Boekverfilming Ruim twintig jaar na de publicatie is er een verfilming van Tommy Wieringa’s doorbraakroman ‘Joe Speedboot’. Maar hoe verfilm je zo’n mythisch, fantastisch boek? „Omdat het verhaal al zo fantastisch is, heb ik gestreefd naar een bepaalde vorm van realisme.”
Krak!, hoorde acteur Daan Buringa. „Krak! Alsof er een tafelpoot brak.” Na een opnamedag voor de film Joe Speedboot besloot de hoofdrolspeler nog even een potje te armworstelen met iemand van de cameraploeg. „Er zat niet veel beweging in en ik dacht: ik moet wel winnen. Dus ik draaide mijn bovenlichaam en toen hoorde ik mijn bovenarm breken. Een spiraalbreuk, overdwars. Afschuwelijk, eindelijk waren al mijn dromen uitgekomen, en nu zou de film misschien niet doorgaan. Of ze zouden iemand anders nemen voor de hoofdrol.”
Dat was in de zomer van 2024. Door de breuk moesten de opnames van Joe Speedboot ruim een halfjaar worden stilgelegd. Toen Buringa’s arm was genezen, kon de film alsnog worden voltooid. Donderdag gaat de langverwachte verfilming van Tommy Wieringa’s roman de bioscopen in.
Opmerkelijk, de armbreuk, want dit is precies wat Buringa’s personage in de film overkomt. De verlamde tiener Fransje zit in een rolstoel, hij kan zich nauwelijks bewegen en hij kan niet praten. Maar hij heeft wel een bovenmatig ontwikkelde rechterarm. Aangespoord door zijn boezemvriend Joe, neemt hij deel aan professionele armworstelwedstrijden. Fransje, die tot dan toe vooral meewarig wordt nagekeken, groeit uit tot kampioen Frans De Arm. Tot hij in de hitte van de strijd zijn arm breekt.
Buringa: „Ik heb een halfjaar in de sportschool flink getraind op mijn armen. Dat had als voordeel dat ik langzaam in de rol kon groeien. En ik heb les gekregen van professioneel armworstelaar Herman Feberwee.” Over zijn herstelde rechterarm: „Er zit nu een metalen plaat in, dus het zal wel weer gaan, maar armworstelen doe ik nooit meer.”
Regisseur Sam de Jong.
Met 400.000 verkochte exemplaren betekende de schelmenroman Joe Speedboot uit 2005 de doorbraak van schrijver Tommy Wieringa. Filmplannen waren er al snel maar de schrijver vond het script te oppervlakkig en wist via de rechter in 2008 verfilming te voorkomen. Zo’n twintig jaar later krijgt deze nieuwe productie wel zijn zegen.
De film draait om de vriendschap tussen Fransje en de rebelse avonturier Joe Speedboot. Joe scheurt met hem rond in een begrafenisauto, hij bouwt zelf een vliegtuig, en doet mee aan Paris-Dakar met een shovel. Derde in de driehoeksrelatie is het enigmatische meisje PJ (QiQi van Boheemen), op wie Fransje in stilte verliefd is.
Daan Buringa heeft een uitdagende hoofdrol. Omdat Fransje niet kan spreken moet de acteur alles spelen met zijn gezichtsuitdrukkingen. „In het scenario staat soms: ‘Fransje lacht’ of ‘Fransje kijkt verdrietig’. Maar verder hebben we alles op de repetities uitgezocht. In bepaalde scènes was ik wel geneigd om te roepen: ‘Nee, dat wil ik niet!’ Zoals in de scène dat PJ in mijn dagboeken kijkt. Dat moest ik dan met subtiele blikken zien over te brengen. Of met zo nu en dan een kreet.”
De acteur heeft zelf de zenuwziekte Friedreichse ataxie en een dwarslaesie. Vorige week ging Buringa’s toneelstuk Body in a Bag in première, over representatie van mensen met een beperking. Zijn volgende film is Get Up Stand Up van Mari Sanders, over een jonge vrouw die zich moet verzoenen met haar beperking.
Fransje (Daan Buringa) neemt deel aan professionele armpjedrukwedstrijden.
Scenarist Jan Eilander: „Na Fransje’s ongeluk lijkt het alsof zijn leven erop zit. En dan komt hij een jongen tegen die de wereld op zijn kop zet en enorm veel levenskracht en actie meebrengt. Ik denk dat Joe in Fransje een zielsverwant herkent, iemand die niet geaccepteerd wordt door het milieu waarin hij opgroeit.”
De film richt zich op de driehoeksverhouding tussen Fransje, Joe en PJ. Eilander: „De eerste twee krijgen een jongensvriendschap die tegen liefde aanschurkt. We wilden graag dat je de vriendschap kunt voelen, en dat je voor alle drie warmte kunt opbrengen. Veel daarvan is improviserend ontstaan, puur door de sterke dynamiek tussen de acteurs.”
Acteur Tobias Kersloot (1996) speelt Joe Speedboot: „Hij is een levenskunstenaar die bommen in elkaar zet en brommers verbouwt – iemand die altijd in beweging is en zich niet laat weerhouden door wat er fout kan gaan.” Joe Speedboot is een mythe, bijna onmenselijk groot. Hoe speel je zo’n personage? „Ik vroeg aan Sam of we hem als mythisch figuur willen neerzetten of als iemand van vlees en bloed. Omdat de film voor een groot gedeelte over de vriendschap tussen Joe en Fransje gaat, wilden we Joe zo menselijk mogelijk neerzetten, om die band voelbaar te maken.”
Regisseur Sam de Jong maakte eerder indruk met de kleurrijke, fantasierijke films Prins, Goldie en Met Mes. Nu zet hij een regenachtig dorp aan de rivier neer, met soms een surreëel element, zoals de vluchten van Joe’s vliegmachine en de monsterlijk opgeblazen arm van Fransje. De Jong: „Omdat het verhaal al zo fantastisch is, heb ik gestreefd naar een bepaalde vorm van realisme. Dat past ook goed bij het melancholische verhaal over stilstand en verdriet, wat het ook is: de anderen vertrekken allemaal uit het dorp, maar Fransje kan niet weg.”
Toch is het geen sombere film; ondanks de beperkingen zetten de hoofdpersonages het leven naar hun hand. De Jong over die veerkracht: „Fransje redt zichzelf. Beroofd van zijn spraak en mobiliteit boort hij nieuwe bronnen aan in zichzelf.” Eilander vult aan: „Joe Speedboot viert de kracht van de verbeelding, van de vitaliteit en de levenslust.”