De nieuwe opperleider van Iran is de zoon van de vorige. Ayatollah Mojtaba Khamenei (56) speelde decennialang een belangrijke rol in de schaduw van zijn vader. Er is weinig over hem bekend. Wat we wel weten, suggereert dat hij een harde lijn voorstaat.
Mojtaba Khamenei verscheen maar twee keer per jaar in het openbaar (tijdens religieuze feestdagen), gaf geen interviews en sprak nooit een publiek toe buiten de religieuze school waar hij lesgaf. Over het grootste deel van zijn levensloop is niets bekend en Iran-deskundigen zeggen dat de meeste Iraniërs zelfs zijn stem nog nooit hebben gehoord.
Toch speelde hij decennialang een belangrijke schaduwrol in de Beit, het kantoor van de opperste leider. Hij bekleedde geen officiële functies, maar diende als schakel tussen de geestelijken, de Revolutionaire Garde (IRG), Basij-milities en het veiligheidsapparaat.
Tijdens de Irak-Iranoorlog (1980-1988) nam Khamenei als 17-jarige vrijwilliger dienst in het vers opgerichte Habib Ibn Mazahir-bataljon van de IRG. De eenheid groeide uit tot de harde kern van de Garde en bracht een groot aantal hooggeplaatste militairen en medewerkers van de inlichtingendiensten voort. Die bleven met elkaar verbonden door hun gedeelde geschiedenis. Volgens Iraanse ingewijden was Mojtaba Khamenei de voorkeurskandidaat van de IRG.
Hervormers in Iran zeggen dat Mojtaba Khamenei zich meerdere keren schuldig heeft gemaakt aan verkiezingsinmenging. Hij zou ook de Basij-milities hebben aangestuurd bij de gewelddadige onderdrukking van vreedzame protesten in 2009, na de herverkiezing van de oerconservatieve president Mahmoud Ahmadinejad. Sindsdien gebruikt het regime de Basij-milities vaker voor dat doel, onder meer in januari van dit jaar, toen duizenden demonstranten werden gedood.
Eind januari werd Mojtaba Khamenei nog in verlegenheid gebracht, nadat persbureau Bloomberg had onthuld dat hij via tussenpersonen en lege vennootschappen de internationale sancties tegen Iran ontdook en investeerde in het buitenland, onder meer in duur vastgoed in Londen. Hij staat aan het hoofd van een wereldwijd financieel netwerk dat werd gebruikt om, volgens sommige schattingen, miljarden euro's Iran uit te sluizen.
Mojtaba Khamenei werd al jaren genoemd als mogelijke opvolger van zijn vader, die 86 jaar oud was toen hij werd omgebracht. Dat hij de mogelijke opvolger zou worden, was omstreden. Kenners wezen erop dat hij op meerdere vlakken een onwaarschijnlijke kandidaat was. Hij heeft nooit een politiek of religieus ambt bekleed of een functie gehad in het overheidsapparaat. In de afgelopen jaren werkte hij als docent theologie op een religieuze school in de sjiitische heilige stad Qom.
Als geestelijke had Mojtaba een rang uit de middenmoot, een hojjatoleslam, terwijl een nieuwe opperleider een ayatollah hoort te zijn. Zijn vader Ali Khamenei had in 1989 een vergelijkbaar probleem als opvolger van de grondlegger van de Iraanse Revolutie, Ruhollah Khomeini. Voor Khamenei senior moest de grondwet worden aangepast, terwijl zijn zoon snel promotie heeft gemaakt. Leden van de raad van experts, de raad die hem verkoos, en de Iraanse staatsmedia noemen Khamenei junior inmiddels ayatollah.
Erfopvolging ligt ook gevoelig in Iran. Het doet denken aan de monarchie van de shahs, die juist uit het zadel werd geholpen door de Iraanse Revolutie. Dat lijkt geen onoverkomelijk obstakel te zijn geweest voor de raad van experts.
Deskundigen zien de benoeming van Mojtaba Khamenei als een duidelijk signaal naar de Verenigde Staten en Israël. De Iraanse politicoloog Ali Alfoneh van de Amerikaanse denktank The Arab Gulf States Institute omschreef het in El País als een "opgestoken middelvinger". Boodschap: "Als jullie één Khamenei doden, kiezen wij een andere." Hoewel er weinig details bekend zijn over de politieke denkbeelden van Mojtaba Khamenei, doet dat niet meteen vermoeden dat een akkoord met de Amerikanen en de Israëliërs hoog op zijn prioriteitenlijst staat.
De keuze voor Mojtaba Khamenei past binnen de continuïteit en stabiliteit die het regime boven alles wil uitstralen. Staatsmedia melden dat het openbaar vervoer in grote steden nog steeds rijdt, markten plaatsvinden en de colleges op universiteiten doorgaan. Gedode leiders worden snel vervangen. In tegenstelling tot sommige andere dictaturen, die staan of vallen met een kleine elite, is het Iraanse regime een diepgeworteld systeem met een omvangrijke reservebank van nieuwe leiders en functionarissen.
Voor de sjiitische aanhangers van het regime heeft ayatollah Mojtaba Khamenei een streepje voor als een soort "levende martelaar", aldus Alfoneh, iemand die bereid is extreme offers te brengen voor zijn geloof. Bij de luchtaanval die zijn vader doodde, verloor hij ook zijn moeder, zijn vrouw, zijn zoon, zijn zus en een aantal andere familieleden. Hij raakte zelf gewond bij een latere Israëlische aanval.
Terwijl de Amerikaans-Israëlische luchtcampagne tegen Iran in alle hevigheid doorgaat, zal moeten blijken wie Mojtaba Khamenei is als opperleider. Er is weinig bekend over zijn persoonlijkheid of overtuigingen, maar de beschikbare informatie over hem en de gang van zaken rond zijn benoeming lijken erop te wijzen dat hij van de harde hand is, net als zijn vader.
Voordat duidelijk wordt of Mojtaba Khamenei erin kan slagen om zijn eigen regime achter zich te verenigen en zijn macht te consolideren, zal hij zich eerst moeten bezighouden met overleven. De Amerikaanse president Donald Trump noemde zijn benoeming "onacceptabel" en de Israëlische regering liet weten dat de ayatollah hoog op de lijst met doelwitten staat.
Source: Nu.nl algemeen