Koormuziek In ‘Vespers van de Toendra’ neemt het Nederlands Kamerkoor je mee op reis door de Finse klanken van Einojuhani Rautavaara. Heerlijk hoe de zangers je eensgezind meevoeren door de hoge en vooral lage registers, op de mooiste akkoorden.
Het Nederlands Kamerkoor onder leiding van Peter Dijkstra zingt als een zeldzaam warme toendra.
Vigilia van Rautavaara door het Nederlands Kamerkoor o.l.v. Peter Dijkstra. Gehoord: 5/3, Musis, Arnhem.
Tournee t/m 15/3.
Info: nkk.nl
Bedwelmend, woelig, raadselachtig – dat is allemaal van toepassing op wat er donderdagavond uit de monden van de zangers komt. Muziek uit het hoge noorden, zeker, maar de associatie met ijle, onbegroeide toendravlakten ontgaat me. Het Nederlands Kamerkoor hoorde ik zelden zo gul.
Het tourt door het land met de ‘Vespers van de toendra’ – een zelfbedachte titel, niet de naam van een muziekstuk. Op het programma staat één groot meesterwerk: de Vigilia van de Finse componist Einojuhani Rautavaara (1928-2016). Een bezwerende koorcyclus van ongeveer een uur, geïnspireerd op Byzantijnse kerkzang, en zelden in Nederland te horen.
Vigilia wordt soms vergeleken met de Vespers van Rachmaninoff vanwege de Russisch-getinte koorkleur, met een grote rol voor de ‘basso profondo’, een extra diepe mannenstem. Maar anders dan bij Rachmaninoff heb je daar lang niet altijd houvast aan. Rautavaara geeft hem soms glibberige melodieën, desoriënterend zelfs.
Rautavaara schreef de cyclus van vespers en metten in de jaren zeventig, op hele lappen Finstalige kerktekst. In zijn muzikale stijl versmelt de eeuwenoude orthodoxe praktijk met een veel eigentijdser koorgeluid: glijdende tonen, fluisterklanken als voetstappen in de sneeuw, en vrouwenstemmen die bijna samenklinken als een synthesizer. De stralende stemkleuren vallen zó je oor in. Tenminste, met een uitvoering op het niveau van het Nederlands Kamerkoor – want de Vigilia is niet eenvoudig om te zingen.
Chef-dirigent Peter Dijkstra gaat secuur te werk en staat als een klankchemicus voor zijn koor. Hij laat groepen met elkaar reageren: een druppeltje meer sopraan, pipetje extra alt. Inzetten zijn haargelijk, de solo’s overtuigend. Het heerlijkst is hoe de zangers eensgezind, unisono, de hoge en vooral lage registers verkennen op de prachtigste akkoorden en resonerende teksten.
Fins is geen makkelijke taal, maar wel een dankbare om in te zingen. De hoge klinkerdichtheid zorgt bijna automatisch voor een soepel, legato geluid. Neem alleen al de naam van de componist: Einojuhani Rautavaara, daar zit muziek in. En een metrum, want de Finse klemtoon valt op de eerste lettergreep: EEI-no-joe-hah-ni RAU-tah-vaa-rah.
Zulke ritmes beklijven, ook na het beluisteren van de Vigilia. Het is geen oorwurmmuziek met deuntjes die je nog eens nafluit op weg naar huis, maar de deining, het wiegende pulsje dat vaak terugkomt, blijft nog de hele avond kriebelen in je brein. Neem het Troparion van de Opstanding, een van de metten. Het samenvloeien van een bijna stroboscopisch ritme met de traag voortkruipende harmonieën is zo betoverend dat het uit een andere dimensie lijkt te komen. De samenklank wordt hier fantastisch gekruid door de tenoren van het koor, die hun melodieën subtiel door het pulserende klankweefsel rijgen.
Rautavaara’s weefsel is doordrenkt van mystiek; dat moet je niet te veel willen ‘grijpen’. Klap het tekstboekje dicht, tuur door je oogharen naar het blauwwitte licht achter de zangers, en laat het Nederlands Kamerkoor je meevoeren over een zeldzaam warme toendra.
Chef-dirigent Peter Dijkstra.
Elke donderdag de mooiste verhalen over kunst en cultuur: interviews, recensies en achtergronden