De Pauluskerk ligt in aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen onder vuur. Leefbaar Rotterdam wil de daklozenopvang van de kerk sluiten, de VVD pleitte voor verplaatsing. De Volkskrant bracht de vier lijsttrekkers van de grootste partijen samen: wie mogen er zichtbaar deel uitmaken van de stad?
is regioverslaggever van de Volkskrant in de provincie Zuid-Holland.
Het is druk in de Pauluskerk, halverwege februari. In de benedenhal, waar een lucht van vochtige jassen en versleten kleren hangt, zitten zo’n vijftig dakloze mensen aan tafels. Sommigen dommelen weg, anderen staren voor zich uit. Er klinkt geroezemoes in vele talen. Een Roemeen met lang, warrig haar heeft zijn hoofd op zijn armen gelegd om wat gemiste slaap in te halen.
Buiten de kerk roken mannen met slecht gebit hun sigaret. Af en toe vragen ze een voorbijganger om wat geld. Het is precies dat tafereel dat Leefbaar Rotterdam-lijsttrekker Ronald Buijt, tevens wethouder zorg, stoort. Hij windt er geen doekjes om: wat hem betreft past een daklozenopvang als deze niet in het centrum van de stad. Hij zegt het kort nadat hij de kerk is binnengelopen.
‘We hebben hier tegenwoordig een prachtig Centraal Station. Dat is het visitekaartje van de stad. Je loopt naar buiten, over het schitterende Kruisplein. En dan heb je na een paar honderd meter links ineens deze kerk. Daar staan soms wel veertig, vijftig dakloze mensen op straat te hangen. Ik vind dat gewoon geen goede entree voor Rotterdam.’
De Pauluskerk werd in de jaren tachtig en negentig landelijk bekend door de activistische dominee Hans Visser, die de kerk openstelde voor drugsverslaafden en daklozen. Zijn koers leverde internationaal aandacht op, maar het leidde ook tot controverse. De herinnering aan het zogenoemde Perron Nul, waar zich rond Rotterdam Centraal honderden zwaarverslaafden verzamelden, roept bij veel Rotterdammers nog altijd ongemak op.
In 2013 verrees aan de Mauritsweg de huidige Pauluskerk, als een roodkoperen diamant. Veel Rotterdammers prijzen het welzijnswerk van de kerk, dat draait op particuliere donaties. Maar er zijn ook omwonenden die klagen over geweldsincidenten, over intimidatie en rommel op straat. Het veiligheidsgevoel in de wijk kelderde de afgelopen vier jaar met 75 procent, blijkt uit cijfers van de gemeente.
Leefbaar Rotterdam, dat in de peilingen van de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart aan kop gaat, wil de daklozenopvang daarom sluiten. De VVD pleit in haar verkiezingsprogramma voor verplaatsing naar een locatie buiten het centrum – al komt ze daar nu van terug (zie kader). Andere partijen betuigen juist hun solidariteit aan de Pauluskerk. GroenLinks-PvdA in Rotterdam besloot bijvoorbeeld haar verkiezingsprogramma in de Pauluskerk te onthullen; D66 koos de kerk als decor voor de presentatie van zijn kandidatenlijst.
De Volkskrant nodigde de lijsttrekkers Ronald Buijt (Leefbaar Rotterdam), Tim Versnel (VVD), Chantal Zeegers (D66) en Jeroen Postma (GroenLinks-PvdA) uit in de Pauluskerk. Voor een gesprek over de toekomst van de Pauluskerk en over de dakloosheid in de stad. Maar ook over de vraag van wie de stad eigenlijk is en wie er zichtbaar deel van de stad mogen uitmaken. Is Rotterdam nog een arbeidersstad? Of is Rotterdam steeds meer een stad voor wie het zich kan veroorloven?
De afgelopen kwart eeuw is Rotterdam ingrijpend veranderd. De stad is uitgegroeid uit tot een wereldstad, met luxe woontorens die de lucht doorklieven en een glanzende skyline, die een bron van regionale trots is. Waar de stad vroeger de ‘verkeerde lijstjes’ aanvoerde, wordt zij sinds een jaar of tien ineens door The New York Times, Time Magazine en de BBC getipt als plek om te bezoeken.
Maar het optimisme in de stad lijkt, na jaren van voorspoed, enigszins getemperd te zijn. De toenemende dakloosheid is het zichtbaarste probleem, naar schatting telt Rotterdam ongeveer driehonderd buitenslapers. Tegelijkertijd wachten zo’n 90 duizend Rotterdammers op een woning, staat het gevoel van veiligheid onder druk (onder meer door de vele explosies in de stad) en is het economische toekomstperspectief minder rooskleurig door de problemen in de haven en de industrie.
Ronald Buijt (wethouder zorg), Tim Versnel (werk) en Chantal Zeegers (wonen) maakten de afgelopen drie jaar deel uit van het college van burgemeester en wethouders in Rotterdam, dat bestaat uit Leefbaar Rotterdam, VVD, D66 en Denk. GroenLinks-PvdA-lijsttrekker Jeroen Postma, voormalig gemeenteraadslid, geldt als hun belangrijkste uitdager.
Meneer Buijt, u had de afgelopen jaren als wethouder zorg dakloosheid in uw portefeuille. Het is u niet gelukt dat probleem op te lossen, en nu wilt u de Pauluskerk maar sluiten?
Ronald Buijt (Leefbaar Rotterdam): ‘We hebben het probleem inderdaad nog niet opgelost. Dat laat juist zien hoe hardnekkig het is. Met speciale opvang voor EU‑migranten hebben we honderden mensen van straat gehaald en terug naar Oost‑Europa begeleid. Daarnaast beginnen we met een persoonsgerichte aanpak voor de grootste overlastgevers. Maar de Pauluskerk blijft een probleem: de overlast voor bewoners en ondernemers is groot. Dealers weten dat hier hun klandizie zit, dat blijft een magneet. Daarom zeggen wij inderdaad: deze opvang moet dicht.’
U kunt de Pauluskerk juridisch toch helemaal niet sluiten? Ze ontvangt geen subsidie, dus ook dat drukmiddel heeft u niet.
Buijt: ‘Als stadsbestuur kunnen we daar wel degelijk druk op zetten, bijvoorbeeld via gesprekken met bewoners, ondernemers en de Pauluskerk.’
Meneer Versnel, u knikte net instemmend: de Pauluskerk kan niet kan worden gedwongen om te sluiten. Waarom wilt u de opvang verplaatsen?
Tim Versnel (VVD): ‘Dit zijn mensen die op het absolute dieptepunt van hun leven zitten. Alles is misgegaan, vaak spelen verslavingen een rol. Dan is de vraag: waarom is het goed dat wij dat allemaal moeten zien?’
Chantal Zeegers (D66) onderbreekt hem: ‘Ik vind het wel pijnlijk dat partijen zeggen: het schaadt ons aanzien. Het zijn wel mensen, hè. Zij komen hier voor een kop koffie en een warme kom soep. We moeten blij zijn dat de Pauluskerk die voorzieningen levert.’
Versnel (VVD): ‘Dat bedoel ik niet zo. Ik bedoel dat het tragisch is. Dat ze hier op straat zitten, bekeken worden, dat is mensonterend.’
Jeroen Postma (GroenLinks-PvdA) schudt zijn hoofd: ‘Ik ben juist trots op de Pauluskerk. En ik schaam me dat zo’n opvang nodig is in een stad als Rotterdam. We moeten ervoor zorgen dat mensen überhaupt niet op straat hoeven slapen. Dat betekent twee dingen: stel de winteropvang permanent open, zodat iedereen een dak boven zijn hoofd heeft. En regel een veilige gebruikersruimte om te voorkomen dat mensen nu in portieken en parken drugs moeten gebruiken.’
Buijt (Leefbaar): ‘Het idee dat permanente winteropvang de oplossing is, is een illusie. Die opvang was afgelopen winter bijna continu open, maar de overlast bleef. Overdag zijn mensen daar niet. Ze zijn verslaafd, dus trekken ze de stad weer in.’
Postma (GL-PvdA): ‘Niemand zegt dat winteropvang de enige oplossing is. Het gaat om zorg, begeleiding, een gebruikersruimte.’
Zeegers (D66): ‘We moeten ook investeren in zorg om mensen weer zelfstandig te leren hun leven te leiden. Het is moeilijk zat om een DigiD aan te vragen, een telefoonabonnement af te sluiten. Als we mensen van straat halen, zijn we er nog niet.’
Postma (GL-PvdA): ‘Maar het kan wél. In de jaren negentig waren er zelfs duizenden daklozen in Rotterdam. Uiteindelijk is het gelukt om het probleem op te lossen: tien, vijftien jaar geleden waren er bijna geen dakloze mensen meer in Rotterdam.’
Buijt (Leefbaar): ‘Dat was wel een andere situatie. Er kwamen toen niet zo veel mensen uit Oost-Europa deze kant op. En we hadden niet zo’n wooncrisis als nu.’
Mevrouw Zeegers, dakloosheid is ook een woonprobleem. U was als wethouder wonen, verantwoordelijk voor de woningbouw. Zijn er genoeg betaalbare woningen bijgekomen?
Zeegers (D66): ‘We hebben een enorme impuls gegeven aan betaalbare woningbouw. We hadden in het coalitieakkoord afgesproken dat 25 procent van de nieuwbouw sociaal zou zijn. Uiteindelijk is dat 30 procent geworden. 65 procent van alle nieuwe woningen valt in het betaalbare segment (sociaal- en middensegment, red.).’
Toch nam het aantal corporatiewoningen in Rotterdam de afgelopen jaren af, onder meer door sloop.
Zeegers (D66): ‘De woningvoorraad was van slechte kwaliteit. Slechte fundering, schimmelwoningen, dat willen we niet. Die hebben we gesloopt en daar komen nu betere woningen voor terug.’
Postma (GL-PvdA): ‘Er zijn per saldo nul socialecorporatiehuurwoningen bij gekomen. Nul. Wij zijn de enige partij hier aan tafel die echt kiest voor betaalbaar wonen: 40 procent sociaal, 40 procent midden, 20 procent duurder segment.’
Versnel (VVD): ‘Hier slaat Postma vrees ik een beetje de plank mis. 80 procent betaalbaar klinkt mooi, maar het schrikt projectontwikkelaars juist af, omdat zij hun business cases dan niet rondkrijgen. Dat vertraagt de woningbouw juist.’
Postma (GL-PvdA): ‘Twee derde van de mensen in deze stad kan een dure huurwoning, die nu veel worden gebouwd, niet betalen.’
Buijt (Leefbaar). ‘Ik ben het met Versnel eens. Wat je nu ziet, is dat de middenklasse de stad uitgaat. Mensen trekken naar Barendrecht of Capelle aan den IJssel. Wat je ervoor terugkrijgt, is een instroom van mensen die op de bagagedrager terechtkomen. Dan kan je wel roepen: 80 procent is sociaal. Maar er moeten ook genoeg mensen overblijven die onroerendezaakbelasting betalen, want anders wordt de band plat.’
Postma (GL-PvdA): ‘Het merendeel van mensen die een betaalbaar huis zoeken werkt als agent, verpleegkundige of leraar – dat soort beroepen. Mensen die op de bagagedrager zitten? Over wie heb je het?’
Buijt (Leefbaar): ‘Ik heb het over mensen die langdurig in de bijstand zitten, statushouders die niet werken. Die groep moet niet te groot worden, dat is voor niemand goed.’
Versnel (VVD): ‘Ik wil ook af van het beeld dat Rotterdam nou eenmaal een stad is van kwetsbare mensen. Met veel Rotterdammers gaat het juist veel beter. Rotterdam is de stad van het goede leven aan het worden. Mensen gaan van een uitkering naar werk, verdienen meer, willen een volgende stap zetten. Zij gaan sneller dan dat de stad nu gaat. Voor die mensen moeten wij ook bouwen.’
Zeegers (D66): ‘Dat vind ik ook. Er is een heel grote middengroep die het leven hier steeds beter vindt gaan. Die zich hier kan ontwikkelen en mooie dingen kan doen. Die groep moeten we ook niet vergeten.’
Mevrouw Zeegers, u wilt af van ‘vijandige architectuur’ in de stad, zoals bankjes waarop je niet kunt liggen?
Zeegers (D66): ‘Wij willen een mensvriendelijke stad zijn. In onze stad leven Rotterdammers. Dus wij pleiten ervoor om die bankjes gewoon weer normaal in te richten.’
Buijt (Leefbaar): ‘Daar ben ik het niet mee eens. Op drukke plekken, zoals het station, vind ik het geen fijn gezicht als mensen op bankjes liggen. We moeten het niet aantrekkelijker maken om op straat te slapen.’
Zeegers (D66) zucht: ‘Ik denk niet dat het ooit aantrekkelijk is om op straat te slapen.’
VVD krabbelt terug
Nadat het gesprek met de Volkskrant had plaatsgevonden, liet VVD Rotterdam weten af te zien van het plan om de Pauluskerk te verplaatsen. Lijsttrekker Tim Versnel voerde de afgelopen tijd gesprekken met predikant-directeur Martijn van Leerdam van de Pauluskerk, nadat er commotie was ontstaan over het VVD-voorstel. De VVD hoopt nog altijd dat de kerk weer meer een buurthuis wordt. De partij wil daarvoor extra investeren in opvang en zorg buiten het stadscentrum: eenmalig 10 miljoen euro, en jaarlijks 5 miljoen euro. De VVD kiest er nu voor om een mildere koers te varen: zo wil de partij dat de huidige winteropvang permanent openblijft en dat het beboeten van buitenslapers moet stoppen.
Reactie predikant-directeur Martijn van Leerdam
Predikant-directeur Martijn van Leerdam noemt het voorstel van Leefbaar Rotterdam om de Pauluskerk te sluiten ‘pure symboolpolitiek’.‘Wij doen niets dat verboden is. Op welke grond zouden ze ons moeten wegsturen? Het is stoerdoenerij in de hoop op electoraal gewin. Bovendien schiet niemand er iets mee op. Als de gemeente de mensen die hier koffie drinken en soep eten de straat opjaagt, verdwijnen ze niet in het luchtledige.’
Van Leerdam is positiever over de koerswijziging van de VVD. ‘We zijn blij dat de VVD tot inkeer is gekomen. Ik denk dat ze zijn geschrokken van de discussie die ontstond, en van het feit dat VVD-prominent en oud-burgemeester van Rotterdam Ivo Opstelten zich publiekelijk achter de Pauluskerk schaarde. Gelukkig hebben we zinnige oplossingen met elkaar bedacht.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant