Iran Ook na de liquidatie van opperste leider Ali Khamenei geeft het Iraanse regime niet op, zeggen ooggetuigen. Overal zijn checkpoints en wie de dood van de opperste leider vierde, werd beschoten.
In de Iraanse hoofdstad Teheran rijdt woensdag een stel op een scooter langs de brokstukken van een door bombardementen getroffen politiekantoor.
Het leven van de 25-jarige scheikundestudente uit Karaj, een miljoenenstad in de agglomeratie van de Iraanse hoofdstad Teheran, draait dezer dagen voor een groot deel om haar telefoon. Ten eerste voor contact met de buitenwereld. Vanwege de slechte verbinding lukt het niet om te bellen met haar 46-jarige nicht Nasim, die in Nederland woont, maar ze sturen elkaar wel spraak– en tekstberichten.
Maar haar telefoon is ook een informatiebron die niet in verkeerde handen mag vallen. Na de liquidatie van opperste leider Ali Khamenei, afgelopen zaterdag, is het regime nog evengoed aan het controleren wat mensen zoal aan beelden, berichten en socialemediaposts op hun telefoon hebben staan.
De studente gaat daarom helemaal niet meer naar buiten, zegt ze tegen haar nicht in Nederland woensdagavond. „Ik ben als de dood dat ze het archief op mijn telefoon vinden. Ik heb zo veel stories gepost op mijn Instagram, dan ben ik er geweest.”
Andere getuigenissen die NRC afgelopen dagen vanuit Iran verzamelde bevestigen het verhaal van de scheikundestudente. Een 35-jarige handelaar in medische apparatuur uit Teheran stuurde maandag een video van zijn dashboardcamera aan een Iraans-Nederlandse vriendin van hem. Daarop is te zien dat hij rijdend door de hoofdstad wordt tegengehouden door een soldaat. Die vraagt hem het fotoalbum op zijn telefoon te laten zien. Zelfs de prullenmand wordt gecontroleerd, om te kijken of er onlangs nog beelden verwijderd zijn.
NRC heeft de dashboardvideo op echtheid gecontroleerd. De video vertonen doet NRC niet: de video is opgenomen vlak bij het inlichtingengebouw van de Revolutionaire Garde, en de man is bang dat zijn kenteken daar bekend is.
De intensieve controles wijzen erop dat de dood van Khamenei de greep van het regime op het land nog niet verzwakt heeft. Gedurende zeven dagen na de liquidatie zijn alle scholen en overheidsinstellingen dicht. De studente vreest de dagen die daarop volgen, wanneer iedereen weer naar school of zijn werk moet.
In haar stad zien de wegen „zwart” van de rook, zegt ze. „Voorlopig zijn er volop aanvallen, overdag en ’s nachts.” De straten zijn vol met leden van de Basij, de paramilitaire militie van vrijwilligers die in opdracht van de Revolutionaire Garde werken.
Die Basij houden zich onder meer in scholen op, zegt de studente. Opvallend is dat ze in burgerkleding rondlopen. Dit wordt bevestigd door de handelaar in medische apparatuur. Hij schrijft dat de Verenigde Staten en Israël de Basij-bases aangevallen hebben. Daarom zijn de militieleden „overal op straat aanwezig”, en proberen ze zich „te verstoppen in moskeeën en ziekenhuizen”.
Overheidstroepen zijn binnengedrongen in het Shahid Babaei Sport Complex in Qazvin, Iran. Deze video is geverifieerd door NRC.
Er hangt een „militaire sfeer” op straat, aldus de handelaar. Zondagavond stuurde het regime een sms naar iedereen met de waarschuwing om niet de straat op te gaan na het avondgebed. Als je dat wel deed, was dat op eigen risico. In hetzelfde bericht werden mensen opgeroepen om de volgende dag naar de moskeeën te komen om te rouwen om de dood van Khamenei.
De scheikundestudente constateert dat Teheran en Karaj leeglopen. Veel mensen vluchten naar kleinere steden en naar het noorden, zegt ze, waar het veiliger lijkt. Zelf zou ze dat ook willen, maar „de prijzen zijn zo hoog dat het niet haalbaar is voor ons”. Alles is volgens haar „twee keer zo duur” geworden. Supermarkten zijn nog wel open, maar gaan vroeger dicht.
Vanuit de noordelijke stad Rasht, dicht bij de Kaspische Zee, laat een vriend van de Nederlands-Iraanse Pegah (31) dinsdag via Telegram weten wat de Amerikanen en de Israëliërs geraakt hebben. Zo gooiden ze bommen op Lowshan, een stadje in de omgeving. En in Talesh, in de buurt van de grens met Azerbeidzjan, werd een chemische fabriek aangevallen.
Het is koud en regenachtig in Rasht, schrijft de man, die de Amerikaans-Israëlische bombardementen toejuicht. Hij heeft ook een suggestie: de olieloods van de marine.
Ook de studente is blij met de interventie in haar land, al wil ze niet dat er „onschuldige slachtoffers” vallen en hoopt ze dat de bombardementen „het resultaat opleveren waar we allemaal op hopen”.
Lange files en verkeerschaos in Teheran afgelopen zaterdag nadat de VS en Israël hun oorlog tegen Iran begonnen.
Zaterdagavond laat, toen de dood van Khamenei bevestigd was, ging ze de straat op om het te vieren. „We dansten met elkaar, feliciteerden en zoenden elkaar en deelden zoetigheden uit.” De mensen wier dierbaren door het regime vermoord zijn, hebben volgens haar „energie” gekregen van de Amerikaans-Israëlische aanval. „We wachten op [zoon van de sjah] Reza Pahlavi om aan te kondigen dat we weer de straat op kunnen, zodat we voor eens en altijd van ze af zijn.”
Ook een 26-jarige filmmaker uit Teheran hoopt dat Pahlavi aan de macht komt. „Sommige intellectuelen zijn tegen hem, maar de meeste mensen willen graag op Control-Z drukken en teruggaan naar het regime van vóór dit regime.”
Voorlopig zijn de straten nog niet veilig; zaterdag werd er volgens de studente op feestvierders geschoten. De man uit Rasht vertelt dat er mensen werden „geslagen en gedood” door leden van het regime. „En er werden ruiten van auto’s ingeslagen. Maar ze waren niet met heel veel.”
Behalve feest was er ook treurnis na de dood van Khamenei. De studente noemt hem ‘Zahhak’, naar een demonenkoning uit een oud Perzisch sprookje uit wiens schouders twee slangen groeien en die zich, om te overleven, met mensen voedt – vooral met kinderen en jongeren. Bij de rouwbijeenkomsten waren ook gewapende agenten aanwezig, vertelt ze. „Maar wij waren met meer. En we zullen overwinnen.”
De geïnterviewden zijn uit veiligheidsoverwegingen niet bij hun volledige naam genoemd.
Terugblikken, extra analyses en leestips bij de laatste uitzending van de podcast Wereldzaken.