Daar waar geen nieuw Feyenoordstadion kwam, wil een ondernemer onder de naam Shift Landmark een iconisch ‘baken van duurzaamheid’ bouwen. Vijf toparchitecten presenteerden dinsdagavond hun prijsvraagontwerpen, eind april wordt de winnaar bekendgemaakt.
schrijft voor de Volkskrant over architectuur, landschapsontwerp en stedenbouw.
Rotterdam Durft luidde de slogan waarmee de stad zich twintig jaar geleden opnieuw wilde uitvinden als de plek van vooruitgang en ondernemerschap. Het leidde tot een reeks – veelal door particulieren gefinancierde – initiatieven voor iconische bouwwerken. Sommige plannen, zoals Depot Boijmans (2021) en het Fenix Museum (2025) met zijn spiegelglazen ‘tornado’, slaagden letterlijk met glans, andere mislukten. Denk aan het pretpark dat ondernemer Hennie van der Most wilde bouwen in de voormalige afvalcentrale aan de Maashaven.
Of het plan voor Feyenoord City, een voetbalstadion dat in de nieuw te bouwen buurt Waterkant moest verrijzen met woningen, hotels, horeca en bedrijven. Het project van 1,4 miljard euro werd in 2006 met veel bombarie aangekondigd door de voetbalclub en de gemeente Rotterdam. Maar de weerstand onder de fans was groot – zij wilden de Kuip behouden – en financieel bleek het plan uiteindelijk niet haalbaar. Feyenoord City werd in april 2022 afgeblazen.
Op deze locatie aan de Maas, waar een combinatie van projectontwikkelaars de woonwijk gaat realiseren, wil ondernemer Don Ritzen nu alsnog ‘een icoon van wereldformaat’ bouwen: Shift Landmark. Het moet een ervaringscentrum worden dat mensen inspireert tot een duurzame levensstijl. Het komt naast de nieuw te bouwen stadsbrug te liggen.
Met hulp van het New Yorkse bureau DVDL schreef Ritzen in 2025 een internationale ontwerpprijsvraag uit, waarop bijna honderd inzendingen binnenkwamen. De jury, met onder anderen architect Ben van Berkel (bekend van de Erasmusbrug) en actrice Carice van Houten, koos vijf finalisten. Het gaat om Mecanoo en MVRDV uit Nederland, de Spaanse bureaus Ecosistema Urbano en Office for Political Innovation en het Britse Heatherwick Studio. Dinsdagavond ontvouwden zij hun plannen in het Rotterdamse theater LantarenVenster.
De vijf ontwerpen zijn spektakelstukken. Mecanoo tekende een heuvellandschap met daarop een toren en een doosvormig gebouw waarin een gigantische aardbol steekt. MVRDV presenteert een met planten overgroeide berg van keivormige gebouwen, waarlangs een waterval stroomt. Heatherwick Studio’s toren heeft een koraalachtige structuur, die associaties oproept met de gevel van museum Naturalis in Leiden.
Het ontwerp van Office for Political Innovation oogt als een ‘sandwich’ van landschappen onder een glazen stolp. Het plan van Ecosistema Urbano, een stapeling van dozen en bomen waaromheen een oranje trappartij omhoogkronkelt naar een uitkijkplatform op het dak, doet in opzet denken aan belevingscentrum Portlantis, dat MVRDV in opdracht van het Rotterdams Havenbedrijf bouwde op de Tweede Maasvlakte.
Als inspiratiebron voor het project noemt Ritzen het Museu do Amanhã (Museum van Morgen) in de Braziliaanse stad Rio de Janeiro, ontworpen door de Spaanse sterarchitect Santiago Calatrava. Net als dat gebouw moet Shift Landmark (met 30 duizend vierkante meter tweemaal zo groot) ruimte bieden aan kunst, exposities en verhalen over natuur en de circulaire economie. Bedrijven en overheden kunnen evenementen en workshops organiseren, en er overnachten. Doel is om jaarlijks een miljoen bezoekers te trekken; vier keer zoveel als Depot Boijmans.
Ritzen, opgeleid als econoom en socioloog, was in 2011 mede-oprichter van het bedrijf Rockstart, dat investeert in start-ups. Hij gelooft heilig in de mogelijkheden van technologie voor verduurzaming, maar weet inmiddels ‘dat innovatie alleen niet de oplossing is voor de klimaatproblemen’. ‘Het gaat uiteindelijk om gedragsverandering.’ Die wil hij bewerkstelligen door het publiek onder te dompelen in een toekomstbeeld van een duurzame wereld, waarbij bezoekers leren over ecologische en sociale projecten.
D66-wethouder Chantal Zeegers (Klimaat, Bouwen en Wonen) is enthousiast over de ‘voortvarende en prettige’ samenwerking met het Shift-team. ‘We delen dezelfde ambitie om van Waterkant een plek te maken waar mens, natuur en stad in evenwicht samenkomen. Een bijzondere publiekstrekker met een duurzame missie als Shift Landmark past daar goed bij.’
Dat MVRDV kiest voor een door planten overwoekerd gebouw, is opvallend. In de tentoonstelling Carbon Confessions – nu te zien in het Keilepand – legt het Rotterdamse architectenbureau eigen werk kritisch langs de duurzaamheidslat. Een conclusie is dat gebouwen waaruit bomen groeien, waarvoor zware draagconstructies van beton en staal nodig zijn, meestal meer CO2-uitstoot veroorzaken dan dat ze opnemen. In de architectuurwereld wordt niet-bouwen, ofwel renovatie, gezien als de meest duurzame bouwwijze.
Eind april wordt de winnaar van de ontwerpprijsvraag bekendgemaakt. Daarna moet het plan uitgewerkt worden voor de aanvraag van een bouwvergunning. Die is ook vereist voor de toezegging van geld door investeerders en banken waarmee Ritzen in gesprek is om het project te financieren. De totale investering is geraamd op 240 miljoen euro.
Ecosistema Urbano — A Living Landmark
Heatherwick Studio — Urban Reef
Mecanoo — Francine Houben. The House of Shift
MVRDV — Rotterdam Rocks
Office for Political Innovation — Planetary Landmark for the Climate Age
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant