Cem Özdemir, lijsttrekker van de Groenen, heeft de verkiezingen in de Duitse deelstaat Baden-Württemberg gewonnen. De zoon van een Turkse gastarbeider wordt waarschijnlijk als eerste politicus met een migratieachtergrond minister-president van een Duitse deelstaat.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant en schrijft over de EU en internationale samenwerking. Hij woont in Berlijn.
Der kann es (‘Die kan het’), was de verkiezingsslogan van Cem Özdemir, lijsttrekker van de Groenen in de Duitse deelstaat Baden-Württemberg. Hij leek echter bezig aan een hopeloze missie. In oktober lag zijn partij in de peilingen nog 16 procentpunten achter op de christendemocratische CDU. Maar bij de verkiezingen van zondag bleek Özdemir zijn achterstand te hebben ingelopen. De Groenen wonnen nipt, met 30,2 procent, tegenover 29,7 procent voor de CDU.
Baden-Württemberg werd sinds 2011 geregeerd door een Groenen-premier, de inmiddels 77-jarige Winfried Kretschmann, die zich niet herkiesbaar had gesteld. Mede door het afscheid van de populaire Kretschmann leken de Groenen fors te gaan verliezen, maar Özdemir keerde het tij.
Het was een huzarenstukje van de zoon van een Turkse gastarbeider, die nu waarschijnlijk als eerste politicus met een migratieachtergrond minister-president van een Duitse deelstaat wordt. ‘Het is een verhaal over het immigratieland Duitsland, ook al hebben delen van de Republiek zich lang tegen deze benaming verzet’, schreef de Westdeutsche Allgemeine Zeitung maandag.
Özdemir zelf bestrijdt dat hij een voorbeeld van geslaagde integratie is. Hij hoefde nooit te integreren, stelt hij, omdat hij Duitser is. Hij noemt zichzelf een ‘seculiere moslim’ en een ‘Anatolische Schwabe’, een mix van het Turkse Anatolië en het Duitse Schwaben. Door Turken is hij vaak een verrader genoemd, vooral door zijn felle kritiek op de Turkse president Tayyip Erdogan. Anderzijds geloven veel Duitsers niet dat iemand met de naam Özdemir een echte Schwabe kan zijn.
Toen parlementariërs van de AfD hem in 2018 in de Bondsdag toeriepen dat hij terug naar huis moest, reageerde hij: ‘Zaterdag ga ik terug naar huis. Dan neem ik het vliegtuig naar Stuttgart en van daaruit de regionale trein naar Bad Urach.’
In dat stadje, zo’n vijftig kilometer ten zuidoosten van Stuttgart, werd Özdemir in 1965 geboren. Zijn vader werkte in een textielfabriek, zijn moeder was naaister. Toen de kleine Cem op de basisschool vertelde dat hij naar het gymnasium wilde, barstten zijn leraar en medeleerlingen in lachen uit. Dankzij een betrokken bijlesdocent kon hij toch verder leren. Uiteindelijk studeerde hij aan een hogeschool af als sociaal-pedagoog.
Als twintiger was hij al actief in de toen nog jonge partij de Groenen. Hij maakte snel carrière, maar kwam in 2002 ten va. Hij had privéreizen gemaakt met airmiles die hij in zijn politieke functie had verdiend. Na een periode in het Europees Parlement keerde hij in 2008 terug als voorzitter van de partij. Geheel onomstreden was hij niet. Medevoorzitter Simone Peter verweet hem dat hij de partij runde als de ‘bv ik’.
In 2021 werd hij minister van Landbouw in de regering van bondskanselier Olaf Scholz, een coalitie tussen de Groenen, de sociaaldemocratische SPD en de liberale FDP. Het was een verrassende benoeming, omdat Özdemir nooit op grote belangstelling voor het boerenbestaan was betrapt. In deze functie toonde hij begrip voor protesterende boeren. Hij werd bekritiseerd door milieuspecialisten, omdat hij de landbouw te weinig verduurzaamde.
De Groenen worden vaak ingedeeld in Fundi’s en Realo’s, de preciezen en de rekkelijken. Özdemir geldt als ‘Super-Realo’, ook op het gebied van migratie. Vorig jaar werd bondskanselier Friedrich Merz scherp bekritiseerd vanwege zijn uitspraken over vrouwen die zich niet veilig voelden in een ‘stadsbeeld’ dat werd gedomineerd door donkere mannen. Özdemir viel Merz echter bij.
‘Sommigen sluiten de ogen en doen alsof we helemaal geen problemen hebben’, zei hij. ‘Maar er zijn migrantenmilieus met archaïsche en patriarchale structuren die bedreigend zijn voor vrouwen.’ Tegelijkertijd zijn er ook veel plaatsen in Duitsland, zeker in het Oosten, waar migranten zich niet veilig voelen ‘omdat ze er niet uitzien alsof ze direct van de Vikingen afstammen.’
Op economisch terrein behoort Özdemir eveneens tot de uiterste rechtervleugel van zijn partij. Anders dan de landelijke Groenen wil hij niet onverkort vasthouden aan het Europese verbod op verbrandingsmotoren in 2035. In autoland Baden-Württemberg zou dat ook politieke zelfmoord zijn. In december moest hij zich op een partijdag van de Groenen verdedigen voor zijn conservatieve koers.
Landelijk staan de Groenen er slecht voor. Door veel Duitsers worden ze gezien als een partij die de gewone man betuttelend aanspreekt op zijn vleesconsumptie of zijn benzineauto. In de campagne hield Özdemir zijn partijgenoten uit Berlijn dan ook op maximale afstand. Ook geloven veel mensen dat ze de economische problemen van het land hebben verergerd, onder meer door vast te houden aan de sluiting van drie kerncentrales op een moment dat de energieprijzen stegen door de oorlog in Oekraïne.
Maar Özdemir werd door kiezers gezien als pragmatisch en competent. Zijn campagne draaide geheel om zijn persoon. Op verkiezingsposters werd het partijlogo zo klein mogelijk afgebeeld, alsof hij zich voor zijn partijgenoten wilde verontschuldigen.
De landelijke Groenen kunnen daarom maar weinig hoop putten uit de zege in Baden-Württemberg, schreef de Süddeutsche Zeitung maandag. Niet de partij won, maar Cem Özdemir.
3x Cem Özdemir
Midden in de verkiezingscampagne trouwde Özdemir met de Canadese jurist Flavia Zaka (40). Eerder was hij getrouwd met de in Argentinië geboren journalist Pia Castro, met wie hij twee kinderen heeft.
Özdemir en Zaka werden getrouwd door Boris Palmer, de populaire burgemeester van Tübingen. Palmer verliet de Groenen, omdat de partij zijn standpunten over migratie te rechts vond.
Anders dan veel andere Duitse politici toonde Özdemir zich al vrij vroeg kritisch over de Russische president Vladimir Poetin. In de zomer van 2021, nog voor de inval in Oekraïne van 2022, zei hij dat veel Duitsers te naïef waren over Poetin.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant