Bier Niet alleen het etiket van Hertog Jan ziet er opeens anders uit, ook de ingrediëntenlijst is aangepast. Naast hop staat er nu ook hopextract op de fles. Dat is te proeven, beweren online critici. Maar klopt dat wel?
Morrelen aan een geliefd pilsje is een ernstige vorm van verraad.
Althans, in een bepaalde hoek van het internet.
Op forum Reddit draait de geruchtenmolen flink door: „Nieuwe Hertog Jan pils niet meer te doen” en „Hertog Jan is al lange tijd bezig zijn klanten te besodemieteren door slootwater voor te schuiven”. Een van de meest populaire posts met ruim 2600 ‘upvotes’ leest: „Weer een multinational die graait naar geld, ten koste van ons, wij mensen die gewoon van een lekker biertje willen genieten. Een oude traditie naar de klote en veel toekomstig plezier naar de gallemiezen!”
Op de bijgaande foto staan twee Hertog Jan-flesjes naast elkaar met het oude en het nieuwe etiket. Waar eerst ‘natuurzuiver gebrouwen’ stond, staat nu ‘pilsener’. De oude variant is gebrouwen door ‘meesterbrouwer Gerard’, de nieuwe door ‘meesterbrouwer Micha’. Met rode lijnen heeft de Reddit-gebruiker het sterkste bewijsmateriaal voor zijn overtuiging omcirkeld: hopextract.
Een nieuw etiket. Een nieuw ingrediënt op de fles. En wéér iets dat vroeger beter was. Alleen: Hertog Jan zelf zegt dat de receptuur niet is veranderd. Is er wel een verschil tussen de inhoud van de twee flesjes?
Volgens Léon Rodenburg, winnaar van het WK Biersommelier, is de overtuiging dat pure hop superieur is, achterhaald. „De meeste brouwerijen, wereldwijd eigenlijk, gebruiken niet de meest pure vorm van hop.”
En terecht, volgens Rodenburg. „In de bereiding van bier heeft het plantmateriaal dat in hopbellen zit geen functie. Het is de olie in hop die zorgt voor bitterheid en aroma.” In plaats van volledige hopbellen kiezen veel brouwers daarom voor hoppellets – „een soort konijnenvoer” – van gemalen en samengeperste hop. Of hopextract dus, de puurste vorm van hopolie, dat eruitziet als een soort dikke stroop.
Hopextract is langer houdbaar, levert consistentere resultaten en kost minder opslagruimte. Ook raken de machines er minder snel door verstopt. Hertog Jan werkt er volgens Rodenburg al sinds jaar en dag mee.
Flesjes Hertog Jan-bier worden klaargemaakt voor consumptie.
Vijf jaar geleden heeft Micha Peute bij Hertog Jan de meesterbrouwer-titel overgenomen van Gerard van den Broek. In een reactie per mail bevestigt Peute dat het nieuwe etiket dat sinds november in omloop is louter dient om „de look and feel” van Hertog Jan te actualiseren, terwijl „het recept en dus ook de smaak onveranderd bleven”. De voorraden worden opgemaakt, dus de kans bestaat dat consumenten beide labels nog tegenkomen.
Als ze bij Hertog Jan altijd al hopextract gebruikten, waarom vermelden ze eerst dan alleen hop op het etiket? „We gebruikten altijd al verschillende hopvarianten (bitterhop, aromahop alsook hopextract dat bijdraagt aan de schuimkraag), zoals de meeste pilseners in de markt”, schrijft meesterbrouwer Peute. „En dat hebben we nu ook verduidelijkt voor de transparantie naar onze consumenten.”
Dranken die meer dan 1,2 procent alcohol bevatten zijn volgens Europese wetgeving vrijgesteld van een verplichte ingrediëntenlijst. Kiezen brouwers er toch vrijwillig voor om de ingrediënten te benoemen op een bierflesje, mag hopextract ook simpelweg als hop worden aangeduid. Volgens de wet – artikel 7b van het Warenwetbesluit Gereserveerde aanduidingen, om precies te zijn – valt onder ‘hop’ immers „hop en zijn onderscheidene verwerkte vormen”.
Een rondje turven in de supermarkt leert dat veruit de meeste brouwers van pilseners hopextract gebruiken: Heineken, Brand, Amstel, Birra Moretti, Bavaria, Warsteiner en nu dus Hertog Jan vermelden het allemaal op hun ingrediëntenlijst. Volgens een woordvoerder van Heineken – eigenaar van de eerste vier merken in het rijtje – zijn hopbellen, hoppellets en hopextract alle drie „kwalitatief gelijkwaardig”, maar zetten brouwers ze verschillend in voor een ander smaakprofiel.
Bij het brouwproces van Heineken wordt hop uitsluitend vóór het koken toegevoegd, zodat er wel hopbitterheid ontstaat, maar geen hoparoma achterblijft. Terwijl Brand zowel met hoppellets én hopextract werkt en dit zowel vóór als na het koken gebruikt: vóór het koken voor de bitterheid en na het koken voor een hoppig aroma. Bij speciaalbier Texels Skuumkoppe – ook in handen van Heineken – is juist het hoparoma van belang, waarvoor hoppellets de aangewezen vorm zijn: de pellets behouden de vluchtige aromatische stoffen het best.
Pilsmerken zonder hopextract op de ingrediëntenlijst kunnen het dus wel gebruiken en toch alleen ‘hop’ vermelden. Bij navraag bevestigt Alfa per mail dat zij geen hopextract gebruiken; de woordvoerder van Grolsch laat telefonisch weten dat hij niet kan „bevestigen of ontkennen” wat ze gebruiken, omdat ze geen uitspraken doen over hun brouwproces.
Als de receptuur niet is veranderd, hoe kan het dan toch dat opvallend veel mensen zich online beklagen over een andere smaak van Hertog Jan? „Heb je wel eens twee verschillende batches van hetzelfde merk maar van een andere datum naast elkaar geproefd?”, vraagt Rodenburg. „Het is voor de gemiddelde consument bijna onmogelijk om vast te stellen of een receptuur is aangepast, omdat de smaak van bier nou eenmaal door de tijd heen verandert.”
Al helemaal als de ene batch wat langer op een warme of lichte plek heeft gestaan, zegt biersommelier Fiona de Lange. „Dat zijn de twee grote vijanden van bier, en al helemaal van pils.” De meeste producenten kiezen daarom voor een flesje van bruin glas, dat zo’n 80 procent van het licht tegenhoudt. „Dat Grolsch en Heineken kiezen voor groene flesjes, is vooral voor de herkenbaarheid. Om smaakverandering door licht te beperken heeft Heineken altijd karton op de kratten liggen. En bij Grolsch brouwen ze met een speciaal soort hop dat minder gevoelig is voor licht.”
De kritiek op Hertog Jan gaat volgens de experts niet zozeer over de smaak van hopextract, maar over het gevoel dat hun favoriete pils minder ambachtelijk is. De Lange: „Ze vinden dat grote brouwers het proces steeds verder industrialiseren en automatiseren. Bier wordt steeds meer een massaproduct.”
Dat brengt ook uitdagingen met zich mee, zegt Rodenburg. „Wijnmakers kunnen zeggen: ‘dat was een goed of slecht jaar’. Die luxe heb je als bierbrouwer niet. Terwijl je ook werkt met producten die onderhevig zijn aan verschillende oogsten. Mensen verwachten iedere keer dat ze een flesje Hertog Jan opentrekken hetzelfde.”
Brouwen is werken met de natuur, benadrukt Peute, de meesterbrouwer van Hertog Jan. Ieder brouwsel heeft kleine verschillen en de smaak van bier kan constant veranderen. „Ik kan veroudering per twee weken proeven in pils. Dit is ook de reden waarom we alle bieren die we brouwen keer op keer uitvoerig testen aan de hand van smaakpanels. We passen het brouwproces waar nodig ieder jaar aan op de nieuwe oogst.”
Dan maar zelf de proef op de som: lukt het om de oude en de nieuwe flesjes op smaak te onderscheiden? Op vrijdagmiddag reserveren we een vergaderruimte. Op tafel staan vier flesjes Hertog Jan: twee met het oude label, twee met het nieuwe, van verschillende brouwmomenten. Zorgvuldig afgeplakt met tape voor een serieuze dubbelblinde test.
Als ergens achterin een willekeurige la in de keuken een bieropener is opgeduikeld, begint de proeverij. Nummer één is „zoet en slap”. De tweede is duidelijk lekkerder, „met een betere nasmaak”. ‘”Ja? Maar ook ijzerachtig, toch?” Nummer drie is weer „wateriger”. Het lijkt alsof nummer vier meer koolzuur heeft. We proeven alles nogmaals; ruiken, houden de glazen tegen het licht – en de tweede keer smaakt alles weer verwarrend anders.
Eindeloos blijven we schuiven. Dat nummer twee bitterder is, verraadt dat misschien niet toch het gebruik van hopextract? Maar nummer vier won duidelijk bij de tweede proefronde: zou hop misschien beter verjaren? We vellen ons vonnis en pellen licht nerveus de tape van de flesjes.
Alles fout.
De laatste inzichten over eten de lekkerste recepten en slimme tips om gezond te leven