is journalist, ondernemer en columnist van de Volkskrant.
Het is niet echt mijn idee van een dagje uit: met de boodschappenbus van Amsterdam-Sloterdijk naar het Duitse Bocholt, net over de grens bij Aalten. Van Sander en De Kloof, waarvoor ik een nieuw seizoen maak, hadden de meesten nog nooit gehoord. Wat ze wél hadden gehoord was een suggestie die ze niet beviel, een suggestie die ik juist omslachtig had proberen te vermijden: dat ze arm waren.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
De paar inzittenden die wél met mij wilden praten, stonden erop dat zij dit echt niet nodig hadden, ook al moesten ze om 9 uur ’s ochtends opstappen en waren ze pas om 7 uur ’s avonds terug. Nu zit ik regelmatig op een nachtboot vol Zweden die drank gaan inslaan in het Duitse Kiel, maar een bus naar Bocholt? Dat ze ‘het niet nodig hadden’ kon ik na een blik in hun volle tassen onderstrepen; vrijwel allemaal kwamen ze om goedkope tabak en energiedrank in te slaan.
Een dag eerder, toen ik aan de praat raakte met een man in de voortuin van zijn sociale huurwoning in de Arnhemse wijk Geitenkamp, hoorde ik het ook: ‘Ik ben niet arm.’ In Geitenkamp ging het over energiearmoede; de man betaalde maandelijks zo’n 170 euro en had plakband rond de kieren bij zijn kozijnen waar volgens hem de wind ‘dwars doorheen waait’. Zijn rekening zal dit jaar wellicht nog hoger uitvallen door de situatie in het Midden-Oosten.
Toch wilde hij absoluut niets weten van enig slachtofferschap. Dat de villa’s verderop geen last hebben van prijsschommelingen omdat ze mede dankzij subsidies volgehangen zijn met zonnepanelen vond hij niet oneerlijk. ‘Had ik zelf mijn woning maar moeten kopen toen ik de kans had.’ De 80 duizend euro die hij destijds nodig had, wilde (of kon?) hij er niet voor neerleggen. Boos was hij naar eigen zeggen niet, ‘dat heeft toch geen zin’. Zijn zelfkritiek hield overigens wel op toen ik vroeg waarop hij stemde. ‘PVV’, als stem tegen ‘dat zootje’.
Het is misschien wel de schokkendste erfenis van veertien jaar Rutte; dat mensen aan de onderkant zo ongelooflijk streng voor zichzelf zijn. Ik heb natuurlijk weleens gelezen over de psychologie van mensen in relatieve armoede. Dat wanneer het heersende idee is dat je gewoon een sukkel bent wanneer je geen huis hebt gekocht, en je het niet ‘lekker voor jezelf’ geregeld hebt, dat vooral je eigen schuld is. Dat de schaamte over armoede in een zeer rijk land ervoor zorgt dat je dan maar jezelf de schuld geeft. Maar wanneer je iemand zichzelf zo ziet geselen, is het toch onwerkelijk.
Tim ’S Jongers schreef uitgebreid over het fenomeen dat hoogopgeleide mensen de keuzes van mensen die het moeilijk hebben irrationeel vinden. En inderdaad, die gedachte kwam toch zeker bij me op in een bus vol verstokte rokers en frisdrankverslaafden. Maar ik heb inmiddels geleerd hoe ongelooflijk moeilijk het is om te breken met slechte gewoontes voor wie ermee opgegroeid is. Daar komt bij dat langetermijndenken is voorbehouden aan mensen met geld. Mensen zonder kúnnen de rationele keuze vaak niet maken; om een subsidie voor zonnepanelen te krijgen moet je wel een eigen huis hebben.
Armoede is een vicieuze cirkel; mensen kopen dingen die ze beter niet zouden kunnen kopen, om zich even goed te voelen. De dingen die ze beter wél zouden kunnen kopen, zijn onbereikbaar. Dat anderen daar een streng oordeel over hebben wist ik al. Dat zij zelf zo mogelijk nóg strenger zijn, terwijl ze hun eigen armoede ontkennen, wist ik niet.
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app. Klik op het belletje naast de auteursnaam.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant