Torpedo-aanval Een Iraans schip dat zich „veilig waande” in internationale wateren is getorpedeerd door de VS. In een formele oorlogssituatie mag je de tegenstander overal aanvallen, maar daarvan is geen sprake in het geval van het tot zinken gebrachte Iraanse fregat, zeggen experts.
Een fragment uit een video die is vrijgegeven door het Amerikaanse ministerie van Defensie van het moment waarop een torpedo het Iraanse fregat Dena raakt.
Als hij nu de opdracht had gekregen om een nietsvermoedend Iraans oorlogsschip in internationale wateren bij Sri Lanka met een torpedo tot zinken te brengen, „had ik vermoedelijk met mijn geweten geworsteld”, zegt Robin Snouck Hurgronje, oud-onderzeebootcommandant bij de Koninklijke Marine.
„De cruciale kwestie is: als het een gewettigde oorlog zou zijn, en je krijgt zo’n opdracht, dan voer je die uit”, zegt Snouck Hurgronje (77), die onder meer het bevel voerde over de onderzeeboten Tijgerhaai en Zwaardvis. „Maar deze oorlog, zoals hij genoemd wordt, is gebaseerd op de grillen van Trump en Netanyahu.”
Woensdagmiddag werd bekend dat een Amerikaanse aanvalsonderzeeboot het Iraanse fregat Dena heeft getorpedeerd. De Sri Lankese marine trof na een noodbericht van het schip op zo’n tachtig kilometer uit de kust in de vroege ochtend 32 merendeels zwaargewonde overlevenden in zee aan en borg 83 doden. In totaal had de Dena, het nieuwste fregat van de Iraanse marine, zo’n 180 opvarenden.
„Het waande zich veilig in internationale wateren”, hoonde Pete Hegseth, de Amerikaanse minister van Defensie op een persconferentie. Infraroodbeelden door de periscoop tonen het Iraanse schip terwijl een ontploffing het optilt uit het water, om dan terug te vallen en te zinken, de boeg als laatste boven water. „Een stille dood”, zei Hegseth. „Het eerste vijandelijke schip dat door een torpedo tot zinken is gebracht sinds de Tweede Wereldoorlog.”
Hegseth had nog zeker drie andere gevallen sinds 1945 kunnen noemen. Het bekendst is dat van de Argentijnse lichte kruiser Belgrano, die in de Falkland-oorlog van 1982 door de Britse onderzeeboot Conqueror tot zinken werd gebracht. Daarbij verloren 323 zeelieden het leven. „Maar dat was een formele oorlogssituatie en dan is het een ander verhaal”, zegt Snouck Hurgronje.
Dat is ook wat Nederlandse juristen met kennis van het zeerecht zeggen. Voor het tot zinken brengen van de Belgrano bestond een heldere juridische basis, zegt emeritus hoogleraar internationaal recht Fred Soons. „De Britten oefenden hun zelfverdedigingsrecht uit.”
Het staat wel vast dat er nu een gewapend conflict is tussen de Verenigde Staten en Iran, ook zonder formele oorlogsverklaringen. „Maar als je eenmaal tot geweld overgaat, moet je dit incident beoordelen aan de hand van het oorlogszeerecht”, zegt Soons. „Daarbinnen mag je het vernietigend vermogen van een tegenstander aantasten, waar ook ter wereld, als het maar niet in de territoriale wateren van een niet-betrokken land is.”
De grote vraag is volgens hem wel of de zaterdag begonnen Amerikaans-Israëlische aanvallen op Iran „überhaupt rechtmatig” waren.
Het Iraanse fregat IRIS Dena in de haven van Rio de Janeiro.
Officials in Sri Lanka bergen de lichamen van Iraanse zeelieden van de Dena.
Marten Zwanenburg, hoogleraar militair recht aan de Universiteit van Amsterdam en de Nederlandse Defensie Academie, beaamt dat. De basisvoorwaarden om geweld te mogen gebruiken zijn helder, zegt hij. „Er moet een VN-resolutie zijn, het betrokken land moet er zelf mee instemmen, of er moet sprake zijn van zelfverdediging. De eerste twee voorwaarden ontbreken en de VS proberen de derde nu tot brekens toe op te rekken.”
Hoe dan ook dient geweld „noodzakelijk en proportioneel” te zijn. „Op de eerste voorwaarde ga je al nat, en zeker in het geval van dit schip”, denkt Zwanenburg.
Snouck Hurgronje noemt het torpederen van de Dena een „zeer vergaande handeling en een verschrikkelijke beslissing”, ook omdat het „zo ver buiten de Perzische Golf” gebeurde. „Wat de druk is waaraan de Amerikaanse commandant heeft blootgestaan, wil ik me liever niet voorstellen”, zegt hij.
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet