bleek dat Heinen hiermee zowel politiek als ambtelijk op zijn minst voor de troepen uitliep. Politiek opportunisme – toch al vaak dominant in fiscale debatten – won het van bestuurlijke betrouwbaarheid. Want los van de inhoud van de Wet werkelijk rendement, die inderdaad best ruimte voor verbetering laat, is Heinens solo-interventie vooral een grove bruuskering van beide Kamers van het parlement. De Eerste Kamer was juist twee weken geleden begonnen met de behandeling van de door de Tweede Kamer goedgekeurde wet. Dankzij Heinen kan de behandeling daarvan de facto in de prullenbak: waarom nog beslissen over een wet die toch aangepast gaat worden. Opmerkelijk genoeg liet de Senaat die kans voorbij gaan en werd dinsdag besloten de ‘oude’ Wet werkelijk rendement gewoon te gaan behandelen de komende tijd.
Staatssecretaris Eerenberg – te elfder ure aan het kabinet toegevoegd na het sneuvelen van Nathalie van Berkel wegens leugens op haar cv – meldde vrijdag aan de Tweede Kamer dat hij inderdaad gaat sleutelen aan box 3. Dat brengt grote budgettaire en uitvoeringstechnische risico’s met zich mee. Elk jaar uitstel van de nieuwe wet kost de schatkist 2,4 miljard euro aan gemiste vermogensbelasting. En de verre voorganger van Eerenberg, CDA’er Marnix van Rij, hamerde juist op vroegtijdige besluitvorming over box 3 omdat de Belastingdienst maar ook banken en vermogensbeheerders de tijd moesten hebben het nieuwe systeem netjes te implementeren. Die bezwaren gelden nog steeds, al suggereert Eerenberg dat kleine aanpassingen ook nog tot september dit jaar in de wet kunnen worden opgenomen. Weliswaar ten koste van andere fiscale hervorming, maar dat laat Heinen blijkbaar koud.
Per saldo scoorde Heinen, de routinier op het departement, vooral een politiek puntje, door vlak voor de gemeenteraadsverkiezingen van komende woensdag een duidelijk VVD-geluid in het vermogensbelastingdebat te laten horen. Vermogende Nederlanders weten weer wie er het luidruchtigst opkomt voor het in stand houden van de toch al aanzienlijke vermogensongelijkheid in Nederland.
Het is onwaarschijnlijk dat al voor de stembusgang op woensdag duidelijk wordt hoe de nieuwe contouren van box 3 eruit komen te zien. Het cynische gevolg van Heinens actie is duidelijk: de politieke winst is voor de VVD, de trage, dure, technische, moeilijk uitvoerbare gevolgen van zijn uitspraak zijn voor D66. Het is de partij aan te rekenen dat zij geen inhoudelijk specialist naar voren wist te schuiven voor fiscaliteit, die de minister op inhoudelijke gronden had weten te overtuigen. Een harde les, die helaas gezien de opstelling van de VVD in de laatste zes kabinetten geen verbazing mag wekken.