Spagaat Na de aanval op Iran staat de Indonesische president Prabowo onder druk om uit Trumps Vredesraad te stappen. Ook in Maleisië wordt gedemonstreerd.
In de Maleisische hoofdstad Kuala Lumpur dragen demonstranten een portret van de Iraanse leider Ali Khamenei mee, kort nadat die door een aanval van de VS en Israël is omgebracht.
De Israëlisch-Amerikaanse aanval op Iran leidt in verschillende landen in Zuidoost-Azië tot felle afkeuring en discussie. De Maleisische president Ibrahim Anwar maakte zijn positie direct na de aanval op Iran duidelijk. „Ik veroordeel de moord op de Iraanse leider Ali Khamenei. Ik bied mijn condoleances aan de Republiek Iran,” schreef hij op X.
Voor Anwar was de aanval een zoveelste uiting van westers imperialisme en bevestiging van de dubbele standaard die het Westen erop nahoudt. „En ons de les lezen over mensenrechten en democratie,” zei hij tegen lokale media, die in Maleisië onder strikte overheidscontrole staan. „Ik accepteer hun argumenten niet meer.”
De Indonesische president Prabowo Subianto, oud-generaal van het Soeharto-regime, betreurde dat de Amerikaanse onderhandelingen met Iran waren mislukt, maar veroordeelde de aanval niet. En dat valt in Indonesië slecht. In januari kreeg de ambitieuze president een plaats op het wereldtoneel door zich aan te sluiten bij Trumps Vredesraad, die werd opgericht als onderdeel van de toekomstplannen van Trump voor Gaza. Hij beloofde als eerste natie om troepen naar Gaza te sturen en verwierf een Indonesische post in de top van Trump’s interventiemacht.
Maar de president staat in eigen land onder grote druk om zijn lidmaatschap van de Vredesraad op te geven. Het doel dat Indonesië voor ogen heeft, vrede brengen in Gaza en de oprichting van een Palestijnse staat, is ongeloofwaardig geworden, verklaarde de Ulama, de Indonesische Islamitische Raad. De voorzitter deed afgelopen week een dringende oproep aan Prabowo om uit Trumps Vredesraad te stappen. Tientallen Indonesische wetenschappers, moslimleiders en politici sloten zich aan bij de oproep. „Hoe kan iemand die een oorlog begint, volhouden dat hij vrede wil”, zei oud-ambassadeur Dian Wirengjurit tegen het blad Tempo.
Volgens Indonesische analisten toont de aanval op Iran de werkelijke agenda van Trump’s Vredesraad, namelijk het verkleinen van de kans op een Palestijnse staat en het steunen van Israëlische expansie. De aanval op Iran wordt gezien als de vernietiging van een soevereine staat ten gunste van westerse dominantie in de regio. En dat druist tegen alle diplomatieke principes van Indonesië in. Respect voor de soevereiniteit van andere naties is vastgelegd in de grondwet en het neutraliteitsprincipe schrijft voor dat Indonesië zich niet verbindt aan een machtsblok. „En het lijkt nu alsof Indonesië de belangen van de VS en Israël dient,” aldus parlementariër Hasanuddin.
Ook voormalig vicepresident Josef Kalla, een gerespecteerd politicus, sprak zich uit. „Waarom zitten we in het Israëlisch-Amerikaanse kamp? Als Indonesië al een kant moet kiezen, zou het dat van Iran moeten zijn,” zei hij in een videoboodschap. „Iran is degene die wordt aangevallen. Als we niet opstaan tegen de agressor, zullen we onze diplomatieke kracht verliezen.”
De ontwikkelingen in het Midden-Oosten botsen met een diepgeworteld verzet tegen het westerse imperialisme dat voortvloeit uit de eigen geschiedenis. Zo werd de Indonesische onafhankelijkheid, uitgeroepen in 1945, pas in 1949 na een bloedige oorlog door Nederland geaccepteerd. Die ervaring droeg eraan bij dat Indonesië zich sinds de oprichting van Israël in 1948 heeft opgeworpen als voorvechter van een Palestijnse staat. In die jaren besloot Indonesië dat het pas diplomatieke betrekkingen met Israël aangaat als de Palestijnse staat bestaat.
Veel Indonesiërs voelen een emotionele band met de Palestijnse bevolking. In Maleisische en Indonesische huishoudens wordt de genocide in Gaza op de voet gevolgd. De bombardementen leidden verschillende keren tot massaprotesten. Ook de gewelddadigheden die Israël in de bezette Palestijnse gebieden begaat, zoals op de Westelijke Jordaanoever, komen elke dag op sociale media voorbij.
De meeste moslims in Maleisië en Indonesië zijn soennitisch en voelen zich verbonden met Saoedi-Arabië, het geboorteland van de profeet Mohammed. Ondanks dat Iran sjiitisch is, is de Iraanse revolutie in 1979 voor moslims in beide landen een belangrijke gebeurtenis. Er is eerbied voor de religieuze overtuiging die toen leidde tot de stichting van de islamitische staat.
Hoewel de banden van Indonesië en Maleisië met Iran beperkt zijn en in Maleisië sinds 1994 wegens sektarische spanningen de sjiitische geloofsrichting verboden is, kwam de aanval op Iran als een schok. Gelovigen in beide landen kwamen bijeen om de moord op geestelijk leider Ali Khamenei te herdenken.
De Indonesische president Prabowo lijkt niet van plan zich iets aan te trekken van de kritiek op zijn lidmaatschap van de Vredesraad. Hij bood zich de zondag na de aanval aan als vredesonderhandelaar tussen de VS, Israël en Iran. Het aanbod werd door Indonesische analisten en diplomaten weggehoond. „Hoogst onrealistisch,” reageerde de Indonesische oud-staatssecretaris van Buitenlandse Zaken Dino Djhalal. „Ik vraag me af waarom de president dit überhaupt voorstelt. Het ego van de VS is veel te groot om een derde partij te laten bemiddelen. Bovendien is het duidelijk dat Trump niet wil onderhandelen. Hij wil de Iraanse regering ten val brengen.”
Prabowo heeft sinds zijn aantreden veel macht naar zich toegetrokken en heeft weinig van het parlement te duchten. Hij liet afgelopen week kritische politici naar het regeringspaleis komen om er bij hen op aan te dringen de discussie over het lidmaatschap van de Vredesraad voorlopig te staken. Daar is gehoor aan gegeven. Toch kan hij niet zomaar om de Palestijnse kwestie heen zolang de straatprotesten aanhouden. Ook dit weekend eisten honderden demonstranten in Jakarta dat de president zich terugtrekt uit de Vredesraad.
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet