Shakespeare Jessie Buckley wint waarschijnlijk een Oscar voor haar vertolking van Agnes Shakespeare in ‘Hamnet’. Dit is niet de eerste keer dat ‘de vrouw van’ Shakespeare opduikt in een film. Over haar is weinig bekend, toch is ze alles geweest, van feeks tot feministisch icoon.
Agnes (Jessie Buckley) bij de opvoering van toneelstuk 'Hamlet'.
Haar sproetengezicht glimt van het zweet. Plakkerige slierten haar, hier en daar een vage modderstreep. Ze schreeuwt zichzelf binnenstebuiten als ze een kind krijgt, en ze schreeuwt zichzelf buitenstebinnen als ze een kind verliest. Met haar uitbundige vertolking van Agnes, rouwende moeder in de film Hamnet, kan Jessie Buckley zondag de Oscar voor beste actrice niet ontgaan. De film heeft acht nominaties.
Met kracht sleept de 36-jarige Ierse actrice je door het turbulente leven van Agnes, de vrouw van toneelschrijver William Shakespeare (1564-1616) – een heksendochter met het derde oog die door de bossen zwerft om genezende kruiden te plukken. Wanneer ze in de appelschuur voor het eerst de hand pakt van de jonge schrijver, ziet zij de eindeloze kelders en paleizen van zijn geest. Hij wordt haar grote liefde, ze stichten een gelukkig gezin, maar het noodlot slaat toe, en dan drijven zij uit elkaar.
Hamnet is een zakdoekenfilm; regisseur Chloé Zhao rust niet voordat zelfs de meest geharde bioscoopbezoeker huilend de zaal verlaat. Daarnaast wil de film een onderbelichte kant van Shakespeare laten zien. De schrijver wordt doorgaans voorgesteld als een man die zijn gezin in het textielstadje Stratford verliet om zich louter aan de kunst en de vrije liefde te wijden in de Londense theaterwereld. Hamnet geeft hem zijn vrouw en gezin terug, met alle liefde, vreugde en verdriet erbij.
Verder wil Hamnet de vrouw van de toneelschrijver rehabiliteren. Eeuwenlang was zij mikpunt van vrouwenhaat van vooral mannelijke Shakespeare-kenners. ‘De vrouw van’ komt er sowieso vaak bekaaid vanaf, maar met Anne Hathaway gingen ze echt helemaal los. Zij zou een berekenende feeks zijn geweest die de acht jaar jongere toneelschrijver verleidde, en hem vervolgens een huwelijk in dwong door expres zwanger te worden. De arme man zou dit liefdeloze huwelijk zijn ontvlucht door naar Londen te verhuizen.
In de roman Ulysses (1922) noemt James Joyce haar „de lelijkste lichtekooi van heel Warwickshire” en „een onbeschaamde Stratfordse deerne die in een korenveld een minnaar jonger dan zijzelf omvertuimelt”. Anthony Burgess noemt haar in Nothing Like The Sun (1964) „een kreunend oud wijf, opgaande in het koken van ziekenbouillon”. Als Shakespeare zijn echtgenote ziet, „borrelt haat in hem op als zwart braaksel”.
Volgens letterkundige Katherine West Scheil, die in Imagining Shakespeares Wife (2018) de ontwikkeling van het Anne-beeld beschrijft, past deze „Anne de Feeks” in de mannenwereld „waarin huiselijkheid een toestand is waaraan je moet ontsnappen” om ongebonden en groots te kunnen leven.
Tegenover „Anne de Feeks”, zo schrijft ze, staat „Lieve Anne”: de toegewijde huismoeder die geduldig wacht tot haar aanbeden man thuiskomt. Haar geboortehuis in het dorp Shottery nabij Stratford-upon-Avon, Anne Hathaway’s Cottage, werd al vroeg een bedevaartsoord waar toeristen kunnen zwijmelen over de romantische pastorale van Anne en Will.
Maar de laatste jaren is er veel veranderd. In een golf van romans voor en door vrouwen is Anne Hathaway een sterke, onafhankelijke vrouw geworden die zakelijk en seksueel actief is op haar eigen voorwaarden. In Sex with Shakespeare koesteren Anne en Will een spanking fetisj die de kwaliteit van zijn toneelwerk aantoonbaar verbetert. In The Secret Confessions of Anne Shakespeare (2010) is zij zelfs de spookschrijver van zijn toneelstukken. Kan de man dan niets zelf?
Volgens Germaine Greers biografie Shakespeare’s Wife (2007) bloeide Anne Hathaway enorm op nadat haar man de deur uit was. De Australische letterkundige en feminist beweert dat Shakespeare een armoedzaaier was, en dat zijn vrouw de kost verdiende met haar eigen bierbrouwerij. Bij een opgraving in Stratford zijn daar inderdaad resten van gevonden. (Ook een wietpijp, trouwens.) De vrouw van Shakespeare als vroegmoderne Charlene de Carvalho-Heineken – zou ook een leuke film zijn.
Waarom willen we überhaupt iets weten over de vrouw van Shakespeare? Omdat we zo graag meer van zijn leven zouden willen weten, waarover vrijwel niets bekend is. En Anne heeft daarvan de sleutel. Helaas weten we van haar nog minder.
We weten alleen dat Anne in 1582 trouwde toen zij 26 jaar was en hij 18 jaar. Zes maanden later kregen ze hun dochter Susanna. In 1585 kregen ze een tweeling, Judith en Hamnet. De laatste overleed toen hij elf jaar was. Nadat Shakespeare stierf in 1616 liet hij in zijn testament één ding na aan zijn echtgenote: „het een-na-beste bed met bijhorend beddengoed”. Zijzelf stierf in 1623 op 67-jarige leeftijd en is naast haar man begraven.
Kleur verder zelf maar in. The Independent noemde de schaarse data over Shakespeares leven „koploze paspoppen waar liefhebbers hun eigen fantasierijke kostuums overheen kunnen hangen”. Vooral het detail van het een-na-beste bed in het testament spreekt tot de verbeelding van biografen. Waarom erfde zijn vrouw verder niets van Shakespeare? Probeerde hij haar over het graf heen te dissen? Wie kreeg het beste bed?
Jessie Buckley, rouwend als Agnes, in huize Shakespeare.
Hamnet lijkt op het eerste gezicht te passen in die nieuwe feministische lijn. Volgens regisseur Chloé Zhao gaat de film over „vrouwelijk leiderschap”. Daarmee doelt ze niet alleen op vrouwen, maar op „het vrouwelijke bewustzijn in alle mensen”. Haar boodschap: „Put kracht uit intuïtie, relaties, gemeenschap en onderlinge afhankelijkheid”.
In de slotscène, als Agnes naar haar mans toneelstuk Hamlet komt kijken, put zij inderdaad „kracht uit de gemeenschap”. Ze gaat op in het gezamenlijk beleefde verdriet van het publiek. Maar gaat de film over „vrouwelijk leiderschap”? Agnes is weliswaar een eigenwijze baas met een badass woestijnbuizerd op de arm, maar ze blijft wel thuis om voor de kinderen te zorgen. Betaald werk heeft ze niet. Zij blijft een aantrekkelijke, multitasking huismoeder in een uitgesneden rode jurk, zoals mannen die graag zien.
Over die jurk moeten we het nog even hebben. Staat prachtig, ze kleurt goed bij het struweel, en je kunt wel wat met de kleurensymboliek – actrice Jessie Buckley associeert rood met een „warm kloppend hart”. Volgens Greer droeg Anne een zelf geweven grijs gewaad en een hoofddoekje met hoed, „zodat ze er een beetje als een non uitzag”. Bovenal is zo’n rode jurk een rare kledingkeus voor een wilde kruidenvrouw die zich graag tussen de boomwortels krult en bij voorkeur zonder hulp in het bos bevalt. Outdoor freebirthing – ook heel modern.