Het is "inefficiënt en risicovol" om 2 miljard euro subsidie te steken in de verduurzaming van staalfabrikant Tata Steel. Het geld kan beter aan iets anders worden uitgegeven, waarschuwen meer dan honderd economen woensdag in vakblad ESB.
Vermoedelijk kan de fabriek na de verduurzaming niet structureel winstgevend worden, luidt de waarschuwing van de economen in een open brief aan de Tweede Kamer en aan klimaatminister Stientje van Veldhoven. Er is "een reëel risico" dat de subsidie dan verloren gaat, schrijven de experts, onder wie meer dan tachtig hoogleraren.
Ook een speciale expertgroep die werd aangesteld door het vorige kabinet waarschuwde al voor een mogelijke "subsidiefuik". Dat houdt in dat er na de eenmalige steun voor de bouw van groene fabrieken steeds weer publiek geld bij moet, omdat de staalfabriek niet op eigen benen kan staan.
Tata Steel wil de komende jaren voor de helft van zijn staalproductie overstappen van kolen naar aardgas. Vanaf 2032 moet een volgende stap worden gemaakt naar duurzame energiebronnen als groene waterstof - gemaakt met duurzame elektriciteit - en biogas.
Maar de economen denken dat duurzame energie hier duurder blijft dan in andere EU-landen. Zij noemen het strategisch belangrijk om staalproductie te behouden in Europa, maar denken dat een groene staalfabriek in IJmuiden niet zal kunnen concurreren met branchegenoten in Zuid-Europa of Scandinavië.
De brief verwijst naar een recent advies van de Wetenschappelijke Klimaatraad. Die adviseerde om goed uit te zoeken welke industrieën in Nederland nog toekomstbestendig zijn en om alleen daar staatssteun in te steken. Hoewel de afgelopen kabinetten hebben ingezet op verduurzaming van de industrie, zijn zulke keuzes tot nu toe steeds taboe gebleken.
Marleen Janssen Groesbeek, lector Duurzame Finance aan de Avans Hogeschool, is een van de ondertekenaars van de brief. Zij wijst op de grote impact die de vervuiling van Tata Steel heeft op milieu en gezondheid in de omgeving. "Als je ziet hoeveel kosten Tata al genereert aan negatieve maatschappelijke effecten, hoeven wij daar toch niet nog een keertje 2 miljard bovenop te doen?"
Nederland en de Europese Unie hebben al veel goede milieuwetgeving, zegt de econoom. "Als we die goed hadden gehandhaafd, was Tata al lang failliet geweest. Dan hadden we eens fatsoenlijke boetes uitgedeeld." Volgens Janssen Groesbeek moeten overheden vooral ruimte laten voor de vrije markt om met groene oplossingen te komen, in plaats van bestaande bedrijvigheid te subsidiëren.
Het zou volgens de economen geen ramp zijn als Tata Steel de overgang naar een klimaatneutrale industrie niet weet te maken. De ruim negenduizend medewerkers van de staalfabriek "beschikken over waardevolle technische ervaring die direct relevant is voor de energietransitie", schrijven zij in de brief. Met 'gerichte omscholing' zouden zij elders aan het werk kunnen, tegen lagere kosten voor de overheid.
Bovendien zou door de sluiting van Tata Steel ruimte ontstaan voor andere activiteiten. Fysiek, op het terrein aan het Noordzeekanaal, maar ook in de vorm van stikstofruimte en capaciteit op het stroomnet. Daar zitten veel andere bedrijven naarstig op te wachten.
Onder economen bestaat al langer discussie over de mogelijke staatssteun aan Tata Steel. Het kabinet-Rutte IV werd hierover geadviseerd door oud-minister Hans Wijers en bankier Frans Blom, die in een rapport concludeerden dat er wél een groene toekomst voor Tata Steel in Nederland is. Zij wezen onder meer op de gunstige ligging aan de Noordzee en de beschikbaarheid van windenergie die daar wordt opgewekt.
Energie-econoom Machiel Mulder (Rijksuniversiteit Groningen) besloot de brief niet te ondertekenen. Hij is er niet van overtuigd dat groene energie over de grens structureel goedkoper zal zijn.
Een groot bedrijf als Tata Steel kan er volgens hem juist voor zorgen dat windparkbouwers investeren in de Noordzee en daar relatief goedkope stroom gaan produceren. "Het feit dat er nu niet wordt geïnvesteerd in windparken heeft niet te maken met te hoge kosten, maar met achterblijvende vraag."
Tata Steel vindt dat het kabinet het vestigingsklimaat voor industriële bedrijven moet verbeteren, schreef het bedrijf vorig jaar in reactie op een artikel met vergelijkbare kritiek op de verduurzamingssubsidie. De overheid moet bijvoorbeeld ingrijpen in de nettarieven om te voorkomen dat elektriciteit hier duurder blijft dan in onze buurlanden, vindt Tata Steel samen met veel andere energie-intensieve bedrijven.
Het kabinet-Schoof en Tata Steel kwamen afgelopen herfst tot voorlopige afspraken over verduurzaming van de fabriek en bijbehorende staatssteun van maximaal 2 miljard euro. Het doel is om uiterlijk in september tot definitieve, juridisch bindende afspraken te komen.
De Tweede Kamer wordt woensdagmiddag door ambtenaren bijgepraat over de voortgang van de onderhandelingen. Dit gebeurt deels achter gesloten deuren, omdat ook de gesprekken met Tata Steel in het diepste geheim plaatsvinden.
Het ministerie van Economische Zaken en Klimaat kon dinsdag nog geen reactie geven op de open brief.
Source: Nu.nl algemeen