Strategie van de Golfstaten Hoe trek je toeristen en investeerders in een instabiele regio? Je bouwt een paradijs: een plek met het beste eten, de beste hotels, de beste sport, beste architectuur, waar rust en voorspelbaarheid heerst. Die oase van stabiliteit wordt verstoord door de oorlog rond Iran. En nu?
Mensen kijken van hun balkon na explosies. Het Qatarese ministerie van Defensie meldde dat het raketten vanuit Iran had onderschept.
Stel, je gaat met je gezin wonen in een ander land. Dan wil je veiligheid, stabiliteit. In deze regio is Dubai die locatie. „Je gaat niet met je gezin in Pakistan zitten.” Dertien jaar geleden verhuisde bloemenhandelaar Willum van den Hoogen (40) naar Dubai met zijn vrouw Evelien Zijp (39, tandarts). Hij zag er logistieke, strategische en financiële mogelijkheden, een gat in de bloemenmarkt. Nu heeft hij er een gezin; twee kinderen, een vrouw. Zijn zoon (8) en dochter (6) leren Arabisch op school. Het is heerlijk wonen, er is een zee om in te zwemmen. In de zomer is het wat te warm maar nu is het heerlijk, even kijken, ja ongeveer 29 graden, zegt hij als hij belt. „Die Amerikaanse droom die je van vroeger kent, die is hier”, zegt de bloemenhandelaar.
Daarom, zegt Willum van den Hoogen, „is het ook zo jammer wat er nu gebeurt”. Hij stuurt een screenshot van de overheidswaarschuwing die ze kregen: Due to current situation, a potential missile threats, Seek immediate shelter in the closest secure building. Blijf weg van ramen, deuren en open ruimtes. Wacht op verdere instructies.
En toen zaten ze daar, met zijn vieren in een ruimte onder de trap, van zaterdagmiddag tot maandagochtend.
Al in de eerste dagen van de oorlog bestookte Iran alle zes Golfstaten, met drones en raketten. Militaire bases van de Verenigde Staten waren doelwit, maar ook burgerdoelen als luchthavens en hotels zijn aangevallen. De Golfstaten (Koeweit, Saoedi-Arabië, Bahrein, Qatar, de Verenigde Arabische Emiraten en Oman) trekken nu samen op, en zijn solidair ondanks onderlinge disputen.
Iran en de Verenigde Arabische Emiraten (VAE) hadden een langlopend „gentlemans agreement” om conflict uit de weg te gaan. Iran heeft niet duidelijk gemaakt waarom het de Verenigde Arabische Emiraten (en andere Golfstaten) aanvalt, waarschijnlijk hoopt het dat ze druk zetten op Washington om de oorlog te stoppen, schrijft Allison Minor van de Atlantic Council in een analyse.
Het is nieuw dat ze zich zorgen moeten maken om regionale onrust. Het ding met Dubai, zegt een anonieme hedge fund manager in de Financial Times, was dat je er niet geconfronteerd werd met geopolitiek. „This element of concern is new.”
Dubai, een van de Emiraten en in veel opzichten het meest uitgesproken en nagevolgde voorbeeld in de regio, leek een oase van stabiliteit. Dat beeld is bewust gecreëerd, daar is het economische model van de Golfstaten de afgelopen decennia op gebouwd. De vraag is hoe lang het overeind blijft. Dat hangt af van hoe lang de oorlog in en rond Iran voortduurt. Als die snel voorbij is, en het conflict met duidelijke afspraken wordt afgerond, kan alles snel terugkeren naar normaal, verwacht Christian Henderson, universitair docent Midden-Oostenstudies aan de Universiteit Leiden. Als de oorlog lang voortduurt of de vrede een heel onstabiele basis heeft, kan het vertrouwen eroderen. Maar, zegt Henderson: Dubai heeft een sterke positie, want voor de meeste bedrijven is er niet echt een alternatief in de regio.
De Golfstaten presenteren zichzelf „als een paradijs”, ziet Karim El Taki, die in Qatar woonde en aan de Rijksuniversiteit Groningen de politiek van het Midden-Oosten onderzoekt. In zijn werk en in zijn leven ziet hij hoe elk van de Golfstaten de afgelopen decennia een zorgvuldig vormgegeven reputatie hooghoudt.
De landen plaatsen zich niet alleen buiten de politiek, zegt hij, ze presenteren zich ook als een buitencategorie.
Rook stijgt op uit het olie-industriegebied van Fujairah, een van de Emiraten, nadat brand is uitgebroken door neergekomen brokstukken van een onderschepte drone.
Met olie verdien je veel geld, maar olie raakt ook een keer op. Dubai had minder olie dan de omringende Golfstaten, en zag zich in de jaren negentig genoodzaakt alternatieve inkomstenbronnen te zoeken. Dubai ging investeren in regionale bedrijven, trok zo weer andere bedrijven aan en werd een hub voor de regionale economie. Het emiraat creëerde vrijhandelszones, waar buitenlanders bedrijven kunnen oprichten zonder lokale partners. En, voor bloemenhandelaar Willum van den Hoogen een belangrijke reden om naar Dubai te komen, de arbeidsmarkt is er toegankelijk voor de hele wereld: nagenoeg geen visarestricties. Dubai profiteerde ook doordat het zich leek te kunnen isoleren van de problemen in de regio, zie de oorlogen in Jemen, Soedan, Syrië, Palestina, Irak, zegt Christian Henderson.
Dubai, vertelt El Taki, zag een toekomst in moderne, futuristische luxe, dienstverlening en toerisme. Het emiraat nam de leiding in het opbouwen van een reputatie als veilige haven. Want daar hing het succes van het nieuwe economische model van af: om veel zakenlui en toeristen naar het emiraat te trekken, was een gevoel van veiligheid nodig, „being out of this world”, zegt El Taki.
De Golfstaten bieden een „microkosmos van het beste van de wereld”, ziet El Taki. Je krijgt er het beste eten, de beste hotels, de beste sport: WK voetbal in Qatar, Formule 1 in Abu Dhabi. Architectuur van ’s werelds grootste architecten, Zaha Hadid, Norman Foster, Frank Gehry, Tadao Ando. Een eiland in de vorm van een palmblad, gewoon omdat het kan, en de hoogste toren, de Burj Khalifa, waarvan de lengte niet functioneel of noodzakelijk is maar wel laat zien: wij kunnen dit, wij bouwen de hoogste, zoals hoge torens al eeuwen een uitdrukking van trots kunnen zijn. Je ziet: hier is het anders, niet zoals in de gewone wereld.
Andere emiraten, zoals Abu Dhabi, en andere Golfstaten volgden het voorbeeld van Dubai in meerdere of mindere mate en op eigen wijze. Qatar koos voor sport, diplomatie en media (Al Jazeera). De Saoedische kroonprins lanceerde tal van ambitieuze plannen, zoals een enorme futuristische metropool in de woestijn. Koeweit, Bahrein en Oman zijn kleiner, met soms wat bescheidener ambities.
En wat helpt in de aantrekkingskracht: weinig belasting. Daar staat tegenover dat haast alles een transactie is. Als Willum van den Hoogen naar zijn werk rijdt moet hij door tolpoorten, als hij tankt, vliegt, internet, bankiert, uit eten gaat, rekent hij af bij een staats- of semistaatsgelieerd bedrijf. Scholen en ziektekostenverzekering zijn privaat, en daarom tamelijk duur.
De Golfstaten zijn een soort bedrijven. En de regeerders zien zichzelf graag als ceo’s, zegt El Taki. De inwoners, zegt hij, zijn hier een soort klanten. Ze hebben geen stemrecht, maar krijgen wel een efficiënte organisatie van hun leefomgeving. Het is een model dat veel betrokkenen tevreden stelt. El Taki: „Vrijheid en democratie zijn een soort extra’s die niet zo relevant zijn. Vrijheid is hier: vrijheid van consumptie, van entertainment.”
De paradijselijke omgeving wordt opgebouwd door echte mensen, die van de heerlijkheid weinig meekrijgen. Een grote groep arbeidsmigranten werkt op bouwplaatsen, bij hotelrecepties, in de schoonmaak, in huishoudens. Als je ziet wie er tot nu toe zijn omgekomen door Iraanse aanvallen op de Emiraten, zijn het die mensen: migranten uit Pakistan en Nepal, geen Britten, Amerikanen of Nederlanders.
Onderdeel van veilig apolitiek zijn, is ook: je nergens mee bemoeien. Maar daar zit een fascinerende paradox, zegt El Taki. Zeker sinds de Arabische Lente van 2011 roeren de landen zich in de regio en daarbuiten. Qatar sponsorde islamisten, zoals het Moslimbroederschap dat in Egypte en Marokko meedeed aan verkiezingen; de Saoedi’s en de Emiraten investeerden in tegenstander van het broederschap. De Emiraten steunen de paramilitaire groep RSF in Soedan en separatisten in Jemen en Somaliland.
Rond de twaalfdaagse oorlog tussen Iran en Israël (13 – 24 juni 2025) kozen de GCC geen kant, maar stuurden ze aan op de-escalatie. Toen al zagen de Golfstaten het risico: Iran viel een Amerikaanse basis in Qatar aan. Waar Israël nationale veiligheid als topprioriteit heeft en daarvoor militaire kracht inzet, zelfs ten koste van de regionale stabiliteit, is voor de Golfstaten juist die stabiliteit de basis van de economische welvaart, schrijft Eleonora Ardemagni, onderzoeker van het Italian Institute for International Political Studies in een analyse.
Op 5 maart zijn rooksporen van onderschepte raketten zichtbaar in de lucht boven Doha, Qatar.
Er zijn zóveel influencers die online beweren dat Dubai de veiligste plek ter wereld is, zegt El Taki. De Emiraten voeren een bewuste mediastrategie, op X waarschuwt de openbaar aanklager van de VAE dat informatie alleen bij de officiële bronnen gehaald zou moeten worden, en dat het verspreiden van geruchten de stabiliteit en veiligheid van de maatschappij kan beschadigen. „Geruchten verspreiden is een misdaad.”
El Taki denkt dat het beeld van een apolitiek paradijs nu wat kantelt, dat er een breder besef komt dat het beeld van de Golfstaten misschien ingewikkelder is dan wat de staten zelf presenteren.
Makelaar Richard Kruis (32) trof in Dubai een „mindset” aan die goed aansloot bij de zijne, en verhuisde er drie jaar geleden naartoe. Hij is niets dan positief over zijn woonplaats en helpt met zijn bedrijf andere Nederlands die in Dubai vastgoed willen aankopen, vaak als investering, soms als nieuwe woonplek.
Ze voelen zich er op hun gemak, veilig. Er is relatief weinig criminaliteit. Staatsburgerschap krijg je niet, de meerderheid van de inwoners is geen Emirati en blijft dus altijd te gast. Het zorgt voor een veilige leefomgeving, maar ook voor eeuwige voorwaardelijkheid. Kruis heeft er wel begrip voor. „Dubai is hierdoor een verzameling van mensen die graag hier zijn en zich netjes gedragen. Als je te gast bent bij iemand thuis, en je maakt een rommel, dan wordt je ook gevraagd niet meer te komen.”
Ondanks de bombardementen van Iran blijft het gevoel van veiligheid overeind, wat hem betreft. „Natuurlijk is er schrik, die zou er in elk land zijn.” De ondernemer vindt dat de overheid de veiligheid die het al die jaren heeft beloofd nu juist waarmaakt. Hij wijst er (net als Willum van den Hoogen) op dat de overheid het onderdak voor gestrande toeristen betaalt.
Zeker, zegt hij, je krijgt op Instagram en online mee wat er in de regio gebeurt, in Iran. „Ook al ligt het op de kaart vlak bij elkaar, voor ons gevoel zitten er grote afstanden tussen. Op afgelopen weekend na…” Een paar dagen later komt Kruis daar op terug, hij vindt dat de stad zijn normale leven weer heeft opgepakt.
Ook Willum van den Hoogen weet zeker: „Ik snap dat als je hier als toerist bent je de eerste de beste vlucht terug wil nemen. Maar dit is ons thuis, het moet echt goed misgaan willen wij weggaan. Ik heb zoveel vertrouwen in de overheid, die doet het heel goed.”
De afgelopen dagen kreeg hij berichten die opriepen te schuilen, die ontving Kruis ook, en dan was de kust meestal na een uur weer veilig. Hij vindt het wel „verbazingwekkend en een beetje eng” hoe Iran om zich heen slaat. „Wij dachten: ze zullen voorzichtig zijn met Dubai want er wonen veel Iraniërs. Ook in Qatar, dat wordt ook hard aangepakt.”
Het centrum van Dubai, begin maart.
Terugblikken, extra analyses en leestips bij de laatste uitzending van de podcast Wereldzaken.