FindFace Het Iraanse regime zou het systeem onder meer hebben gebruikt om oppositieactivisten en journalisten te bespioneren. Iraniërs vrezen al jaren de vele gezichtsherkenningscamera’s in de straten van hun land. Dat surveillancesysteem zou zijn gehackt door de Israëlische geheime dienst.
Iraanse burgers op straat in Teheran worden door duizenden (verkeers)camera's in de gaten gehouden.
De Iraanse autoriteiten kochten afgelopen jaren heimelijk Russische gezichtsherkenningssoftware om Iraanse burgers in de gaten te houden. De software, FindFace geheten, werd onder andere gebruikt om oppositieactivisten en journalisten te bespioneren en te vervolgen, en om ongesluierde vrouwen op te sporen. Dit blijkt uit deze week gepubliceerd onderzoek, op basis van gelekte documenten, van het platform Forbidden Stories in samenwerking met onder andere Le Monde, Der Spiegel en ZDF.
FindFace werd ontwikkeld door het Russische bedrijf NtechLab, gespecialiseerd in herkenningssystemen en gelieerd aan het Russische staatsbedrijf Rostec. Volgens de journalisten kocht een Iraans bedrijf, Rasadco geheten, de technologie in 2019 van de Russen. Rasadco werd later overgenomen door het grotere bedrijf Kama, geleid door een niet nader genoemd lid van de Islamitische Revolutionaire Garde. Op zijn beurt verkocht Kama de software weer door aan verschillende Iraanse entiteiten, die als dekmantel dienden voor het regime in Teheran.
Iraniërs vrezen al jaren de vele gezichtsherkenningscamera’s in de straten van hun land. In 2022 kondigde de overheid verscherpte surveillances aan, met name om de kleding van vrouwen te controleren tijdens en na de grote demonstraties in reactie op de dood van de Iraanse Mahsa Amini (die was gearresteerd omdat ze geen hijab droeg en later op het politiebureau overleed). Eind 2023, schrijft Forbidden Stories, vestigde een Iraanse journalist de aandacht op het gebruik van gezichtsherkenning in de metro’s van het land. Vorig jaar veroordeelde de VN-missie voor Iran het gebruik van gezichtsherkenning door het regime.
Dat Iran de software inkocht bij bondgenoot Rusland is niet heel opmerkelijk. Het Kremlin heeft afgelopen jaren een wijdvertakt systeem van gezichtsherkenning opgetuigd met tienduizenden camera’s in openbare ruimtes. In 2021 installeerde Moskou bovendien het beruchte FacePay in de metro. Gepresenteerd als een ‘handig’ systeem om met je gezicht te betalen, werd al gauw duidelijk dat het in verbinding stond met de opsporingsdiensten. NtechLab claimt aan de hand van een uitgebreide database gezichten te kunnen herkennen met een zekerheid van 98 procent.
NtechLab werd in 2015 opgericht en won in 2017 een wedstrijd in de Verenigde Staten. In 2018 kocht technologie- en defensieconglomeraat Rostec een belang, waarna 150.000 camera’s op straat en in stations, op vliegvelden en in metro’s werden aangesloten. Vanwege zijn aandeel in het faciliteren van „ernstige mensenrechtenschendingen met behulp van geavanceerde technologie” belandde NtechLab in 2023 op westerse sanctielijsten. Volgens Reuters verlieten de oprichters het bedrijf al eerder, uit onvrede over de manier waarop hun technologie wordt ingezet om tegenstanders van het Russische regime op te sporen.
Afbeelding van een scherm van het gezichtsherkenningssysteem FindFace.
De Bulgaarse onderzoeker Christo Grozev, verbonden aan Der Spiegel en de Russische nieuwssite The Insider, zei donderdag in een interview met de onafhankelijke (in Amsterdam gevestigde) tv-zender Dozjd, dat delegaties van Russische inlichtingendiensten FSB (binnenland) en GROe (militair) Iran de afgelopen jaren met regelmaat bezochten. Onder hen FSB-generaal Sergej Beseda, die vanaf het begin zeer nauw betrokken was bij de invasie in Oekraïne en vorig jaar deel uitmaakte van onderhandelingen in Saoedi-Arabië. Daarnaast zou de vorig jaar vermoorde GROe-generaal Andrej Averjanov Iran regelmatig hebben bezocht. Ook waren er leden present van het 16e FSB-departement, verantwoordelijk voor surveillance.Dat het Iraanse regime op grote schaal zijn straten monitort, werd vorige week nog eens pijnlijk duidelijk bij de dodelijke aanslag, door Israël, op de Iraanse ayatollah Khamenei. Maandag meldde de Financial Times dat de Israëlische Mossad er al jaren geleden in was geslaagd de verkeerscamera’s van Teheran te hacken en daarmee iedere beweging in de stad konden volgen. „We kennen Teheran zoals we Jeruzalem kennen”, zei een medewerker van de Israëlische inlichtingendienst tegen de FT.
Doorzie de wereld van technologie elke week met NRC-redacteuren