Israël In de eerste dagen na de Amerikaans-Israëlische aanval op Iran deed de situatie in Israël denken aan corona-tijd. De scholen zijn dicht, het strand is gesloten en vergaderingen zijn online. Israëliërs twijfelen over het nut van deze aanvallen. „Als we niet oppassen worden wij ook een eng land.”
Nabij de ingang van een ondergrondse parkeergarage in Tel Aviv, die dienst doet als schuilkelder, spelen mensen een potje racketball.
Van citroensap maken we limonade. Het is wat Israëliërs tegen elkaar zeggen sinds de aanval van Israël op Iran een week geleden. De situatie is klote maar we maken er het beste van, bedoelen ze. En dus gaat iedereen zoveel mogelijk door met waar hij of zij mee bezig is. Totdat mobiele telefoons beginnen te tetteren en flitsen: „In de komende minuten kun je een luchtalarm verwachten in jouw regio”, luidt het bericht.
Als het luchtalarm daadwerkelijk komt, is er tijd genoeg om een schuilkelder of ‘safe room’ – een beveiligde kamer met dikke metalen deur – in te schieten. Is na tien minuten of een kwartiertje het sein veilig gegeven, dan gaat het leven door. Net een film die even is stilgezet. „Je kan je gek laten maken”, zegt sporttrainer Tal Hason (28), „maar het heeft geen zin. Machten die groter zijn dan ik hebben besloten tot deze oorlog. Ik richt me op zaken waar ik wel invloed op heb. Ik heb afgeleerd te ver vooruit te plannen in dit land.”
De aanval op Iran was een paar dagen voor Poeriem. Het is het verkleedfeest waarbij gevierd wordt hoe het joodse volk werd gered van de vernietigingsdrang van Haman, een hoveling van de Perzische koning, zoals beschreven in de Bijbel. Officiële festiviteiten werden afgelast, maar dat weerhield met name jongeren niet om in Tel Aviv en Jeruzalem grote Poeriem-feesten in ondergrondse parkeergarages te organiseren, compleet met dj’s. Ook een bruiloft werd verplaatst naar een parkeergarage in het centrum van Tel Aviv.
Verklede feestgangers vieren in een ondergrondse parkeergarage, schuilend voor mogelijke bombardementen, in Tel Aviv het Poeriemfeest.
Jaap Sanders, vroeger directeur van de joodse school in Amsterdam en nu met pensioen, emigreerde tien jaar geleden naar Israël en woont in een religieuze wijk in Jeruzalem met zijn Israëlische vrouw. Hij ging naar de synagoge met Poeriem met een hoed met kwastjes en een stropdas met tulpen. Zijn vrouw droeg een Schotse rok, en had in plaats van een doedelzak een fles whiskey.
De synagogebezoekers hadden vooraf instructies gekregen wat te doen bij een luchtalarm, en er was verzocht niet te veel te drinken. Sanders: „Het verhaal van Poeriem werd sneller voorgelezen dan anders. Normaal gesproken gaat iedereen schreeuwen en lawaai maken als het over Haman gaat, de rotzak in het verhaal. Dat mocht nu maar heel kort.”
De situatie in Israël deed vooral de eerste dagen na de aanval denken aan de corona-tijd. Alles zit dicht, alleen noodzakelijke diensten zoals ziekenhuizen en supermarkten zijn open. De overheid verbiedt samen te komen of te reizen. Scholen zijn dicht, kinderen zitten thuis en ouders dus ook. Officieel is het strand gesloten. Sportscholen zijn dicht. Vergaderingen gaan, als ze al doorgaan, via Zoom. Yogatrainers bieden online lessen aan.
In de loop van de week gaan in verschillende steden koffietentjes open en wagen mensen zich verder van huis. Het strand in Tel Aviv is een stuk leger dan normaal, maar hier en daar wandelen mensen. Hovav Shemi, die met zijn gezin in Tel Aviv woont, ging afgelopen week gewoon met vrienden in zee zwemmen zoals hij gewend is, vertelt hij. „Er kwam een luchtalarm toen we in het water lagen. Het voelt ongemakkelijk maar statistisch gezien blijft de kans dat je geraakt wordt klein.”
Met een hoos aan memes, grappige filmpjes en zwartgallige humor die via WhatsApp wordt doorgestuurd, wordt geprobeerd lichtheid in de situatie te brengen. We hadden al een oorlog, een gewóne oorlog, zegt komiek Yohay Sponder, in een veel doorgestuurd fragment. „En dan beginnen we nóg een oorlog. Een oorlog ín een oorlog. Een Matroesjka-oorlog.”
Even later neemt hij de door Israël georganiseerde reddingsvluchten op de hak. Die zijn niet om burgers in oorlogsgebied in veiligheid te brengen, maar om Israëliërs in het buitenland terug naar huis te halen. Sponder: „We zijn het enige volk dat burgers redt door ze naar oorlogsgebied toe te brengen.”
Sinds de Amerikaans-Israëlische aanvallen op Iran en de verwachte tegenaanvallen van Iran op Israël is het strand in Tel Aviv gesloten. Slechts een enkeling waagt zich er.
De schuilkelders waar iedereen opeens gedwongen samen zit, al dan niet in pyjama, zijn een inspiratiebron voor grappenmakers. Op een van de vele sketches op televisie is een meisje te zien dat de kelder binnenkomt met gelakte nagels en een matcha in haar hand en daar een hysterische moeder aantreft die haar kinderen tegen zich aan drukt. Daarnaast zijn er honden die uit elkaar gehouden moeten worden en die in de kelder poepen. In de hoek zit een zwerver onder een dekentje die verstoord opkijkt omdat het op zijn slaapplek opeens zo druk is. Het is een voor iedereen zeer herkenbare uitvergroting van de werkelijkheid.
Hovav Shemi stuurt een satirisch filmpje door waarin de hoogste leider van Iran, ayatollah Ali Khamenei – die zaterdag werd gedood bij de Israëlische en Amerikaanse aanvallen – gespeeld wordt door de Israëlische acteur Yaniv Biton. Zogenaamd vanuit de hel, met vlammen op de achtergrond, spreekt hij het Israëlische volk toe en feliciteert hij hen met de overwinning. Maar, zegt hij, Iran was ook een fantastisch land, tot ik aan de macht kwam, vrouwenrechten inperkte en strenge religieuze wetten invoerde. Hij vertelt enthousiast door hoe hij Iran omvormde tot een religieuze dictatuur. Om te eindigen met de woorden: „Jullie hebben een fantastisch land… Tot nu toe.”
Dit beschrijft perfect mijn gevoel, zegt Shemi. „Als we niet oppassen worden wij ook een eng land.” Shemi onderschrijft dat Iran een gevaar kan zijn voor Israël, maar hij heeft grote twijfel of deze aanval iets goeds zal brengen. „We weten niet wat de strategie is achter de aanval, of het doel. Grote kans dat er weer een soort ayatollah Khamenei aan de macht komt.”
Zijn grootste probleem, zegt Shemi, is dat hij de regering en premier Benjamin Nethanyahu niet vertrouwt. Daarmee verwoordt hij wat veel Israëliërs vertellen. „Beslissingen dienen vooral persoonlijke belangen.” Hij wijst naar de aanval van Israël en de VS op Iran in juni 2025. „Toen zei Nethanyahu dat Iran voor tientallen jaren was uitgeschakeld. Kennelijk duurde de uitschakeling acht maanden.”
Het enige dat ons kan redden is een andere regering, vindt Shemi. „En daarvoor zijn snel eerlijke verkiezingen nodig. Zodat we niet een strengreligieuze staat worden met een gemankeerd rechtssysteem. Precies zoals de nep-Khamenei in het filmpje voorspelt. Het is angstaanjagend en grappig tegelijk.”