Turkije heeft vele redenen om de gevolgen van de Iranoorlog te vrezen: vluchtelingen, aanvoer van olie- en gas, handel, toerisme. Liever blijft het als bemiddelaar buiten schot.
schrijft vanuit Istanbul over Turkije, Iran, Israël en de Palestijnse gebieden.
De Turkse president Recep Tayyip Erdogan raakte maandag na een kabinetsvergadering de kern van de zaak. ‘Ons voornaamste doel’, zei hij, ‘is om ons land buiten de vlammenzee van de oorlog met Iran te houden.’ Dat is precies waar de Turkse regering al bijna twee weken mee bezig is, en niet zonder reden. Turkije grenst aan Iran en de oorlog kan het land op tal van manieren schaden. Bovendien herbergt Turkije een Amerikaanse basis, de luchtmachtbasis Incirlik in het zuiden van het land. Die speelde een belangrijke rol in de Irakoorlog van 2003, de strijd tegen IS en de Amerikaanse operaties in Afghanistan.
Vorige week woensdag haalde een Amerikaanse torpedobootjager boven Syrië een Iraanse raket uit de lucht die onderweg was naar Turkije. Volgens Amerikaanse media was de raket bedoeld voor Incirlik, maar zowel Ankara als Washington leek de zaak niet groter te willen maken dan nodig. Turkije zag ervan af de hulp van de Navo in te roepen op grond van artikel 5 van het Navo-handvest.
Maandag echter was er opnieuw een incident. De Navo-luchtverdediging op de oostelijke Middellandse Zee haalde een Iraanse ballistische raket neer boven de zuidelijke provincie Gaziantep. Brokstukken vielen in het open veld. Erdogan waarschuwde Iran vervolgens ‘niet door te gaan met het nemen van verkeerde en provocerende stappen’.
Later belde hij met de Iraanse president Masoud Pezeshkian. Hij herhaalde zijn waarschuwing, maar zei tevens dat Turkije ‘eraan werkt de deuren naar de diplomatie te openen’. Dat is precies waar Erdogan zichzelf hebben wil: in de positie van bemiddelaar. Vorige maand bood Turkije Istanbul aan als locatie voor de onderhandelingen tussen de VS en Iran, maar die eer ging toen naar Oman.
Zeer tegen zijn wil krijgt Turkije dus steeds meer last van het oorlogsgeweld, en moet het daarnaar handelen. Maandag besloot de regering zes F16’s te installeren op Noord-Cyprus, het Turksgezinde deel van het eiland. Dinsdag maakte het ministerie van Defensie bekend dat het Turkse luchtruim binnenkort wordt bewaakt met een extra Patriot-raketsysteem in de provincie Malatya. Daar bevindt zich een belangrijke basis van de NAVO, die gebruikt wordt om raketaanvallen te detecteren.
Turkije heeft een reeks zorgen over de mogelijke gevolgen van de oorlog. Ten eerste vreest het een vluchtelingenstroom uit Iran, een land met 93 miljoen inwoners. Turkije herbergt al circa 3,5 miljoen Syriërs en honderdduizenden andere vluchtelingen. Een groot aantal Iraniërs kan het er niet meer bij hebben.
Ook is Ankara bang dat Iraans-Koerdische strijders vanuit Irak de wapens opnemen tegen het Iraanse regime. Dat zou een boost kunnen geven aan het Koerdisch separatisme in de hele regio, ook in Turkije. Ankara is juist verwikkeld in een vredesproces met de Turks-Koerdische beweging PKK. Dat zou spaak kunnen lopen als de Koerden door de oorlog in Iran nieuwe kansen zien voor autonomie.
Verder maken de Turken zich ernstig zorgen over de mogelijke gevolgen voor de aan- en doorvoer van olie en gas. Turkije is voor zijn energie grotendeels afhankelijk van import. Een groot deel daarvan komt uit Iran, Centraal Azië en de Golfregio. Turkije heeft gas- en oliepijplijnen over zijn grondgebied lopen, ook voor doorvoer naar Europa. Turkije streeft ernaar een energieknooppunt te worden. Bovendien wordt het land als importeur hard getroffen door prijsstijgingen van olie en gas.
Daarnaast loopt de internationale handel van Turkije in gevaar, met Iran zowel als het Centraal-Aziatische achterland. Ook het toerisme kan schade oplopen; dat is een belangrijke inkomstenbron voor Turkije.
De Turkse regering heeft de aanval van Israël en de VS op Iran afgekeurd, maar lette daarbij wel op haar toon. Met Israël zijn de betrekkingen uitermate slecht, maar niet met de VS. President Erdogan probeert de relatie met zijn Amerikaanse collega Donald Trump warm te houden. Minister van Buitenlandse Zaken Hakan Fidan is zeer actief op alle diplomatieke fronten, aansturend op de-escalatie en bemiddeling.
Dat Turkije veel minder in het schootsveld van Iran ligt dan de Arabische Golfstaten, is op zichzelf opmerkelijk. In principe verkeert het in dezelfde positie: een buurland van Iran dat gastvrijheid biedt aan Amerikaanse militaire bases. Dat Turkije niettemin in de luwte ligt, komt waarschijnlijk door het Navo-lidmaatschap. Bovendien is Turkije een geduchte militaire macht. Het heeft een flinke defensie-industrie en beschikt qua manschappen over het op een na grootste leger binnen de Navo.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant