Veel Nederlandse automobilisten voelen de gevolgen van de oorlog in het Midden-Oosten vooral tijdens het tanken. De ruwe olie moet door de Straat van Hormuz worden vervoerd, en die is geblokkeerd. De markt reageert vrijwel direct, leggen experts uit.
Voor een litertje Euro95 betaal je vandaag 2,39 euro volgens de Gemiddelde Landelijke Adviesprijs. Op 31 december 2025 was dat nog 2,13 euro. De benzineprijzen stijgen pas sinds kort, maar kunnen de komende weken nog verder oplopen.
De prijs aan de pomp volgt de ontwikkelingen op de oliemarkt vaak sneller dan automobilisten verwachten, legt Erik de Vries van brancheorganisatie Nederlandse Organisatie Voor de Energiebranche (NOVE) uit.
"Groothandelsprijzen lopen vaak meteen op en tankstations houden daar al rekening mee bij het bepalen van hun prijs", zegt De Vries. "Meer dan de helft van de tankstations wil geen risico nemen met de voorraad en verwerkt die stijging direct."
Dat gebeurt ook al voordat de duurdere ruwe olie daadwerkelijk is verwerkt tot nieuwe brandstof. "Brandstof wordt gemaakt van ruwe olie die al eerder is ingekocht, maar prijsstijgingen worden vaak al doorgevoerd in het eindproduct. Dat gaat sneller dan veel mensen denken."
Door de oorlog in het Midden-Oosten is de prijs van die ruwe olie boven de 100 dollar per vat uitgekomen. Volgens brandstofexpert Derk Foolen van consumentenorganisatie UnitedConsumers kan dat ook gevolgen hebben voor andere brandstoffen. De adviesprijs voor diesel zou daardoor kunnen stijgen tot boven de 2,50 euro per liter. Die was 2,09 euro voordat het conflict uitbrak.
De prijs van een liter benzine bestaat grofweg uit vier onderdelen: de wereldmarktprijs van ruwe olie, raffinage en transport, accijnzen en btw. De prijsstijgingen die we nu zien houden verband met het wereldtoneel, maar vooral het belastingcomponent weegt zwaar in Nederland.
Begin dit jaar werd de accijns op benzine in Nederland ongeveer met 5,5 tot 5,6 cent per liter verhoogd. Dat komt neer op zo'n 3 euro per volle tank van 50 liter.
"We hebben een van de hoogste accijnzen van Europa", zegt De Vries. "De accijns op benzine ligt inmiddels rond de 85 cent per liter. Gisteren heb ik in België mogen aanschouwen hoe benzine daar voor 1,69 euro per liter verkocht wordt."
Hoewel er dus landelijke adviesprijzen bestaan, bepalen tankstations uiteindelijk zelf hun pompprijs. Tankstations mogen daar geen afspraken over maken; dat is verboden, legt De Vries uit.
"Iedere ondernemer bepaalt zijn eigen prijs en de marges kunnen sterk verschillen per locatie. Sommige tankstations verdienen relatief weinig aan brandstof en meer aan de winkel, broodjes of de wasstraat. Onbemande stations hebben lagere kosten en kunnen vaak ook lager in prijs zitten."
De hogere prijzen leiden tot nog meer tanktoerisme, zegt De Vries. "Met prijsapps zoeken mensen naar de goedkoopste pomp en in grensregio's wijken automobilisten uit naar België of Duitsland. Zelfs als je in Utrecht woont, loont het nog om de grens over te gaan." Daardoor loopt de Staat ook inkomsten mis. Volgens brancheorganisatie NOVE kunnen die gemiste inkomsten oplopen tot wel 1 miljard euro per jaar.
Tanken in het buitenland loont dus wel voor de consument. Maar ga er dan niet je jerrycans vullen, zegt De Vries. Dat is ronduit gevaarlijk.
Een veelgehoorde oplossing is een tijdelijke accijnsverlaging. "De enige logische optie om weggebruikers tegemoet te komen in de hoge brandstofprijzen, is korting geven op de accijns", zei Arjan Lejour, hoogleraar belastingen en openbare financiën aan Tilburg University, in een eerder interview.
Ook Marieke Blom, hoofdeconoom bij ING, ziet dat als enige oplossing. Naast het geven van korting op de accijnzen zijn er volgens de experts geen andere bestaande instrumenten die de overheid kan gebruiken om de kosten van benzine of diesel te verlagen.
Premier Rob Jetten voelt daar vooralsnog niet veel voor, zei hij deze week bij actualiteitenprogramma Nieuwsuur. "Het is impactvol als een oorlog ver weg thuis leidt tot hogere prijzen aan de pomp. Op dit moment zie ik nog geen aanleiding om de accijnzen te verlagen."
Hoe de brandstofprijs zich verder ontwikkelt, hangt sterk af van geopolitieke ontwikkelingen en de olieprijs. "3 euro per liter sluiten we niet uit", zegt De Vries. "Als de olieprijs verder oploopt, bijvoorbeeld richting 150 dollar per vat, kan het snel gaan." Daar komt nog bij dat olie in dollars wordt verhandeld. Als de dollar sterker wordt, vertaalt zich dat ook in hogere brandstofprijzen in Europa.
Tegelijk kan de prijs volgens De Vries ook weer dalen als de spanningen afnemen en de olieaanvoer stabiliseert. "Stel dat al die regimes vriendelijk en rustig worden en er geen boycots meer zijn, behalve van Rusland. Dan kan de prijs juist weer compleet de andere kant opgaan."
Source: Nu.nl economisch