Politiek eten In deze rubriek bespreken we opvallende beelden uit de hedendaagse cultuur, en wat ze te zeggen hebben. Deze week: de politieke symboliek van voedsel.
Eten is natuurlijk nooit alleen maar eten, zeker niet als politici ermee op de foto willen.
In Duitsland waren er lange tijd verhitte döner-debatten, Frankrijk ruziet over couscous.
En in Nederland?
Een beetje ongemakkelijk ziet het er wel uit, maar voor de meegebrachte camera’s lacht de politicus er toch breed bij. De 33-jarige Philipp Amthor, Duits parlementariër voor de CDU en notoir conservatief, staat in aanloop naar de verkiezingen in deelstaat Baden-Württemberg van 8 maart in het stadje Bietigheim voor een grote spies döner kebab en snijdt er een paar reepjes vlees af. Buiten heeft zich een lange rij lokale jongeren verzameld: wie met de politicus een selfie maakt, krijgt korting op de döner.
Amthor weet wat hij doet. Hij is allerminst de eerste en zeker niet de laatste politicus die dit jaar campagne voert met döner – het Turks-Duitse fastfoodbroodje met gekruid vlees, sla en saus. Een paar weken na Amthor stond een Groenen-politicus in een stadje verderop exact op dezelfde manier dönervlees te snijden. En zelfs de radicaal-rechtse partij AfD, die graag fel tegen migratie tekeergaat, hoopte in de deelstaat Brandenburg eind 2025 met het uitdelen van gratis döner stemmen te winnen.
Maar waarom uitgerekend döner?
De Duitse bondspresident Frank-Walter Steinmeier snijdt een döner in Istanbul.
Eten is natuurlijk nooit alleen maar eten, zeker niet als politici ermee op de foto willen. Angela Merkel zal de eerste politicus zijn geweest die de döner vijftien jaar geleden tot niets minder dan nieuw politiek beeldsymbool verhief. Online herinnert hieraan een lange reeks foto’s van de toenmalige bondskanselier met een vleesmes voor een grote döner-spies. Het merendeel hiervan stamt uit de periode tussen 2010 en 2014. Het was de tijd dat Duitsland zich steeds bewuster als een ‘migratieland’ positioneerde, en daar waren dringend nieuwe verbindende symbolen voor nodig.
De döner bleek hiervoor gefundenes Fressen: volgens de legende is het broodje in de jaren zeventig ‘uitgevonden’ door Turkse migranten in Berlijn, en in de 21ste eeuw groeide het ook nog eens uit tot het populairste fastfood van Duitsland – boven de ‘oer-Duitse’ Bratwurst. De döner werd een nieuw ‘nationaal gerecht’, zoals de socioloog Eberhard Seidel het in zijn döner-boek uit 2022 noemde, dat het zelfs tot Playmobil-versie en presidentieel staatsgeschenk schopte.
Markus Söder (CSU), minister-president van Beieren, met een döner in 2024. Sinds 2025 heeft Söder ook een eigen döner-lijn: Söder Kebab.
Maar döner werd na de vluchtelingencrisis van 2015 óók steeds vaker deel van de groeiende politieke polarisatie: radicaal-rechts gebruikte het als symbool voor de onwenselijke invloed van de Turkse cultuur op Duitsland. Zo wilde de AfD-europarlementariër Alexander Jungbluth twee jaar geleden de döner verbieden en alleen nog ‘echt Duits eten’ zoals worst toestaan. Van linkerzijde werd de döner juist weer als anti-rechts symbool gebruikt, zoals op recente demonstraties waarop spandoeken met de tekst „AfD-Verbot, weil ich Döner mag” (‘AfD-verbod omdat ik van döner hou’). Prominente Turks-Duitsers bekritiseerden daarop dan weer dit soort goedbedoelde döner-symboliek: hun maatschappelijke bijdrage ging toch al lang verder dan alleen döner.
De verhitte döner-debatten in Duitsland zijn opvallend, maar staan niet op zichzelf. Ze laten zien hoe voedsel de afgelopen tien jaar een vast onderdeel van de politieke polarisatie is geworden. Bekende gerechten worden in meerdere westerse landen bewust in politieke campagnes ingezet, of het nu de ‘authentiek Amerikaanse donuts’ zijn die JD Vance in 2024 tijdens zijn Trump-campagne met lopende camera in een winkel ging kopen, of de discussies rond couscous in Frankrijk, een gerecht dat door immigranten uit Noord-Afrika is geïntroduceerd. In 2017 werd een politicus van Front National door aanhangers van die partij als „niet-patriottisch” bekritiseerd omdat hij iets te enthousiast beelden over „de beste couscous” had gepost. De politicus stapte daarop uit de partij.
Henri Bontenbal (CDA) maakt een zogeheten ‘kapsalon’, in restaurant Nafoura in Rotterdam-Zuid.
En in Nederland? Het Duitse voorbeeld blijkt ook hier door te dringen. In de landelijke campagne van 2025 stond CDA-leider Henri Bontenbal in Rotterdam met een vleesmes een kebabspies te snijden: hij bereidde een Nederlandse variant van de döner voor, de ‘kapsalon’, friet bedekt met shoarma. Ook Nederland kent nu eenmaal vele gerechten met een potentiële politieke symboolfunctie – of het nu de oud-Hollandse klassiekers als rookworst, haring of juist Surinaamse roti of de Chinees-Nederlandse babi pangang is, die net als de döner in feite ook een soort ‘uitvinding’ van migranten in Nederland is.
Maar in vergelijking met Duitsland en Frankrijk leveren dit soort acties geen intensieve cultuurstrijd op. Het was de afgelopen jaren met name de rechterzijde die een paar keer probeerde om voedsel symbolisch in te zetten. Geert Wilders postte in 2018 op Facebook een foto van een bal gehakt met sperziebonen, met de tekst: „Hollandse kost, lekkerder bestaat niet.” De BBB introduceerde in 2025 de ‘Week van de ‘(H)eerlijke Hollandse Hap’, en Forum voor Democratie is zijdelings betrokken bij de Eerlijk Eten Box, die belooft alle ingrediënten van Nederlandse bodem te halen. Maar de BBB gaat het vooral om de productie van het voedsel, en op de Eerlijk Eten-website staat uitgerekend couscous met kip, „een klassiek gerecht uit de Marokkaanse keuken”, helemaal bovenaan de receptenlijst.
Misschien, zo opperen progressieve commentatoren daarom, ontbreekt in Nederland wel een verhit cultuurdebat over voedsel omdat ‘Hollandse kost’ nu eenmaal altijd al een samenraapsel van internationale invloeden is geweest – anders dan traditionele eetculturen als Frankrijk en Duitsland dat zijn. En op iets dat gewoon is, hoef je ook geen nadruk te leggen.
Groenen-politicus Cem Özdemir, sinds 8 maart waarschijnlijk de nieuwe minister-president van Baden-Württemberg, snijdt (hier als landbouwminister) döner.
Dit mechanisme van de gewenning zou ook kunnen verklaren waarom de Duitse döner-campagnes de afgelopen maanden de felle cultuurstrijd zijn ontstegen. De jonge CDU-politicus Philipp Amthor had in Baden-Württemberg namelijk helemaal geen boodschap over integratie of herkomst meegebracht, zoals Merkel dat nog had. Zijn boodschap was puur economisch: de döner-prijzen zijn afgelopen jaren flink gestegen, naar 8,50 euro. Dus stelde hij: „Wie CDU stemt, krijgt vandaag een döner voor 3 euro.” De Groenen én de migratiekritische AfD gebruiken het gerecht met dezelfde reden: „De döner-prijzen moeten naar beneden.”
Met hoge kosten als gemeenschappelijke vijand zijn progressief en radicaal-rechts eventjes eensgezind over het favoriete fastfood van hun kiezers; het is Duits cultuurgoed dat moet worden gered. De jonge conservatief Philipp Amthor grijnst nog een paar keer voor de selfies van de plaatselijke jongeren, en vertrekt dan in zijn glimmende dienstwagen. Even later eet hij zijn „zelfgesneden döner” in de auto op; de beelden daarvan zet hij natuurlijk ook op zijn Instagram.
Begin de dag met de belangrijkste politieke ontwikkelingen uit Den Haag