Thuisblijven voor de kinderen, of fulltime doorwerken? Ergens tussen de twee in zit de meerderheid van de moeders, die het hoe dan ook nooit goed kunnen doen. Naast het systeem dat vrouwen benadeelt, mag ook het concept ‘ambitie’ op de schop.
Vrouwen zeggen dat hun ambitie afneemt, volgens het recente rapport Women in the Workplace 2025 van Lean In en Mckinsey. Wat ambitie precies is, wordt in het rapport niet duidelijk gedefinieerd. Wel concluderen de onderzoekers dat die zogenoemde ambitiekloof er niet zou zijn als vrouwen dezelfde steun en kansen kregen als mannen.
Carrière maken én kinderen krijgen. Het blijft een hardnekkig spanningsveld. Ga je niet of minder werken dan je partner, dan word je financieel afhankelijk en doe je het werk van tweede feministische golf teniet. Voor je het weet zit je in het tradwife-hokje, waarin vrouwen een vermeende terugkeer maken naar ‘hoe het altijd was’. Maar als je fulltime blijft werken, en je kinderen vijf dagen per week naar de opvang brengt, waarom wilde je dan überhaupt kinderen?
Fidessa van Rietschoten is freelance journalist en tekstschrijver.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Hoe je het ook doet, het lijkt nooit goed. En ergens tussen deze twee extremen, zit de meerderheid van de vrouwen. Die, zoals ik, misschien hun carrière tijdelijk willen onderbreken, een stapje terug willen doen of soepel tussen de rol van moeder en werknemer willen schakelen zonder daarvoor te worden uitgesloten of beschaamd. Die hun loopbaan misschien niet als een rechte lijn omhoog zien, maar als een meanderend pad met onvoorziene bochten en interessante zijpaden. Geen sprint, maar een duurloop.
Als millennial groeide ik op met de belofte dat we alles konden worden. De generatie van de girlboss: meedogenloze onafhankelijkheid en het idee dat emancipatie gelijkstaat aan het hebben van ambitie. De echo van de tweede feministische golf was hierin helder: bevrijd jezelf van het traditionele huisvrouwenbestaan, maak carrière en zorg dat je je eigen geld verdient, net als mannen dat doen.
Maar hoe dit vol te houden in een maatschappij die nog steeds is ingericht op vrouwen die, zeker als ze moeder worden, het leeuwendeel van de primaire zorgtaken op zich nemen en een arbeidsmarkt die daar geen rekening mee houdt? Moederschap blijft, zoals schrijver Eliane Glaser het noemde, ‘feminism’s unfinished business’. Ondanks decennia van vooruitgang, ervaren moeders nog steeds structurele ongelijkheid.
Want de cijfers liegen er niet om. Vier op de tien ouders zouden werk en zorg gelijk willen verdelen, maar in de praktijk lukt het minder dan één op de tien.
Slechts 9 procent van de stellen met kinderen slaagt erin zorg en werk daadwerkelijk gelijk te verdelen. Vier op de tien ouders zouden dat wel willen, maar in de praktijk lukt het minder dan één op de tien. Daarnaast is er de ‘motherhood penalty’: na de geboorte van hun eerste kind daalt het inkomen van vrouwen gemiddeld met 46 procent, dat van mannen blijft onveranderd. Moeders maken minder kans op promotie en worden vaker als minder toegewijd gezien.
Tegelijkertijd stijgt het aantal jonge vrouwen onder de veertig dat langdurig uitvalt door psychische klachten. Het systeem piept en kraakt. Is het dan eerlijk om te spreken van afnemende ambitie? Of kiezen vrouwen eieren voor hun geld op een arbeidsmarkt die hen structureel straft zodra ze moeder worden?
Kinderen zijn toekomstige burgers, werknemers en zorgverleners. De samenleving als geheel heeft baat heeft bij hun komst en bestaan. Maar door ouderschap te privatiseren en alle gevolgen bij vrouwen te leggen, ontkennen we de wederzijdse afhankelijkheid waarop elke gemeenschap drijft. De redenering dat moederschap een ‘persoonlijke keuze’ is van een vrouw – ze koos zelf voor kinderen, dus ze moet ook de gevolgen dragen – laat zien hoe bekrompen het huidige systeem is. Vaders dragen diezelfde gevolgen namelijk niet.
Tegelijkertijd zie ik steeds vaker dat succes een andere tijdlijn kan hebben. Een analyse van Forbes laat zien dat 80 procent van de vrouwen in de lijst van machtigste vrouwen vijftig jaar of ouder is. Ambitie verdwijnt dus niet, maar manifesteert zich vaak later. Misschien is het idee dat je vóór je veertigste ‘moet pieken’ een cultureel script van deze tijd, dat nodig herschreven moet worden.
Nieuwe tegenbewegingen proberen daar woorden en invulling aan te geven. De Amerikaanse auteur Neha Ruch introduceerde, met haar gelijknamige boek, de term ‘power pause’: een tijdelijke stap terug uit betaald werk om ruimte te maken voor zorg. Niet als falen, maar als strategische keuze. Dat is een bevoorrechte mogelijkheid, aangezien niet ieder gezin kan leven van één inkomen. Maar Ruch gaat in tegen de opvatting dat meer tijd besteden aan kinderen haar minder ambitieus of minder feministisch zouden maken. Niet iedereen hoeft op hetzelfde moment te pieken met een lineaire carrière, ambitie kan volgens haar ook cyclisch zijn.
Ook in het boek Life Beyond Ambition – A good enough memoir onderzoekt de Canadese schrijver Amil Niazi hoe levensgebeurtenissen zoals moederschap en ervaringen met geweld haar dwongen haar eigen ambitie kritisch te herzien. Ze verklaart de millennialdroom van ‘alles kunnen worden’ failliet, rekent af met de ambitie van hoger, sneller, meer en omarmt uiteindelijk de zesjescultuur. Ironisch genoeg na het schrijven van een boek – het ultieme hoogtepunt van elke journalist en dus haar, en mijn, ambitie.
Wat blijft er vervolgens over van ambitie als meningen, verwachtingen en sociale normen van anderen wegvallen? Uiteindelijk belanden we met de betekenis van ambitie een semantische discussie. Is het een autonome keuze als ik minder wil werken? Of een reactie op een systeem dat vrouwen overvraagt? Wanneer ik wél blijf werken, doe ik dat dan uit intrinsieke ambitie? Of uit angst om als irrelevant en niet-feministisch te worden gezien? Bestaat er wel iets als ‘objectieve ambitie’ – een streven om beter te worden in iets, los wat anderen ervan vinden?
Als freelance schrijver haat ik ambitie en houd ik ervan. Ambitie nastreven werkt als een soort drugs. Elk nieuw contact, elke hersenspinselmail en elk artikel kan zorgen voor een onverwachtse shot dopamine, een boost van mijn zelfvertrouwen, een springplank naar beter. Want hier zit ik dan, acht weken na mijn tweede bevalling. Met een slapende baby op mijn schoot dit opiniestuk te schrijven. Hopend op publicatie. Of, groot dromend zoals een echte millennial betaamd, misschien leidt het wel tot een boek? Voor wie schrijf ik dit stuk eigenlijk?
Ambitie is in onze cultuur vaak synoniem geworden met status. Maar wat als moeder worden betekent dat externe bevestiging minder belangrijk wordt? Dat je je energie anders wilt verdelen? Dat wil niet zeggen dat ik minder ambitieus ben. Sterker nog, sinds ik voor de tweede keer moeder ben geworden voelt de drang om te creëren overweldigend.
Net zo groot, en met vlagen nog groter, is de wens om twee jongens op te voeden tot mensen waar anderen graag bij in de buurt zijn. Tot mannen die empathisch zijn, zich bewust zijn van hun omgeving, zich veilig genoeg voelen om hun gevoelens te uiten en te delen. Sinds ik moeder ben, voel ik me ambitieuzer dan ooit. Maar wel op mijn eigen voorwaarden.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant