Podcast Deze week exact zes jaar geleden kondigde toenmalig premier Mark Rutte in een persconferentie aan dat we elkaar niet meer de hand mochten schudden. Podcast Kwammie Rocket’s Quarantaine Show is een muzikale collage van tien persoonlijke verhalen over de lockdowns die volgden.
Beeldend kunstenaar Mikko Kuiper en podcastmaker Simone Eleveld maken samen de podcastserie ‘Kwammie Rocket’s Quarantaine Show’.
Waarom zou je nu nog een podcastserie over de coronapandemie maken? Is daarover niet al meer dan genoeg gezegd? Niet voor beeldend kunstenaar Mikko Kuiper en podcastmaker Simone Eleveld, bekend van haar series Dit kan geen toeval zijn en Een soort god. In de kleine woonkamer van Kuipers bovenwoning in het centrum van Amsterdam vertellen de twee over hun nieuwe zesdelige podcastserie: Kwammie Rocket’s Quarantaine Show, een muzikale collage van tien persoonlijke verhalen over de coronalockdown, die ze maakten samen met wetenschapsjournalist Jop de Vrieze.
Eleveld: „Stel je voor dat iemand die je goed kent iets heel heftigs heeft meegemaakt, maar daar daarna nooit meer over praat. Als die vervolgens zegt: ‘Ik heb het écht verwerkt hoor!’ Zou je dat dan geloven?” Ze laat een pauze vallen. „Nee toch?” En zo is het volgens haar ook met de samenleving en de coronapandemie. „Die was heftig, gevaarlijk, onverwachts. Er zijn mensen overleden. De coronamaatregelen hadden veel psychologische impact. Maar na afloop lijken we te hebben gezegd: dit is klaar, we gaan door.” Maar, zo vertelt Eleveld, we leven nog altijd met de gevolgen van de coronacrisis: er is meer eenzaamheid, angst en depressie, meer pleinvrees, meer burn-outs en minder vertrouwen in elkaar. En juist daarom moest de serie gemaakt worden. „Als je iets heftigs meemaakt, is het goed om het erover te hebben.”
Samen met De Vrieze verzamelde Eleveld geschikte verhalen, maar het was zoeken naar de precieze vertelvorm. Tot Eleveld terugdacht aan de geïmproviseerde radioshow van een huiskamer-dj die ze tijdens de eerste lockdown had geluisterd. De naam van de dj: Kwammie Rocket, een alter ego van kunstenaar Kuiper.
Tijdens de eerste lockdown veranderde een hoekje van Kuipers woonkamer in een klein radiostation. Elke dag stond hij er een uur lang achter zijn kleine mixer, pratend in de microfoon. Boven hem keek de Amerikaanse jazztrompettist Kenny Dorham toe, op een manshoog portret dat Kuiper in zijn eerste jaar aan de Rietveld Academie schilderde. „Tijdens de lockdown dacht ik: ik ga me stierlijk vervelen, ik moet iets doen. Dus toen heb ik de eerste veertig dagen elke dag een uur radio opgenomen. Het was vooral bezigheidstherapie.”
Hij trok jazz- en soulplaatjes uit de kast, las brieven voor die hij aan zichzelf schreef en bedacht prijsvragen voor zijn luisteraars. Dat waren er gemiddeld dertig, „met uitschieters naar zeventig, en mijn kat tel ik dan niet mee”. Een van de trouwste luisteraars was Eleveld: „Ik heb alle veertig afleveringen geluisterd. Iedereen zat thuis en ik miste mijn vrienden. Ik vond de muziek fijn en Mikko voelde als een soort vriend”.
Het format en de klank van Kuipers radioprogramma blijkt vier jaar later precies waar Eleveld naar zoekt. „Dat contrast tussen een jazzy binnenwereld en een gloomy buitenwereld. Zo moest onze podcast klinken!” Dus vraagt ze Kuiper of hij de host wil zijn van de nieuwe podcast. „Ik wist niet waar ik aan begon. Ik had pas twee podcasts in mijn leven geluisterd, maar ik zeg altijd ‘ja’ tegen dingen.”
Zo kreeg de serie de vorm van een fictieve radioshow waarin Kwammie Rocket de luisteraar meeneemt langs tien verhalen van mensen die in de coronaperiode voor grote dilemma’s kwamen te staan. „Een soort radiocollage van verhalen die iets zeggen over hoe je omgaat met onverwachte gebeurtenissen en tegenslagen.” Tussendoor draait Kuiper vintage jazz – verweven met soundscapes vol herkenbaar nieuwsarchief uit de coronacrisis – en deelt eigen quarantaine-ervaringen, maar vertaalt ook de gedachten van maker Eleveld. Zij schreef alle teksten: „Wij zijn eigenlijk samen Kwammie Rocket. Mikko is de stem van de podcast, de inhoud komt van mij. Er zitten ook jeugdherinneringen en overpeinzingen van mij in”.
De tien gekozen verhalen zijn geen standaardcoronaverhalen. Je hoort niemand die op de IC heeft gelegen of een geliefde aan het virus heeft verloren, geen longcovidpatient of scholier die niet naar school kon. „We wilden laten zien dat de coronacrisis iedereen heeft geraakt, op zoveel verschillende niveaus.”
Zo horen we gedetineerde René, die door de maatregelen nóg verder wordt opgesloten en nog maar een uur per dag zijn cel uit mag. We volgen China-correspondent Eva, die haar gezin op het vliegtuig naar huis zet vlak voordat de grenzen dichtgaan en haar kinderen maandenlang niet kan zien. En we horen het verhaal van Emile en Mirjam, een pril stel dat ontdekt dat Mirjam zwanger is als de grenzen sluiten en ze vastzitten in Marokko, waar het krijgen van een abortus verboden is.
De podcast wordt gepresenteerd als een terugblik op de coronajaren, maar gaandeweg bekruipt de luisteraar het gevoel dat de makers eigenlijk een ander verhaal willen vertellen. De nadruk ligt op zware verhalen over stress, angst, verdriet en verlies. Alsof de makers zelf met iets worstelen dat aan corona voorbijgaat.
Eleveld: „Na corona ging mijn relatie ging uit, mijn moeder overleed en kort daarna ben ik overvallen. Daardoor ben ik in een burn-out terechtgekomen.” Maar in de samenleving vindt ze weinig ruimte om hierover te praten. „Collega’s en kennissen werden ongemakkelijk, ze vermeden de onderwerpen of wisten niet wat ze moesten zeggen.”
Kuiper herkent dat collectieve vermijdingsgedrag. „Ik ben als beeldend kunstenaar gefascineerd door de menselijke neiging om alles te bedekken dat een beetje lelijk is. Aan het begin van corona had ik de hoop dat we door alle beelden en het grote aantal coronadoden een andere omgang met de dood zouden krijgen.” Na het overlijden van zijn oom tijdens corona voelde Kuiper zich vaak onbegrepen en merkte hoe lastig mensen het vonden om met zijn verdriet om te gaan. „Ik hoopte dat we rituelen zouden ontwikkelen om ons leed meer gezamenlijk te dragen. Maar dat is me tegengevallen.”
Met de podcast willen de makers de maatschappelijke ruimte voor verdriet alsnog vergroten. Ze zien hun serie als een variant van de middeleeuwse ‘danse macabre’. Eleveld: „Na de pest verschenen op veel plekken afbeeldingen van dansende skeletten. De symboliek daarvan was dat in de dood iedereen gelijk is, en dat de dood een onlosmakelijk onderdeel uitmaakt van het leven. Voor mij betekent het ook dat dat iets is wat je dus met z’n allen deelt, en niet hoeft weg te stoppen. Het is een onvermijdelijk onderdeel van het leven, dus dan kun je het maar beter samen dragen.”
Het idee van dansen met de dood en de zware kant van het leven inspireerde haar tot een optocht van audioverhalen. „Mensen maken meer pijn mee dan ze vaak uitdragen. Maar als je je verdriet wegstopt, stop je ook de vreugde weg. Je hebt niet een keuze voor het een of het ander. Tegenslag meemaken en daar vorm aan geven hoort bij het leven. Dat wilde ik met deze podcast laten zien.”
Ondanks de zware thema’s is het geen zware podcast. Huiskamer-dj Kwammie Rocket gidst je met zijn invoelende, warme stem langs de verhalen. Het tempo ligt laag en het drama wordt niet onnodig opgevoerd. Bovendien is opvallend veel muziek te horen. Aan het eind van elke aflevering draait Kwammie zelfs een heel nummer, zodat de luisteraar alles wat die gehoord heeft een paar minuten kan laten bezinken.
Zowel Eleveld als Kuiper haalt veel troost uit muziek: blues, soul, jazz, maar ook chansons. Kuiper: „Er zit heel veel pijn in, maar het is wel pijn waar wat mee gedaan wordt”. Hij geeft het voorbeeld van ‘This Bitter Earth’ van Dinah Washington, een nummer dat een belangrijke rol speelde toen het met hemzelf niet zo goed ging tijdens de tweede lockdown. „Die openingswoorden ‘This bitter earth’, die zegt ze bijna laconiek zo van: ach, die bittere aarde.”
Kuiper hoopt dat mensen dat troostrijke karakter van muziek weer meer gaan ervaren. „Dat mensen in plaats van een uur doomscrollen een plaat opzetten en op de bank gaan liggen. Echt luisteren en het er dan met een ander over hebben.”
Kwammie Rocket’s Quarantaine Show (NTR), een zesdelige serie (45-60 min. per aflevering), is te beluisteren op alle podcastplatforms. Maandag 16 september verschijnt de tweede aflevering.
Elke donderdag de mooiste verhalen over kunst en cultuur: interviews, recensies en achtergronden