Als eerste gemeente verbiedt Enschede de fatbike in het centrum van de stad. Wordt dit de doorbraak waar veel andere gemeenten naar snakken in de strijd tegen de irritante en gevaarlijke tweewieler? Of gaat Enschede nat in de rechtszaal? ‘Je hebt iemand nodig die de eerste steen in de vijver gooit.’
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Het stadhuis ligt nog geen drie minuten achter hem als een naderende fatbike de aandacht van Marc Teutelink trekt. ‘Dat is een illegale’, concludeert de wethouder mobiliteit en verkeersveiligheid, wanneer het zwarte gevaarte langs het spaarzame winkelend publiek in de Enschedese binnenstad raast.
‘Met een verboden gashendeltje erop’, stelt zijn ervaren woordvoerder Ilse Hoekstra vast. ‘Hij trapt ook niet’, ziet Teutelink, inmiddels geoefend dossierhouder op dit terrein. Deze fiets mag dan ook de weg niet op, luidt de onverbiddelijke conclusie van de tweekoppige gemeentelijke afvaardiging die de Volkskrant de situatie in het centrum van de stad laat zien.
Vanaf woensdag 11 maart geldt dat zelfs voor alles wat zich voortbeweegt met twee dikke banden, een buddyseat en een zwaar stalen frame. Dan is het Enschedese centrum, het stadserf zoals ze dat hier noemen, verboden terrein voor fatbikes. Enschede is daarmee de eerste Nederlandse gemeente die de in opspraak geraakte fiets tot ‘tweewieler non grata’ verklaart.
De maatregel is niet onomstreden. Eigenaar Armando Muis van de grootste Nederlandse fatbikewinkel La Souris, met ook een vestiging in Enschede, heeft al bezwaar gemaakt en zegt desnoods een rechtszaak tegen de gemeente te beginnen. Deskundigen betwijfelen of het verbod juridisch standhoudt, omdat de wet geen onderscheid maakt tussen een elektrische fiets en een fatbike. Het Openbaar Ministerie heeft om die reden laten weten dat de politie het verbod in Enschede niet gaat handhaven; dat zullen de gemeentelijke boa’s moeten doen.
Tegelijk kan er op en rond de Oude Markt, de Korte Haaksbergerstraat en de Zuiderhagen nationale geschiedenis worden geschreven. Mocht blijken dat Enschede het verbod juridisch stevig genoeg heeft dichtgetimmerd, dan zullen andere gemeenten het ook willen invoeren. Na jaren gefrustreerd wachten tot het kabinet het eens wordt over een landelijk verbod, nemen ze het heft in eigen hand. Zo wil Amsterdam vanaf het najaar een aantal plekken in de stad fatbikevrij maken – te beginnen met het Vondelpark – via de algemene plaatselijke verordening (APV), waarmee eerder de bierfiets uit het centrum werd verbannen.
Wel ging er in de Amsterdamse gemeenteraad een discussie aan vooraf over de precieze tekst van zo’n verbod. In de originele formulering werd de fatbike verboden vanwege ‘hinder’ en ‘hard rijden’, maar werd de fiets ook in verband gebracht met ‘intimidatie en achtervolgingen’. Dat laatste vonden de Amsterdamse fracties van PvdA, GroenLinks en Denk te ver gaan, waarna de tekst werd aangepast.
Uit een enquête en straatinterviews in Enschede door een mobiliteitsadviesbureau blijkt dat ruim driekwart van de inwoners in het centrum overlast door fatbikes ervaart. In december hield de politie een grote handhavingsactie in de binnenstad. Bij meer dan de helft van de fatbikes deugde er iets niet: een illegale gashendel, te veel vermogen, niet-werkende remmen, kapotte verlichting.
Fietsstad Enschede gaat prat op zijn tweewielervriendelijkheid, maar trekt nu een grens. Teutelink: ‘Nietsdoen was geen optie meer.’
Fatbikes maakten in eerste instantie vooral naam in de Randstad, waar de prototypes van Nederlandse fabrikanten in 2019 proefdraaiden in Amsterdam-Zuid. Al snel wilden steeds meer jongeren en studenten het ‘SUV-gevoel op twee wielen’ ervaren. Ook de jeugd in de rest van Nederland raakte in de ban van het dikbandige statussymbool, dat met simpele trucs aan het stuur bleek op te voeren tot een uit de kluiten gewassen fiets met de snelheid van een scooter.
Maar met de populariteit kwamen ook de problemen. Jongeren op fatbikes belanden steeds vaker op de spoedeisende hulp (SEH), bij ongelukken zijn steeds vaker opgevoerde en dus onverzekerde fatbikes betrokken. In Enschede werden in 2025 bijna vier keer zo veel SEH-bezoeken na een fatbike-incident geregistreerd als een jaar eerder: van 12 naar 44. Ook het aantal ziekenhuisopnames verviervoudigde.
Bij Kirsten en Hakan Alacali, die een kapperszaak hebben in de Enschedese binnenstad, maken de fatbikes nare déja-vu-gevoelens los. Het stel herinnert zich nog goed hoe scooters zich met veel te hoge snelheid een weg baanden door de smalle straatjes. Tijdens een wandeling met haar kinderen van 1 en 2 jaar oud werd Kirsten bijna door een langsrazende scooter aangereden. Hakan: ‘Levensgevaarlijk, ik ben er nog achter eentje aangerend.’
Kirstens ervaring stond mede aan de basis van het snorfietsverbod dat Enschede in 2020 instelde voor het stadserf. Met andere ondernemers sprak ze op het gemeentehuis over de overlast en de gevaren ervan. De snorfiets verdween uit de binnenstad; een paar scooters staan deze ochtend keurig geparkeerd voor de toegangswegen tot het voetgangersgebied. Camera’s registreren voortdurend wie de verbodsborden negeert.
Straks staat er hier en bij andere smalle straatjes die naar het centrum leiden ook een bord met een pictogram van een fatbike met een rode streep erdoorheen.
In juni 2025 besloot VVD-fractievoorzitter Rachel Denneboom dat ze genoeg had gehoord. Zelf was ze nog nooit met een fatbike in botsing gekomen, wel kende ze een winkelier die bijna door zo’n ding omver was gereden. Ook het winkelende publiek begon haar op de fatbikes aan te spreken. ‘Toen ik zag hoeveel last ze er in de binnenstad van hadden, dacht ik: laat ik dan toch maar proberen een motie in te dienen.’
Denneboom wist dat ze tegenwind kon verwachten op het stadhuis. Ze kon de argumenten uittekenen. Fatbikes zijn geen aparte voertuigcategorie. Wil je ze aanpakken, dan dupeer je alle elektrische fietsen. Niet de fatbike is het probleem, maar het gedrag van de berijders. ‘Ik wist dat men zou zeggen: je kunt dit niet oplossen, ook niet via de APV. Maar mensen willen blijkbaar wel dat dit wordt opgelost.’
Zou haar motie in goede bedoelingen stranden, dan had ze in elk geval de discussie op gang gebracht. ‘Als het maar vaak genoeg over de problemen zou gaan, zouden ouders misschien gaan denken: o mijn god, mijn kind zit ook op zo’n ding.’
Daarnaast had Denneboom de hoop met haar initiatief iets los te wrikken in Den Haag, waar het politieke debat over de fatbikes al jaren muurvast zit. Het nieuwe kabinet wil nu een aparte voertuigcategorie voor fatbikes in de wet opnemen, om zo een specifieke helmplicht en leeftijdsgrens voor fatbikerijders te kunnen instellen. Hoe, dat vertelt de passage in het regeerakkoord er niet bij.
Denneboom: ‘Alles wat je kunt doen om fatbikers te demotiveren, of om tijd te winnen, helpt. Ik ben ervan overtuigd dat Den Haag echt wel een keer maatregelen neemt.’
Fatbikeverbod. De binnenstad is geen circuit, heet de motie die uit haar laptop rolde. Van de twaalf fracties in de gemeenteraad stemde de helft in juli 2025 voor: onder meer D66, CDA en de grootste fractie Burgerbelangen Enschede, initiatiefnemer van het scooterverbod in 2020. Genoeg voor een meerderheid. ‘De stad is er klaar mee’, zei Denneboom tegen de media.
De tegenstemmende fracties miskenden de problemen met de fatbikes niet, maar zagen een verbod simpelweg niet van de grond komen. GroenLinks-raadslid Robin Wessels noemde de motie een ‘stuk rood vlees voor de bühne’. Leuk voor de aandacht, maar zinloos zolang de juridische onderbouwing ontbreekt.
‘Ik was redelijk fel’, zegt Wessels nu. ‘Je wilt als gemeente iets invoeren waarvan de toenmalige minister al heeft gezegd: dat kan niet, want er is geen juridisch onderscheid mogelijk tussen fatbikes en andere elektrische fietsen. Met de snorfietsen was dat anders: die stonden gewoon als snorfiets in de wet. En dan zouden wij het als Enschede zelf wel even doen met zo’n fatbikeverbod. Dat vond ik overmoedig.’
Ook Marc Teutelink was niet meteen overtuigd. Het weren van fatbikes uit de binnenstad zou een ‘heel moeilijk verhaal’ worden, zei de wethouder tegen de gemeenteraad. Denneboom zucht. ‘Ze dachten een onmogelijke motie te moeten uitvoeren, ze zouden elke rechtszaak verliezen, het was kommer en kwel.’
Omdat de motie nu eenmaal was aangenomen, moest Teutelink aan de bak. In de zoektocht naar manieren om fatbikes te verbieden, gingen zijn ambtenaren onder meer te rade bij juristen, het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, de politie en het Openbaar Ministerie. Er gingen maanden overheen, tot irritatie van onder anderen Denneboom. Teutelink: ‘Maar je moet dit gedegen doen, om te weten wat wel en niet mag.’
Al verkennende bleven een paar realistische scenario’s over, waarop ook nog wel het een en ander viel af te dingen. Teutelink: ‘Een verbod in de hele gemeente zou bijvoorbeeld betekenen dat je ook andere elektrische fietsen moet verbieden. En als je fatbikes om 3 uur ’s nachts in de binnenstad wilt weren, zal een rechter zeggen: dat dient geen enkel doel. Maar dat doel is er misschien wel als je een bepaald gebied aanwijst waar fatbikes tijdens de winkeluren niet meer welkom zijn.’
Proportioneel werd daarom het toverwoord. In het voorstel waarmee de gemeenteraad afgelopen maandag instemde, zijn fatbikes niet meer welkom in het centrum op doordeweekse dagen en zaterdag tussen 10 en 18 uur, op de donderdagse koopavond en op koopzondag. Wie wordt betrapt, mag 115 euro afrekenen.
Door de specifieke eigenschappen van een fatbike in de gemeentelijke verordening op te nemen, denkt Enschede een waterdicht verbod te hebben gesmeed. Zo wordt de banddikte als ‘uniek kenmerk’ in de APV opgenomen, net als de ‘relatief kleine wielmaat’ van 27 inch of kleiner. Zo moet worden voorkomen dat andere elektrische fietsen met brede banden, zoals sommige elektrische mountainbikes en trailbikes, de dupe worden van het verbod.
Enschede denkt daarvoor ruimte te vinden in de Wegenverkeerswet, die door juristen juist als een sta-in-de-weg wordt gezien voor maatregelen tegen de fatbike. Volgens het gemeentebestuur staat dezelfde wet een gericht verbod toe als een voertuig het karakter of de functie van een gebied ervan aantast. Daarvan, zegt Enschede, is sprake bij de fatbike in het centrum, dat als ‘verblijfs- en winkelgebied’ is aangemerkt.
‘Ik heb nog geen legale fatbike gezien’, concludeert Marc Teutelink enigszins verrast na een half uur struinen door het stadserf. Maar ook de illegale exemplaren verdwijnen misschien vanzelf als er straks helemaal geen fatbikes meer mogen rondrijden.
Spannend zou Teutelink de lakmoesproef in zijn stad niet willen noemen. Hij is vooral benieuwd hoe het in de praktijk uitpakt. Ook omdat jurisprudentie ontbreekt, blijft het gokken hoe de rechter kijkt naar de onderbouwing van het rijverbod – mocht dat juridisch worden aangevochten.
Met alle onheilstijdingen, bijvoorbeeld dat fabrikanten dunnere fatbikes zulllen ontwerpen om de regels te omzeilen, kan hij weinig. ‘Prima, dan passen we daar wel weer een mouw aan. En zo’n skinnybike is toch helemaal niet stoer?’
Gemeenteraadslid Robin Wessels houdt zijn twijfels over de haalbaarheid van het verbod. ‘Ik vind het nog steeds overmoedig. Maar je hebt ook iemand nodig die de eerste steen in de vijver gooit. Misschien lukt het wel en heeft Enschede het wiel uitgevonden.’
Politiek bedrijven is ook risico’s nemen, zegt Teutelink. Door nietsdoen is nog nooit een probleem opgelost. Soms, vindt hij, moet je gewoon even lef tonen.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant