Als ‘eerste en enige’ gemeente vraagt Haaksbergen op 18 maart in een referendum aan bewoners hoe ze willen dat asielzoekers worden opgevangen. ‘Van gemeenten in de omgeving hoor ik dat ze met enige jaloezie naar ons kijken.’
is regioverslaggever van de Volkskrant in Oost-Nederland.
De Haaksbergse burgemeester Gerard van den Hengel (VVD) was een paar dagen in functie toen zijn zwaarste dossier zich aandiende. Uit een locatiestudie voor een asielzoekerscentrum kwam vorig jaar mei een weiland aan de rand van het Twentse dorp gerold. Het startpunt van een dossier dat serieuze bedreigingen aan zijn adres zou opleveren.
Voor inwoner Gert-Jan Evers bleek de studie op zijn beurt een mate van actiebereidheid los te maken die hij niet wist in zich te hebben. De eigenaar van een bedrijf in materialen voor autogarages weet nog goed hoe zijn ‘leven op z’n kop’ kwam te staan na het horen van de beoogde locatie voor de opvang van in totaal 129 asielzoekers. De Hassinkbrink, precies de buurt waar hij woonde.
Niet veel later, tien dagen na het aantreden van burgemeester Van den Hengel, stond Evers voor de camera van lokale omroep RTV Sternet, met achter zich een ‘AZC Nee’-spandoek, te vertellen over zijn plan.
‘Wij willen graag een referendum om te kunnen zeggen of we voor of tegen een asielzoekerscentrum zijn hier in Haaksbergen’, zei hij, over de reden waarom hij was begonnen minimaal 547 handtekeningen te verzamelen.
Evers slaagde deels in zijn missie. Het referendum over een azc komt er, waarmee ze in Haaksbergen, ‘voor zover wij weten de eerste en enige zijn’, zegt een woordvoerder van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG).
Maar op 18 maart, als ook wordt gestemd voor een nieuwe gemeenteraad, zal de vraagstelling in het referendum anders zijn dan Evers destijds beoogde. Niet of er een azc moet komen, maar hoe 129 asielzoekers voor minimaal vijf jaar worden opgevangen in Haaksbergen.
Een volksraadpleging is niet in elke gemeente mogelijk. Daarvoor is een referendumverordening nodig, die Haaksbergen in 2006 kreeg nadat een meerderheid van de raad instemde. Dat was honderd jaar nadat Hillegom er als eerste gebruik van maakte door inwoners de vraag voor te leggen of men een volksfeest of kermis wilde.
Sindsdien zijn er ruim 200 lokale referenda geweest, van Haren (gemeentelijke herindeling) tot Haarlem (parkeermaatregelen). VNG noch de Kiesraad heeft overzicht van gemeenten die dit jaar referenda houden.
Ondanks het ruim voldoende aantal handtekeningen dat Evers en bondgenoten namens ‘Belangenvereniging tegen AZC Haaksbergen’ hadden opgehaald om een volksraadpleging te kunnen aanvragen, was het niet vanzelfsprekend dat deze ook daadwerkelijk zou komen. Het college had in juni, na de start van het lokale verzet en de val van het kabinet, weliswaar de plannen voor het asielzoekerscentrum in de ijskast gezet, maar voelde weinig voor een referendum.
‘Wij zagen niet in hoe dit iets kon toevoegen aan het proces’, zegt burgemeester Van den Hengel in een ruimte in het historische deel van het gemeentehuis. De raad van de gemeente met 24 duizend inwoners dacht daar anders over.
Die wilde de 1.872 handtekeningen voor een referendum niet terzijde schuiven. Tijdens een gemeenteraadsvergadering onder spanning, met demonstranten voor de deur en de Mobiele Eenheid paraat, stemde een ruime meerderheid op 30 oktober voor.
Het bleef rustig, en de geboden inspraak lijkt ook effect te hebben op het sentiment onder Haaksbergenaren. De Facebookpagina is weliswaar niet aangepast, maar Evers’ groep treedt tegenwoordig naar buiten als Belangenvereniging AZC Haaksbergen.
Dus zonder het woordje ‘tegen’. Daarnaar gevraagd geeft Evers een antwoord dat niet vaak te horen is uit de mond van azc-critici: ‘Er is nu eenmaal de Spreidingswet die iedere gemeente verplicht een bijdrage te leveren aan de opvang’.
Met andere woorden: Evers is ervan doordrongen dat de gemeente zich aan de wet gaat houden, en ziet het referendum als de beste kans daar serieuze invloed op uit te oefenen. Over de vragen die hij en zijn dorpsgenoten voorgelegd krijgen, wil hij zich niet uitlaten. ‘We hebben een goed gesprek gehad met de opstellers’, zegt hij. ‘Het woord is nu aan de inwoners.’
De ‘onafhankelijke vraagstellingscommissie’ (een hoogleraar, oud-burgemeester en beleidsadviseur) kwam met drie inhoudelijke vragen. Over de omvang (één grote locatie of meerdere kleine), of toekomstige woningbouwlocaties in aanmerking komen en de keuze tussen een drukke of stille omgeving. De vierde vraag bepaalt welke van de drie vragen het zwaarst weegt.
Dat de burgemeester destijds de gemeenteraad ontraadde vóór het referendum te stemmen, werd hem, getuige de bedreigingen, niet in dank afgenomen. Of hij nog steeds op dezelfde lijn zit? ‘Ik weet het niet’, zegt hij. ‘Ik ben nu vooral nieuwsgierig naar de uitkomst.’
Wat hij wel weet: ‘Van gemeenten in de omgeving hoor ik dat ze met enige jaloezie naar ons kijken, en dit instrument zelf ook wel zouden willen hebben.’
Op 25 maart worden de uitkomsten besproken in de gemeenteraad. Dan breekt de periode van definitieve besluitvorming aan, de fase waarin veel gemeentebestuurders het afgelopen jaar in het hele land te maken hebben gekregen met verzet, intimidatie en geweld.
Eerst zal de gemeenteraad, op basis van de uitkomsten van het referendum, het Haaksbergse college een opdracht geven over hoe het asielzoekerscentrum vorm te geven. ‘Ik ga niet op de stoel van de raadsleden zitten, maar ik verwacht dat ze de uitkomsten serieus nemen’, zegt de burgemeester.
Hij ziet ook in dat zo’n referendum kwetsbaar maakt. Want het is raadgevend, de uitkomsten hoeven niet te worden overgenomen. Wat als men straks vindt dat te weinig is gedaan met hun stem? Burgemeester Van den Hengel: ‘Dan zijn we terug bij af.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant