Het nieuwe kabinet-Jetten wordt direct geconfronteerd met een grote oorlog tegen Iran. Het blijkt moeilijk een koers te vinden die alle klippen omzeilt – binnen en buiten de coalitie. Het sturen van een fregat kan een middenweg zijn.
is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
Een Frans verzoek om het luchtverdedigings- en commandofregat Zr. Ms. Evertsen naar de Middellandse Zee te sturen voor defensieve taken biedt wellicht een welkome uitweg aan het nieuwe kabinet, dat net als de rest van Europa worstelt met Iran: een voor alle coalitiepartijen verdedigbaar besluit dat de interne tegenstellingen verhult.
Maar zo’n besluit komt op zijn vroegst maandag, zei premier Rob Jetten vrijdag na de ministerraad. Hij zei dat zowel de aanval op Iran als het Iraanse antwoord ‘buiten de kaders van het internationaal recht’ vallen.
De aanvankelijke oproep van Jetten tot ‘terughoudendheid aan alle partijen’ viel niet alleen slecht bij de rechtse oppositie, maar ook bij coalitiepartij VVD. Dat bleek dinsdag, toen fractieleider Ruben Brekelmans tekst en uitleg wilde van Tom Berendsen (Buitenlandse Zaken, CDA) over Jettens ‘vlakke en neutrale’ eerste reactie. ‘Waarom duurde het meer dan 48 uur voordat de minister begrip uitte voor de Amerikaanse en Israëlische inzet?’
Tegelijkertijd vroeg Hanneke van der Werff (D66) zich juist af of de oorlog geen ‘sprong in het duister’ is.
Berendsen sprak van een ‘hele complexe internationale situatie’ waarin Nederland er ‘alles’ aan zal doen te bevorderen ‘dat we een wereldorde hebben die is gestoeld op internationaal recht’. Maar hij pleitte ook voor ‘realisme’, en toonde ‘begrip’ dat gezien ‘de kwaadaardigheid van het Iraanse regime, Israël en de VS zich genoodzaakt voelden om in te grijpen’.
Hij liet iedereen boos achter: rechtse partijen vanwege onvoldoende steun voor de VS en Israël, linkse partijen vanwege onvoldoende steun voor het volkenrecht.
Dat ook binnen de coalitie de accenten verschillend worden gelegd, onderstreepte minister van Defensie Dilan Yesilgöz dinsdag met een bericht op X. Daarin zette ze het perspectief van het onderdrukte Iraanse volk voorop, net als Brekelmans. ‘Na decennialange onderdrukking door een moorddadig regime, halen veel Iraniërs nu opgelucht adem.’
Ze verwees ook naar het kernprogramma van het regime, en de Iraanse ‘steun aan agressor Rusland en terroristische proxies in de regio’.
Het leidde tot de vraag van Kati Piri (GroenLinks-PvdA) hoeveel ministers van Buitenlandse Zaken dit kabinet eigenlijk heeft. Defensie gaat toch over de uitvoering, vroeg ze donderdag aan Yesilgöz. Die antwoordde dat ‘met een grote oorlog op het continent de balans wel anders is geworden, iets gelijkwaardiger’. Dat klonk als een schot voor de boeg.
De inbreng van Brekelmans en Yesilgöz doet vermoeden dat als het kabinet-Schoof nog had bestaan, de VVD zich meer achter de oorlog had geschaard. Dat het kabinet-Jetten worstelt met de oorlog is echter begrijpelijk, zegt oud-Navo-chef Jaap de Hoop Scheffer.
Het kabinet-Balkenende I, waarin hij minister van Buitenlandse Zaken was, kreeg achteraf kritiek van de Commissie-Davids vanwege zijn politieke steun voor de Irakoorlog. Maar De Hoop Scheffer herinnert eraan dat één lid van die commissie, oud-topdiplomaat Peter van Walsum, afwijkend oordeelde: die zei ‘dat een regering nooit ten koste van alles het internationaal recht kan laten prevaleren’.
Nederland en Europa bevinden zich nu opnieuw in een geopolitieke situatie met heel weinig speelruimte, zegt De Hoop Scheffer. ‘Er kan nu nog niet met zekerheid worden gezegd of het ingrijpen een schending van het internationaal recht is, al heeft het er alle schijn van. Maar ik zie wel dat de strategie warrig en rommelig is.’
Voor Europa is de uitkomst van de oorlog in Oekraïne echter cruciaal, en dat beperkt de bewegingsvrijheid. ‘Je kunt wel gaan roepen dat het een enorme schande is, maar we hebben een groot probleem als president Trump dan zegt: ‘Los Oekraïne zelf maar op.’’
Door de Evertsen te sturen zou het kabinet een middenweg kunnen bevaren die zowel past bij het begrip voor de Amerikaans-Israëlische aanvallen als bij de zorgen over het volkenrecht.
De Evertsen is onderdeel van het eskader dat meevaart met het Franse vliegdekschip Charles de Gaulle, en heeft een puur defensieve missie. Vliegdekschepen zijn kwetsbaar en varen altijd in een groter vlootverband, omringd door schepen die verdedigen tegen aanvallen van bijvoorbeeld onderzeeboten of vijandelijke raketten.
‘Het onervaren duo Jetten-Berendsen moest deze week diplomatiek klunen, zoals veel westerse leiders’, zegt diplomatiekenner Robert van de Roer. ‘Nederland bewoog net als de grote Europese landen vanuit terughoudendheid mee naar steun voor Amerika, ook met het oog op Oekraïne. Het kwam misschien klungelig over, maar het is wel begrijpelijk onder dit grillige Amerikaanse leiderschap.’
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant