Vapes Om de jeugd te beschermen zijn vapes met een smaakje sinds twee jaar verboden. Toch hebben veel tieners op het schoolplein er een in hun hand. NRC vroeg jongeren hoe zij aan deze illegale e-sigaret komen. En ging zelf op jacht.
„Ja, hij verkoopt vapes!” Een groepje middelbare scholieren in Culemborg wijst naar een jongen op een brommer. Hij scheurt de stoep op en zegt meteen: „Mango Ice, 15 euro cash.” Zijn vrienden lachen, ze leunen tegen een muurtje en blazen grote witte rookwolken uit. Een zoete geur blijft hangen.
De wegwerpvapes met een smaakje die ze vasthouden, hebben vrolijke kleuren en zijn bedrukt met een sip kijkende aap of een doodshoofd. Een van de jongens laat zien dat het om een zogenoemde ’tornado’ gaat, goed voor zo’n vijftienduizend trekjes. Hij neemt een hijs, nog een, stopt het apparaatje weer in zijn jaszak. Na een paar seconden pakt hij de vape opnieuw. Toch nog een trekje.
Overal zie je tieners vapen: op het schoolplein, bij de bushalte, in het winkelcentrum. Uit onderzoek van het Trimbos-instituut blijkt dat een kwart van de kinderen tussen de 12 en 16 jaar eens heeft gevapet. Meer dan tien procent van de jongeren gebruikt maandelijks een e-sigaret. De smaakjesvape is het populairst onder 15-jarigen, en meer meisjes dan jongens gebruiken ‘m. Van de jongvolwassenen vapet drie procent dagelijks.
En dat is opmerkelijk: de verkoop van e-sigaretten met een zoet smaakje is inmiddels al twee jaar verboden. Handelaren mogen smaakjesvapes wel importeren om ze door te voeren naar andere landen, maar verkoop in Nederland is niet toegestaan. Toch zijn er naar schatting 40 miljoen zoete vapes per jaar op de Nederlandse markt te koop. Hoe komen die illegale vapes bij jongeren terecht? Waar en van wie kopen ze de spullen en via welke routes belanden de e-sigaretten in hun handen?
NRC sprak bijna honderd jongeren aan, op straat, in de buurt van middelbare scholen, hogescholen, mbo’s en winkelcentra, met één vraag: waar koop jij je vape? Een dag in de omgeving van Den Haag, een dag in Culemborg. Den Haag als grote stad in de Randstad, met een dicht netwerk van winkels en informele verkooppunten; Culemborg als middelgrote plaats in de regio, met een overzichtelijker centrum en minder avondwinkels, om te zien of die verschillen uitmaken voor de verkrijgbaarheid.
Maar eerst even terug naar 1 januari 2024. De dag dat de overheid de smaakjesvape verbood. Voormalig staatssecretaris Maarten van Ooijen (ChristenUnie, Volksgezondheid) wilde de vapes eigenlijk in 2022 al in de ban doen, maar dat zou uiteindelijk nog twee jaar duren. British American Tobacco spande namelijk een rechtszaak aan tegen de staat; volgens de tabaksgigant was het smaakjesverbod onvoldoende onderbouwd. De rechter ging hier niet in mee en oordeelde dat de vapes schadelijk zijn en dat zoete smaken jongeren aantrekken. Het smaakjesverbod was een feit, alleen e-sigaretten met tabakssmaak mogen nog verkocht worden.
Smaakjesvapes bevatten hoge concentraties nicotine en ongezonde stoffen zoals formaldehyde, acetaldehyde en acroleïne, maar ook zware metalen zoals lood en cadmium. Sommige wegwerpvapes, zoals de tornado, bevatten evenveel nicotine als twintig pakjes sigaretten. Jongeren raken snel verslaafd. Artsen zien kinderen die zich minder goed kunnen concentreren, snel buiten adem zijn, vermoeid en somber. Sommige jongeren worden ’s nachts wakker met nicotinehonger en slapen daarom met een vape onder hun kussen.
Kinderlongartsen zien ook longschade; ze waarschuwden eerder in NRC voor ernstige complicaties. Vorig jaar belandden 23 jongeren op de spoedeisende hulp – en sommigen zelfs op de intensive care – met ernstige longproblemen: een klaplong, longontsteking of longbloeding, nicotinevergiftiging of benauwdheid die nauwelijks onder controle te krijgen was. En eenmaal verslaafd, stapt 70 procent van de kinderen later over op sigaretten.
Terug naar de jongeren op straat in Den Haag en Culemborg. Van de bijna honderd tieners, ongeveer evenveel meisjes als jongens, die NRC aansprak, wist bijna iedereen waar je een illegale vape kunt kopen. De snelste manier: via dealers op Snapchat. Hoe? Je voegt dealers toe, namen krijg je van vrienden. Of je kunt zoeken. Omdat de verkoop verboden is, gebruiken dealers alternatieve woorden voor de vape, zo blijkt uit onderzoek van Stichting Rookpreventie Jeugd. Dus zoek je op woorden als ‘pennen’, ‘gerroes’, of ‘snabba’ of emoji’s zoals die van een sigaret of wolkje. De dealer moet jou accepteren. Als dat lukt, volgen aanbiedingen: ‘Ophalen 15. Bezorging 1 voor 20, 2 voor 30.’ En: ‘Actie!! Alles 15k vapes 10,- wees snel! Delen aub.’
Een meisje met blond haar en opvallend lange nagels staat vlak bij het station van Leidschenveen. Op haar telefoon laat ze haar dealer zien. Als we de man toevoegen, wil hij weten via wie we komen. Na wat berichten (in straattaal) is hij gerustgesteld en zouden we kunnen bestellen. Haar vriendin die erbij staat vertelt dat ze ook wel eens zaken doet met een man die Barrie heet. Op Snapchat gebruikt hij als avatar de geest Genie uit Aladdin.
En bij een avondwinkel, tegenover ROC Mondriaan in Den Haag, kennen drie jongens in trainingspak ook een snapchatdealer die een ruim aanbod heeft. Op het scherm van onze telefoon verschijnt een lange lijst met smaakjes: Cherry Ice, Strawberry, Cranberry Cherry Ice, Cola Ice, Lemon and lime, Blue Razzle, Peach Mango Watermelon en Black Dragon. Hij stuurt: ‘Promotie wordt gewaardeerd. Dozen goedkoopste van Den Haag 70 euro.’
In Culemborg hebben scholieren van verschillende middelbare scholen allemaal dezelfde dealer op hun scherm staan. We voegen hem toe. Op het account van de dealer verschijnt meteen een story: „16.15 actief!!” Volgens een groepje meiden waren er voorheen meer dealers, maar die zijn gestopt omdat ze gepakt zouden zijn.
De tieners op straat in Den Haag en Culemborg vertellen ook dat vrienden naar België of Duitsland rijden – daar zijn de smaakjesvapes niet verboden – om daar in te slaan en hier met winst te verhandelen. Jongeren bestellen de vapes ook online, voor eigen gebruik maar ook voor handel. In de McDonald’s om de hoek van een ROC in Den Haag vertelt een tiener dat haar moeder online groot inslaat en de e-sigaretten doorverkoopt.
Drie van de vapes die NRC wist te bemachtigen.
NRC bestelde verschillende smaakjesvapes bij vier verschillende websites. Bedrijven die volgens hun site gevestigd zijn of magazijnen hebben in het Verenigd Koninkrijk, Denemarken, Frankrijk, België en China. Het aanbod is gigantisch: tientallen merken, smaken, kleuren, designs en zelfs met discolampjes. Voor je kunt bestellen verschijnt steevast een venster met de vraag of je 18 of 21 jaar of ouder bent. Een klik op ‘ja’ volstaat om verder te gaan. Alle bestellingen die NRC deed, werden in een discrete envelop geleverd. Sommige pakketjes arriveerden binnen een paar dagen, andere deden er enkele weken over. Je kunt losse vapes kopen voor ongeveer vijftien euro per stuk.
De sites hebben vaak ook een aparte ‘groothandel’-knop, waarmee je in één keer grote aantallen kunt bestellen. Duizend vapes kosten dan rond de acht euro per stuk. Voor kleine handelaren is dat een lucratieve rekensom: acht euro inkoop, vijftien euro verkoop — zeven euro winst per vape. Voor grotere spelers loopt dat bedrag nog verder op, want hoe groter de bestelling, hoe lager de prijs per stuk.
En er zijn grote spelers. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA), die toezicht houdt op de naleving van de Tabaks- en rookwarenwet, krijgt geregeld signalen over loodsen waar partijen liggen, tot wel 100.000 illegale vapes. Vorig jaar nam de NVWA ruim 650.000 voornamelijk vapes en wat nicotinezakjes in beslag. In 2024, de eerste maanden na het smaakjesverbod, greep de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit in bij acht importeurs; die kregen een zogenoemde last onder dwangsom om te voorkomen dat ruim 3,5 miljoen zoete vapes op de Nederlandse markt zouden komen.
In Den Haag vertellen de jongeren dat ze de illegale e-sigaretten heel makkelijk ook bij fysieke verkooppunten aanschaffen: belwinkels, kleine supermarkten en tabaksshops. NRC ging langs bij de adressen die zij noemden en kocht er vapes om te controleren of hun verhaal klopte. Dat bleek het geval.
Volgens de jongeren hoef je in sommige zaken alleen te vragen naar ‘een lijstje’. We nemen de proef op de som bij een groentewinkel in de Haagse wijk Laak. Na de zin: ‘Heb je een lijstje?’, pakt de eigenaar zijn telefoon en laat rij met smaakjes zien. We kiezen ‘Ice Tea Peach Ice’. Hij verdwijnt in het magazijn tussen de opgestapelde eierdozen en komt terug met een vape. Vijftien euro, alleen cash, geen bonnetje.
In Culemborg worden vapes niet onder de toonbank verkocht, zeggen tieners. In het kleine centrum zitten een Hema, een Action, Bakkerij Bart; geen winkels die zich lenen voor illegale vapes. Verschillende jongeren vertellen dat jongens op fatbikes aan het einde van de middag op het pleintje bij Beans & Buns smaakjesvapes verkopen. En sommige scholieren hebben whatsappnummers van andere jonge mensen die ze kunnen leveren. Maar pas op, waarschuwen ze: de ouders van deze dealers weten niet altijd dat hun kind vapes verkoopt.
Waar komen de vapes vandaan? China heeft 80 tot 90 procent van de wereldwijde vapeproductie in handen, vertelt Barnaby Page. Hij is hoofdredacteur van de onderzoekssite ECigIntelligence en analyseert al meer dan tien jaar de internationale e-sigarettenmarkt. In de Chinese miljoenenstad Shenzhen produceren fabrieken meer dan 10.000 vapes per dag. Volgens de Chinese brancheorganisatie Electronic Cigarette Chamber of Commerce telt de sector meer dan duizend aangesloten bedrijven, van fabrikanten tot toeleveranciers. Grote tabaksbedrijven zoals British American Tobacco en Philip Morris International laten hier hun vapes produceren, maar zij domineren niet de markt. Dat doen Chinese bedrijven zoals Voopoo, RELX, Fumont, Keystone en Crystel Bar.
Page verwacht dat de wereldwijde verkoop van vapes dit jaar circa 40 miljard dollar zal bedragen. Dat is overigens niet wat Chinese fabrikanten aan de industrie verdienen. Vorig jaar exporteerden zij voor 10,6 miljard dollar, zo blijkt uit cijfers van de Chinese douane. „Chinese bedrijven leveren niet rechtstreeks aan consumenten, ze verkopen aan groothandels en distribiteurs, de producten gaan via verschillende kanalen naar de consument. China maakt het apparaat, maar verdient niet de volledige winkelprijs.”
China exporteerde in 2023 voor ongeveer 260 miljoen dollar aan vapes naar Nederland, blijkt uit cijfers van Eurostat Comext die Page analyseerde. Ongeveer de helft van die zendingen werd doorgevoerd naar andere Europese landen, zoals Polen, Duitsland en Italië.
Een berekening van NRC komt uit op ongeveer 40 miljoen vapes per jaar op de Nederlandse markt: de helft van 260 miljoen dollar gedeeld door een geschatte invoerprijs van circa 3,25 dollar per vape. Maar: „Hoeveel het er exact zijn, weet niemand”, zegt Page. Een deel van de doorgevoerde producten komt via omwegen alsnog in Nederland terecht. „En een groot deel van de handel gebeurt in het illegale circuit en staat dus niet in de officiële cijfers.”
Dat klopt, zegt Pieter Rijswijk, we weten niet hoeveel vapes het land binnenkomen en hoeveel er in omloop zijn. Alles speelt zich af in de illegaliteit. Rijswijk is coördinerend specialistisch inspecteur bij de NVWA. „De verkoop vindt plaats via sociale media, onder de toonbank, via tussenhandel of vanuit opslaglocaties. Er zijn geen bonnetjes, betalingen verlopen contant. En de herkomst is vaak moeilijk te achterhalen, etiketten van afzenders worden verwijderd en het ontbreekt aan documentatie.” Het ministerie van VWS probeert toch de omvang van de markt in kaart te brengen en is een onderzoek gestart.
Sinds het smaakjesverbod heeft de NVWA extra bevoegdheden gekregen. De toezichthouder kan nu zelf vapes in beslag nemen en laten vernietigen, zonder tussenkomst van het Openbaar Ministerie. Volgens Rijswijk probeert de NVWA vooral aan het begin van de keten in te grijpen, bij importeurs en tussenhandelaren met grote partijen. „Daar kun je in één keer veel vapes uit de handel halen.” Tegelijkertijd worden ook dealers, straatverkopers en winkeleigenaren gecontroleerd. Bij illegale verkoop kunnen boetes oplopen van 450 tot 22.500 euro. Bovendien kijkt de NVWA samen met het OM of overtreders in de toekomst niet ook strafrechtelijk vervolgd kunnen worden.
En dan de online verkoop, die is nóg lastiger aan te pakken. Inspecteurs moeten met pijn en moeite achterhalen wie er achter websites of accounts op sociale media zitten. Als dat überhaupt al lukt, sturen ze boetes, maar die worden veelal door buitenlandse verkopers niet betaald, zegt Rijswijk. Via Europese regels kan de NVWA platforms wel vragen om illegale vape-aanbiedingen te verwijderen. „Maar daar moet je een dossier voor opbouwen, en een aanvraag voor indienen.” Tegen de tijd dat de aanbieding op sociale media is verwijderd, hebben verkopers alweer een nieuw account aangemaakt. „Het is dweilen met de kraan open.”
En dan is er nog Snapchat, het populaire platform dat jongeren gebruiken om illegale vapes van dealers te kopen. De Autoriteit Consument & Markt (ACM) onderzoekt momenteel of Snapchat zich wel houdt aan de Europese regels, waarin staat dat minderjarigen beschermd dienen te worden tegen schadelijke of illegale inhoud. Als blijkt dat de berichtendienst de regels overtreedt, kan de ACM een boete uitdelen, een dwangsom opleggen of eisen dat accounts van dealers worden verwijderd.
De ACM begon het onderzoek naar aanleiding van een handhavingsverzoek van Stichting Rookpreventie Jeugd, waarbij onder anderen longpatholoog Danielle Cohen betrokken is. „We zijn eerst met Snapchat in gesprek gegaan met het verzoek om vape-dealers minder makkelijk vindbaar te maken voor minderjarigen”, vertelt Cohen. „Snapchat beloofde maatregelen te nemen, zoals het blokkeren van bepaalde zoekwoorden, het verwijderen van accounts en het verbeteren van ouderlijk toezicht.”
Om te controleren of die maatregelen ook effect hadden, zetten de artsen een jongerenpanel op. De tieners zochten met hun eigen Snapchat-account naar vape-dealers. En wat bleek: vóór 8 augustus 2025, de dag waarop Snapchat extra maatregelen aankondigde, herkenden elf jongeren samen 607 dealeraccounts: gemiddeld 55 per tiener in één zoekronde. Ná 8 augustus lag dat aantal zelfs iets hoger: 615 accounts, gemiddeld 56 per tiener.
Inmiddels is er wel een daling te zien, laat Cohen weten. In januari 2026 herkenden vijftien jongeren samen 440 dealeraccounts, gemiddeld 28 per tiener. „Maar dat zijn nog steeds tientallen dealers per tiener”, zegt Cohen.
Ondertussen stuurt de dealer uit Culemborg een bericht dat hij om 15.30 uur vanmiddag weer actief is. En een van de dealers uit Den Haag post dat hij nu ook drugs in de aanbieding heeft, 3-MMC, coke en XTC. En slaappillen en Ozempic.
Smaakjesvapes zijn sinds 2024 verboden, maar jongeren gebruiken ze nog volop. NRC wilde weten: waar kopen tieners hun e-sigaretten? Om dat te achterhalen spraken we met bijna honderd jongeren in Den Haag en Culemborg. We bezochten winkels, chatten met Snapchatdealers en bestelden smaakjesvapes online.
Omdat het om illegale handel gaat, maakten de verslaggevers zich niet direct kenbaar als journalist. Anders zouden verkopers en jongeren waarschijnlijk geen openheid van zaken geven. Als mensen vroegen waarom we iets wilden weten of kopen, waren we daar wél transparant over en vertelden we dat we journalist zijn en onderzoek doen.
De namen van jongeren, dealers, winkels en websites worden niet genoemd. Het doel van het artikel is niet om te laten zien wie iets strafbaars doet, we willen inzicht geven in de wereld van de illegale vapehandel. De redactie beschikt over Snapchataccounts, gesprekken, bestellingen en aantekeningen van gesprekken met jongeren, verkopers en dealers.
Met medewerking van Oscar Vermeer
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen