Oorlog in Midden-Oosten Iran heeft met drones grote Amerikaanse datacenters in de Golfregio getroffen. Geleidelijk wordt duidelijk hoe groot de effecten zouden kunnen zijn.
Rookpluimen na een aanval op een servicecentrum van de Amerikaanse marine in Bahrein op 28 februari 2026.
Iran koos een aantal opvallende doelwitten, toen het zondag reageerde op de Israëlisch-Amerikaanse bombardementen. Het voerde met drones aanvallen uit op grote Amerikaanse datacenters in de Golfregio. ‘Hyperscalers’ (grote datacenters) van Amazon in Bahrein en de Verenigde Arabische Emiraten raakten beschadigd.
Nieuwsagentschap Fars, dat geldt als spreekbuis van de Iraanse Revolutionaire Garde, schreef donderdag dat ook bezittingen van Microsoft doelwit zijn geweest. Het is nog niet duidelijk of dat klopt en of die aanvallen succesvol waren.
AWS, de cloudtak van Amazon, werkt aan herstel. Het durft niet te zeggen dat het gevaar geweken is, en raadt klanten aan hun computergebruik naar andere regio’s te verplaatsen – in de praktijk Europa en Azië – en hun rampenplan in werking te stellen. Dat betekent onder meer dat ze voor het herstellen na uitval een beroep doen op back-ups in andere regio’s en hun applicaties zo instellen dat ze dataverkeer langs andere regio’s sturen.
Het is voor het eerst dat Amerikaanse hyperscalers op deze manier betrokken raken in een militair conflict. Dat is om meerdere redenen van belang.
Datacenters zijn kritieke infrastructuur. Als je zo’n gebouw vol servers en kabels raakt heb je meerdere doelwitten in één te pakken. In dit geval niet alleen de Amerikaanse eigenaren, iconen van de hedendaagse Amerikaanse macht, maar ook hun klanten.
Datacenters zouden gezien kunnen worden als ‘dual use’-goederen, wat wil zeggen dat ze zowel militair als civiel gebruikt worden. Dus voor cyberoorlog – wat een ruim begrip is – en voor het huiswerk van een tiener of de administratie van een bedrijf. Die vervagende grens tussen militair en civiel is ook terug te zien in de verwevenheid van grote AI-bedrijven met het Amerikaanse leger. Met aanvallen op datacenters komen de fysieke en cyberoorlogsvoering bij elkaar.
Succesvolle aanvallen op Amerikaanse hyperscalers in de Golf zijn ook om een andere reden een strategische zet: ze ondergraven het vertrouwen in het investeringsklimaat. In een recente analyse van het Center for Strategic and International Studies, een denktank uit Washington, wordt ingegaan op het belang van de Amerikaanse investeringen in rekenkracht in het Midden-Oosten. De auteurs vergelijken het belang daarvan met de historische rol van olie.
Lang bepaalde de aanwezigheid van oliereserves in hoge mate het Amerikaanse buitenlandse beleid en de keuze van bondgenoten. Dat kan ook voor investeringen in rekenkracht gaan gelden. AI-ontwikkelingen stuwen de vraag naar datacentercapaciteit en de investeringen daarin naar grote hoogten.
Amerikaanse techbedrijven zien veel mogelijkheden in de Golfregio en investeren daar veel, aangemoedigd door de lokale autoriteiten. De AWS-datacenters in Saudi-Arabië zijn allemaal de laatste jaren gebouwd en deels nog in aanbouw. Ook Microsoft heeft afgelopen maand nog nieuwe datacenterinvesteringen in Saudi-Arabië aangekondigd.
Dat kan „Golfstaten tot een front in het Amerikaanse AI-beleid maken”, schrijft de denktank in zijn analyse. De auteurs noemen het een „nieuwe vorm van strategische koppeling en onderlinge afhankelijkheid tussen de Verenigde Staten en partners in de Golf, met name Saudi Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten.”
De gevolgen voor Europa zijn minder direct. De afgelopen dagen werd computerwerk vanuit het Midden-Oosten naar Europa verplaatst, waarbij „grote hoeveelheden data moesten migreren”, zegt Alex de Joode van internetnetknooppunt Amsterdam Internet Exchange. Verder hebben de beschadigde datacenters in het Midden-Oosten weinig impact op dataverkeer en opslag van Europeanen. Maar mogelijk wel op het maatschappelijk debat over het gebruik van Amerikaanse clouddiensten.
AWS is de grootste cloudleverancier van de wereld, gevolgd door Microsoft en Google. Ook het Nederlandse openbaar bestuur en de economie leunen in hoge mate op Amerikaanse clouddiensten. In Nederland hebben ze 70 tot 85 procent van de markt in handen, volgens een recente schatting door de Autoriteit Consument en Markt.
Die strategische afhankelijkheid zorgt zowel maatschappelijk als binnen het bedrijfsleven voor onrust sinds Donald Trump opnieuw president is. Hij maakt op tal van manieren duidelijk dat technologie onderdeel is van de wereldwijde machtsstrijd. Dat die boodschap ook bij het Iraanse regime is geland blijkt wel uit hun keuze voor Amerikaanse datacenters als militaire doelwitten.
De aanval op Amazon „maakt het belang van controle over je data heel duidelijk”, zegt De Joode. Hij verwacht dat in reactie daarop meer klanten zullen kiezen voor een back-up in een andere regio, afhankelijk van waar hun werk zit is dat Europa of Azië.
Waar data precies worden opgeslagen leek lang een oninteressante technische en politiek neutrale vraag. Maar dat is die niet meer. Tegenwoordig eisen Europese bedrijven en overheden vaker opslag in een datacentrum op Europees grondgebied. Overheden overwegen meer eigen datacenters neer te zetten. Maar de bouw daarvan stuit op veel weerstand, in het bijzonder in dichtbevolkt Nederland. Datacenters leggen een enorm beslag op het stroomaanbod. Nu ze ook een militair doelwit lijken te worden, is er des te meer reden om zo’n blokkendoos niet in de achtertuin te willen.
De Joode van het Amsterdamse internetknooppunt pleit voor meer strategisch inzicht rondom datacenters. Want weerstand tegen Amerikaanse hyperscalers leidt er nu ook toe dat een Nederlands ziekenhuis moeilijk ruimte in een lokaal datacenter kan huren om met AI kinderkanker op te sporen, zegt hij. „Wat van belang is voor Nederland moet je wél naar binnen fietsen.”
In Europa gaat de bouw van nieuwe datacenters het snelst in de uiterst zuidelijke en de noordelijke lidstaten. Onder meer Portugal en Finland zijn in trek voor datacenters voor het trainen van AI-modellen. Finland heeft veel ruimte, goedkope energie door waterkrachtcentrales en een eigen techsector die computerkracht kan gebruiken. En het is er koud, waardoor minder koeling nodig is voor de servers. Het voornaamste strategische nadeel? Het deelt een lange grens met Rusland.
Doorzie de wereld van technologie elke week met NRC-redacteuren