De gas- en olieprijzen zijn in Europa explosief gestegen door de oorlog in het Midden-Oosten. Iran voert tegenaanvallen op buurlanden uit, waardoor bijvoorbeeld Qatar de gasproductie heeft moeten stopzetten. Daardoor blijkt opnieuw hoe kwetsbaar de Europese energiemarkt is.
De gasprijzen in Nederland stegen met driekwart in de eerste dagen nadat de Verenigde Staten en Israël zaterdag de eerste aanvallen op Iran hadden uitgevoerd. Iran sloeg terug door de olie- en gasleveringen te verstoren, met prijsschokken over de hele wereld als gevolg.
Ineens is iedereen ervan doordrongen hoe belangrijk Qatar is als gasproducent. Een vijfde van 's werelds gas komt namelijk uit het kleine land, dat qua oppervlakte bijna vier keer in Nederland past. Al het vervoerde gas moet via de Straat van Hormuz, die Iran blokkeert. Met drones viel Iran gasfabrieken aan in de Golfstaat.
Nederland importeert niet direct gas uit Qatar, dat vooral aan Azië levert. Nederland importeert het grootste deel als vloeibaar gas (lng) uit de VS en via pijpleidingen uit Noorwegen. "We hebben goede infrastructuur om overal gas vandaan te halen", weet René Peters, hoofd gastechnologie bij TNO. Maar we zijn voor onze energie wel voor 78 procent afhankelijk van het buitenland.
Die afhankelijkheid maakt Nederland kwetsbaar voor schommelingen op de gasmarkt. Waar schaarste ontstaat, stijgen de prijzen. Nederlandse energieleveranciers hebben moeite met de inkoop en besloten de mogelijkheden te beperken om een vast contract af te sluiten. Huishoudens met een dynamisch energiecontract merken de prijsstijgingen direct.
Volgens Peters is Nederland nu kwetsbaar omdat we geen noodreserves hebben en onze gewone reserves bijna leeg zijn. "De gasvoorraad is nog nooit zo klein geweest: slechts 10 procent van de totale opslagcapaciteit." Dat maakt de schokken op de gasmarkt pijnlijker dan die op de oliemarkt. "We hebben helemaal geen reserve om nog zo'n schok in de levering op te vangen."
"Dit alles geeft weer eens aan hoe kwetsbaar deze business eigenlijk is", zegt Louise van Schaik van het kennisinstituut Clingendael. Door de focus op de problemen op het stroomnet, lijken we de laatste tijd te zijn vergeten dat olie- en gasmarkten extreem gevoelig en instabiel zijn, denkt de geopolitiek- en energie-expert. Eerder zei ze al tegen NU.nl dat Europa te veel leunt op de VS voor de import van lng (goed voor 59 procent).
Volgens haar is het dan ook een gevaarlijke misvatting dat gas oneindig uit de pijplijn komt, of dat we altijd maar kunnen blijven tanken. "Het kan ook niét beschikbaar zijn, of extreem duur worden", zegt Van Schaik. "En dan ben je als Europa ineens heel kwetsbaar."
"De situatie in het Midden-Oosten laat zien hoe afhankelijk we zijn van anderen", stelt Van Schaik. Met als gevolg: de VS en Rusland profiteren van de hogere energieprijzen en Europa betaalt de rekening.
Van Schaiks advies: pak zo snel mogelijk de uitbreiding van het stroomnet aan, versnel de invoering van variabele tarieven en investeer in warmtepompen en thuisbatterijen. Dat alles is belangrijk om zo snel mogelijk los te komen van fossiele energie-import.
Wat afhankelijkheid betreft heeft Europa weinig lessen geleerd van de energiecrisis een paar jaar geleden. "We hebben wel geleerd dat we voor gas niet afhankelijk moeten zijn van Rusland, maar dat hebben we ingewisseld voor afhankelijkheid van de VS", zegt Peters van TNO.
"En we zijn niet begonnen met het aanleggen van strategische reserves. We leggen in de zomer wel voorraden aan voor in de winter, maar we hebben geen reserves voor schokken op de leveringsmarkt."
Net als Van Schaik zegt Peters dat het niet te voorspellen is hoe de situatie in het Midden-Oosten zich zal ontwikkelen. Wel is duidelijk dat weinig partijen zijn gebaat bij een langdurige oorlog. Ook Iran niet, want zij zijn economisch afhankelijk van hun olieleveringen aan China.
Woensdag daalde de gasprijs weer iets. Intussen houdt iedereen in de gaten hoe lang de Straat van Hormuz gesloten blijft. Op de korte termijn zijn er alternatieven, maar de hoeveelheden die uit Qatar komen, kun je niet makkelijk vervangen.
"Elke dag dat de oorlog langer duurt, zorgt voor meer onzekerheid op de wereldwijde energiemarkt", zegt Peters. "Zeker wanneer Trump roept dat hij is voorbereid op een oorlog van een maand."
Source: Nu.nl economisch